/img/tv1.svg
RU KZ
Тілдерді дамыту бағдарламасы: бюджеттің миллиардтары қайда кетіп жатыр?

Тілдерді дамыту бағдарламасы: бюджеттің миллиардтары қайда кетіп жатыр?

Орыс тілді басылым журналистері не туралы жазды. Inbusiness.kz-тің баспасөзге жасалған апталық шолуы. 

10:33 24 Қаңтар 2020 1001

Тілдерді дамыту бағдарламасы: бюджеттің миллиардтары қайда кетіп жатыр?

Автор:

Гүлмира Қамзиева

fergana.ru: «Қазақстан жемқорлықты қабылдау индексінде 113 орынға ие болып, 2019 жылы 34 балл жинаған» деп хабарлайды басылым. Мемлекет мұндай жетістікке рейтинг құрылғалы бері алғаш рет қол жеткізіп отыр. Жемқорлыққа қарсы Transparency International атты қозғалыс жыл сайын әзірлейтін индекс қаңтардың 23 күні жарияланған болатын. Бұл құжатта 180 мемлекеттің рейтингі көрсетілген. Қазақстан 113-орынды Филиппин, Замбия, Непал, Сальвадор және Свазиленд мемлекеттерімен бөліскен.

«Бұл индекс бойынша мемлекет 28 балл жинап, 137- орынға ие болған Ресейден озып кетті. Сонымен қатар, Орта Азия елдері арасында Қазақстанның көрсеткіші жоғары болып тұр. Өзбекстан мен Тәжікстан 25 балл жинап, рейтингте 153- орынға ие болған. Түрікменстан 19 ұпай жинап, 165-орынды иемденген, ал Қырғызстан 126-орында (30 ,балл)»  деп жазады басылым.

camonitor.kz : Басылым «Тілдерді дамыту бағдарламасы: бюджеттің миллиардтары қайда кетіп жатыр?» деген тақырыпты қарастырады. Аты айтып тұрғандай, бұл мақалада қазақ тілі мәселесі көтерліп отыр. Өкімхат бойынша 2020 жылдың қаңтарынан бастап қазақстандықтардың 95 пайызы мемлекеттік тілді жетік меңгеруі керек еді. Алайда көптеген бюджет қаражаты жұмсалса да, мемлекет бұл мақсатқа қол жеткізе алмады.

Тілдерді дамытуға арналған он жылдық бағдарламалардың соңғысы Жаңа жылдың алдында аяқталды. Осы бағдарлама арқылы бұл құжатты әзірлеушілер мемлекеттік тіл өрісін кеңейтіп, әдістемені жетілдіруді көздеген болатын. Алайда «боранды күні берілген уәде тынық күні ұмытылады» дегеннің кері келіп тұр.

«Әрине, соңғы жылдары қазақ тілінің қолдану аясы кеңейді. Қазақ тілінде білім беретін мектеп, балабақша саны артып, іс-қағаздарды мемлекеттік тілде жүргізу процессі артты. Отандық телеарналар қазақ тілінде сөйлей бастады. Алайда осының барлығы мемлекеттік тіл бағдарламасы арқылы жүзеге асты деуге бола ма? Әрине, жоқ. Мәдениет министрлігінің бұл істерге қосқан үлесін Димаштың әлемдегі жетістігіне қосқан үлесімен теңестіруге болады. Ал министрлікте бұл жайында түрлі әңгіме айтып, неше түрлі ой білдіруі мүмкін, осы арқылы олар күлкіге айналуда» деп жазады мақала авторы.

Сонымен қатар мақала авторы соңғы 20 жылда мемлекеттік тілді дамытуға қанша қаражат жұмсалғанын көрсеткен. Басылым дерегі бойынша 2011-2019 жылдары аралығында үкімет 36 млрд теңгеден астам қаражат жұмсаған. Ал бұл бағдарламадан бұрын іске асқан 2001-2010 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламаға 3 млрд теңгеден астам қаражат кеткен.

Liter.kz: «Куба азаматы өз махаббаты үшін Қазақстан азаматтығын алған» деп хабарлайды республикалық басылым. Қазіргі кезде ол Солтүстік Қазақстан облысындағы Мамлютка қаласында тұрады. Осы өңірде тұрып жатқанына 27 жыл болған.  

Бұрын Куба азаматы болған Луис Орландо Аренсибия болашақ жарымен 1981 жылы Алматыда оқып жүргенде танысқан. Халида Шагвалеева есемді ғашығын Луис оқу бітіріп, Кубаға кеткенде де ұмыта алмаған. Отбасылық жағдайға байланысты Гаванаға оралған жігіт, жоғарғы оқу орынын сол жақта жалғастырып аяқтайды. Кейін Мәскеуде аспирантураға түседі, сонда жүріп өз ғашығымен қайта табысады. Алғашында жас отбасы Кубада тұрған, алайда Халида еліне қайтқысы келіп, олар 1992 жылы Қазақстанға оралады. Сөйтіп Солтүстік Қазақстан облысына барады.

«Бәрінен де аяз бен қарға үйренуім қиын болды. Ылғи тоңып жүретінмін, мектепке ұстаз – дене шынықтыру пәні мұғалімі болып орналастым. Алайда айлықты уақытында төлемегендіктен, кәсіпкер болып алдым»,– дейді Луис.

Қазіргі кезде ол суыққа үйреніп алған, таңғы сағат 6-да ұйқыдан тұрып, қар тазалайды. Бір баласы бар. Болашақта немере тәрбиелесем деп армандайды. Оның сөзіне жүгінсек, жаңа елге ол тез сіңіп кеткен, себебі Қазақстан көпұлтты мемлекет болғандықтан аса қиналмаған. 

sputniknews.kz: Татарстан президенті Рустам Минниханов ұлы ақын Абай Құнанбайұлының 175 жылдығына арналған эстафетаға қатысты деп жазады басылым.

Президенті Рустам Минниханов ақынның «Мен жазбаймын өлеңді ермек үшін» атты өлеңін оқып беріп, эстафетаны Қазақстандағы татар диаспорасына жолдады. 

«Қазақ халқының ұлы ұрпағы, ақын әрі ағартушысы Абай Құнанбаевтың 175 жылдық мерейтойына орай ақын өлеңдерінен үзінді оқу эстафетасын досым әрі Шығыс Қазақстан облысының әкімі Даниал Кенжетайұлы Ахметовтан қабылдап, оны туысқандарыма, Қазақстан Республикасында тұрып жатқан татар диаспорасына жолдаймын», – деген Татарстан президенті.

Гүлмира Қамзиева

Орал тұрғындары мәйітхана исінен шошып отыр

Орыстілді басылым журналистері не туралы жазды? Inbusiness.kz-тің баспасөзге жасаған апталық шолуы.

31 Шілде 2020 09:49 862

camonitor.kz: «Қазақстан тым мұсылман еліне айналып барады. Ол неге әкеліп соғыуы мүмкін?» деп жазады аталмыш басылым. Қазақстандықтардың дінге тым бет бұра бастауы пандемия кезінде жиі айтылмаса да, өзектілігін жоғалтқан емес. Ол аз болғандай, адамдар дерттен арылу үшін дәрігерге барудан бұрын құдыретті күштерге сыйына бастаған. Бұл отандық медицинаның әлсіздігінен емес, халық білімінің, мәдениетінің төмендеуі. 

Бақылаушылардың пікірінше, халық зайырлы мемлекет тетіктерін пайдаланудан бұрын, құдыретті күшке сыйыну арқылы өз мәдениеті мен білімінің төмендігін көрсетіп қана қоймай, үкіметтің зайырлы мемлекет құрып, зайырлы елге айналамыз деген мақсатына күмән тудырып отыр.

«Мәселе Қазақстан мұсылман еліне айналғанында емес, мәселе халықтың дінге бет бұруы барысында радикалды діни топтардың тарауына қалай жол бермеуге болатынында. Бұл мәселенің алдын алу үшін мемлекет әлеуметтік саясатын түбегейлі өзгерту керек деп есептеймін. Ең болмағанда бұл саясатын ресейлік деңгейге көтеруі қажет. Бұл елде бала күту төлемдері 3 жылға дейін төленеді (Қазақстанда бұл төлемдер бір жылға дейін, аз мөлшерде төленеді), көпбалалы, жалғыз басты әйелдерге де жәрдемақы беріледі. Дәрігерлер мен әскери сала мамандарына, ұстаздарға және де өзге бюджет саласының мамандарына көмек көрсетіледі», – дейді танымал тарихшы Нұртай Мұстафаев.

liter.kz: Жаңа оқу жылының алқашқы тоқсанында қазақстандық оқушылар білімді қашықтан ала бастайды. Мемлекеттің Денсаулық сақтау министрлігі білімді мектепке барып алу қауіпті дегенді айтып отыр. Сол себептен балалар білімді қашықтан алады. Алайда бұл мәселеге деген ата-аналардың пікірі әртүрлі. 

Ата-аналардың бір бөлігі бұл білім берудің ең қауіпсіз түрі десе, екінші бір бөлігі білім берудің мұндай әдісі оқушыларға кері әсер етіп, оларды ойынқұмарлыққа және есірткіге әкеліп соғады деген пікірді ұстанып отыр.

«Қашықтан білім алу әдісі әр адамға жаға бермейді. Себебі ол үшін адам білімге саналы түрде қарауға тиіс. Ал кішкентай бүлдіршіндердің даму психикасы тұрақты емес, сол себептен олар өз бетімен білім алуға дайын емес. Мұнымен қоса олар өз бетімен керек ақпаратты да іздей алмайды. Сол себептен қашықтан білім алу дәстүрлі түрдегі білім алу талаптарына сай келмейді, тек қазіргідей форс-мажор жағдайда ғана болмаса», – дейді социалог маман Камила Ковязина.

express-k.kz: «Данышпанның әпкесі» деп аталады аталмыш басылым бетіне шыққан Зира Наурызбаеваның мақаласы. Бұл мақаланы автор Қазақстандағы мифология ғылымын қалыптастырушы Серікбол Қондыбайдың әпкесі Балсұлу Қондыбайға арнаған. 

Шілденің 22-сі күні Балсұлу Қондыбаева 65 жасқа толған. Осы күнге орай танымал мәдениеттанушы Зира Наурызбаева туған күн иесі жайында өз мақаласын жариялаған. Аталмыш мақалада Балсұлу Қондыбайдың еңбеккорлығы, қайраттылығы сипатталған. Оны сипаттау үшін мәдениеттанушы осыдан 10 жыл бұрын орын алған оқиғаны еске алады. 2010 жылы Балсұлу Қондыбай мәдениеттанушы Зира Наурызбаевамен бірге халықаралық түркологиялық конференцияға қатысу үшін Уфа қаласына барған, автор сапар барысында осы оқиғаларды есіне алған.

Зира Наурызбаеваның сөзіне қарағанда Балсұлу Қондыбай 12 жасында әкесінен айрылып қалған, анасы 5 баламен, құрсағындағы бір сәбимен қалған. Анасы жыламас үшін оның ішіндегі баласына зиян тимесін деп, Балсұлу аяғы ауыр анасына түнделетіп ертегі оқиды екен. Бұл ертегілерді анасының құрсағында жатқан данышпан ғалым Серікбол Қондыбай тыңдаған.

«Ол он жылдай қимылсыз қалған бауыры Серіболға қамқоршы болған. Оны жұмыс істеуге ынталандырған, бауыры кітап шығару үшін демеушілерді таба білген. Әпкесінің арқасында Серікбол көзі тірісінде 10 кітабы шыққанын көріп кеткен, оның ішінде «Арғықазақ мифологиясы» атты төрт томдығы да бар. Бауыры қайтқаннан бері 16 жыл өтсе де Балсұлу оның мұрасын насихаттап келеді, бар туған-туысқандарына және Қондыбайтанумен шұғылданып жүрген азаматтарға көмектесіп келеді», – деп жазған Зира Наурызбаева.

caravan.kz: «Оралдағы мәйітханада өліктер шіріп жатыр» деп хабарлайды аталмыш газет. Басылымның хабарлауынша, қайтыс болған туысқандарының мәйітін алып кетуге келген Орал тұрғындары мәйітхана иісінен шошыған. Себебі мәйітхана иісінің сасығаны соншалықты, адамдар мекемеге жақындай алмаған. 

Мәйітханадағы өлікті алып кету үшін Орал қаласының тұрғындары 40 градустық ыстықта 5-6 сағат күткен. Сөйтіп мәйітхана сыртында тұрғандар мәйітханадағы марқұмдардың денесі шіріп жатқанын түсінген.

«Мәйітхана иісінен оның есігіне жақындау қиын. Біздің туысқанымыз суға кетіп қайтыс болған еді. Оның денесі 2 күн суда болғандықтан енді мүлдем іріп жатқан шығар деп алаңдап тұрмыз. Оны қалай жерлейміз? Мұздатқыш істен шығып қалғандықтан өлікті бере алмай жатырмыз деді бізге», – дейді мәйітханаға келген Алтын Жолсариева.

Орал қаласының тұрғындары бұл мәселені көтерудің нәтижесінде не себептен мәйтханадағы мәйіттер шіріп жатқаны белгілі болған. Газеттің мәліметі бойынша, бұл мәйітханада сұраусыз қалған екі дененің иісі болып шыққан. Бұл өліктерді мамандар дер кезінде жерлемегендіктен олар шіри бастаған.

Гүлмира Қамзиева


Telegram каналымызға жазылыңыз! 

Ашаршылықтың зардабы. Шаруалар Президенттен көмек сұрады. ШҚО-да үйректер қырылды...

Орыс тілді басылым журналистері не туралы жазды. Inbusiness.kz-тің баспасөзге жасаған апталық шолуы.  

29 Мамыр 2020 10:47 963

camonitor.kz: 1930 жылдың басында орын алған ашаршылық салдарынан зардап шеккен азаматтардың нақты саны қанша? Неге бұл мәселені зерттеуші ғалымдардың дерегі әртүрлі? Бұл сұраққа жауап іздеген мақаланы аталмыш басылым жариялап отыр.

Басылымның хабарлауынша, жыл сайын мамырдың 31 күні күллі бұқаралық ақпарат құралдары, әлеуметтік желілерді пайдаланушылар қазақ халқының тарихында орын алған қайғылы оқиғаны еске алады. Бұл орынды дүние, бірақ бұл мәселені зертеушілер ашаршылықтан зардап шеккендердің санын әртүрлі көрсетеді. Зерттеушілердің бірі 2,3,4 миллион адам десе, енді бірқатары қазақтардың 50, 60, тіпті 80 пайызы жойылған дегенді айтады.

Бұл мәселеге назар аударған мақала авторы Әлихан Бөкейхановтың мәліметтері мен осы мәліметтерге сүйенген Сұлтан Хан Аққұлының және жазушы Смағұл Елубайдың келтірген деректерін ресми құжаттардағы көрсеткіштермен салыстырған.

«1930 жылдан бастау алған алапат ашаршылықтың себебі мен құрбаны өте көп. Алайда оны зерттеу керек. Қазақ халқының өзекті мәселесін өз пайдасы үшін көтермей, шындап, жауапкершілікті сезіне отырып, зерттеу керек»,– деп жазылған мақалада.

liter.kz: «Ақмола облысының шаруалары президент Тоқаевтан көмек сұрады», деп жазады басылым. Олар мемлекет президентіне арнап ашық хат жолдаған. Бұл құжатқа Камышенка ауылының 139 тұрғыны қол қойған.

Ақмола облысындағы Камышенка ауылының шаруалары 2016 жылдан бері өз мәселелерін шеше алмай, бар үмітін мемлекет президенті Қасым-Жомарт Тоқаевқа артып отыр. Басылымның хабарлауынша, шаруалар 8,5 мың гектар жерді игеріп отыр. Олардың өздеріне тиесілі жерлерін оларды басқарып отырған жауапкершілігі шектеулі серіктестік құрамынан шығара алмай отыр екен. Осы мақсатта олар арнайы арыз жазған, соңынан сотқа барған, арнайы жиналыс өткізген, бірақ мәселелерін шеше алмаған, енді президентке үндеу жолдап отыр. Шаруалардың айтуынша, жауапкершілігі шектеулі серіктестіктің басшылары оларға күн көрсетпейтін көрінеді.

«Үш жылдан бері Ілдебаев пен Съезбеков бізге күн көрсетпей отыр. Осының салдарынан біз жұмыс істеуден қалдық. Үш жылдан бері біз сотқа шағымданумен болдық», – деп жазылған президентке жолданған хатта.

Өз кезегінде жауапкершілігі шектеулі серіктестік басшысы Дүйсембай Ілдебаев: «маусымның 9 күні соттың отырысы болады. Мен сот болмай не айтамын, президентке кез келген адам хат жолдауға құқығы бар», – деп өз пікірін айтқан.  

fergana.news: «Жүздеген жабайы үйрек қырылғаннан кейін Қазақстанның шығысындағы көл жабылды», деп хабарлайды басылым. Шығыс Қазақстан облысындағы Большое көлінде жүздеген үйректің өлген денесі табылған. Осының салдарынан жергілікті билік өкілдері көлді жауып, демалушылар жібермей қойған. Судың құрымы мен өлген үйрек денелері Нұр-Сұлтан қаласындағы зертханаға жіберілген.

Ветеринария қызметі мен санэпидқызмет мамандары көл жағалауының 11 шақырымын зерттеп, 150 үйректің өлі денесін тапқан. Зерттеу нәтижелері келесі аптаның басында белгілі болады деп күтіліп отыр. Бұл жерге көптен бері жергілікті фермалар мен құс фабрикалары өз қалдықтарын тастаған екен. 2018 жылы жүргізілген зерттеу нәтижесінде су құрамында мышьяк, қорғасын, калий және бериллий бары анықталған. Болжам бойынша, судың түбінде осы заттар тонналап жиналып қалған. Жергілікті халық көл жақтан сасық иісті жел соғатынын айтып, наразылық білдірген.

«Үйректің жаппай қырылуы салдарынан Большое көлінің экологиялық мәселесі қайта көтеріліп, өзекті болып отыр. Орнитологтар көл өзінен өзі тазармайтынын айтып, сол себептен оны тазартатын арнайы жоба керектігін жеткізіп отыр. Бұл жобаның құны екі миллиард теңге немесе 4,8 миллион АҚШ долларын құрайды», – деп хабарлайды басылым.

caravan.kz: «Неге мердігерлерге жаман, асфальты жоқ жолды жөндегеннен жақсы асфальты бар жолды жөндеген тиімді?», деп сұрайды басылым. Мұндай сұрақ Тараз қаласының тұрғындарын толғандырған, себебі құрылысшылар жылда жөндеуді қажет етпейтін жолдарды қайта жөндеп әлек. Ал асфальты жоқ болып кеткен жолдарға жылдап бармайды. Оның себебі тәжірибелі құрылысшы түсіндіріп берген. 

Тапсырма берушілер мен мердігерлерге жөндеуді талап етпейтін жолдарды жөндеген тиімді. Өйткені осы арқылы қаржы үнемдеп қалуға болады, әрі жылдам ақша табуға ыңғайлы.

Басылымның хабарлауынша, Тараз тұрғындары қаланың орталық көшелеріне жүргізіліп жатқан жөндеу жұмыстарын қолдамаған. Себебі қалада бұл жерлерден өзге жөндеуді қажет ететін жолдар көп, алайда құрылысшылар дәл жақсы жолдарды жөндеуге кіріскен. Қала тұрғыны Қуаныш Бердіқұлов жерлестері көтерген мәселе орынды деп санайды.

«Бірнеше жыл бұрын қала орталығындағы көшелерден жаңа салынған асфальтті алып тастағаны есімде. Бұл көшелердің сапасы өте жақсы болатын. Негізі тапсырма берушілер мен мердігерлерге жаңа асфальтты дайын, негізделген жолға салған тиімді. Ал ескі жолға салудың машақаты көп, оған уақыт, ақша көп кетеді. Мен асфальт мүлде болмаған жерлерді айтып та жатқан жоқпын. Себебі асфальт мүлде төселмеген жерлерді тегістеу керек, оның тегістелгенін күту керек, бұл 1-1,5 жыл уақытқа созылуы мүмкін. Яғни бұл жасаған жұмысына берілетін ақшаны олар ұзақ күтеді», – дейді тәжірибелі құрылысшы.

Маманның айтуынша, жол салу ережелерін сақтамай, бірден асфальт төсеп жіберсе, жол тез бұзылады. Мердігер бұл қателіктерді түзетуі қажет. Сол себептен мердігерлер ақшасын жылдам алу үшін жөндеу жұмыстарын жылдамдатады.

Гүлмира Қамзиева