/img/tv1.svg
RU KZ
РТС 1 099,76 Hang Seng 24 251,27
FTSE 100 5 704,45 DOW J 22 693,36
KASE 2 214,78 Мыс 4 967,03
«Қазақфильмді» қысқартулар толқыны жапты

«Қазақфильмді» қысқартулар толқыны жапты

Бірнеше атақты режиссердің киноларын түсіру тоқтатылды.

25 Наурыз 2020 15:52 1047

«Қазақфильмді» қысқартулар толқыны жапты

Автор:

Жанат Ардақ

Қазіргі күрделі шақ қандай кәсіпорынға да қиын тиюде. Экономикадағы көптеген салалардың бақшасын Қытай індеті, мұнай нарығындағы соғыс, әлемдік дағдарыс және ұлттық валютаның құнсыздануы секілді алай-дүлей борандар жайпауда.

Мемлекет басшысы енгізген төтенше жағдай және Мемкомиссия жариялаған карантинге байланысты кинотеатрлар тегіс жабылды.

Kazakh Cinema ұлттық киноны қолдау мемлекеттік орталығының мәліметінше, ТЖ режиміне орай бюджеттен қаржыландырылатын кинотуындылар түсірілімдері тоқтатылған. Арасында режиссер Қанағат Мұстафиннің он жылдан астам уақыттан бері дайындаған Қажымұқан туралы фильмі, Ақан Сатаевтың «Боксері», Эмир Байғазиннің «Выбор» фильмі және басқасы бар.

Covid-19 пандемиясы салдарынан биылғы жаһандық кинофестивальдер мен кино-биенналелер өтпей қалды. Ал оларға қатысу үшін қазақстандық кино саласының шенеуніктері біраз ақша бөлінуіне қол жеткізген-тін.

«Мысалы, Канн фестивалі жоспарланған мерзімде өтпейтіні белгілі болды. Оған Қазақстан атынан бірнеше киножоба ұсынылған еді», – деп мәлімдеді Kazakh Cinema.

Бұдан бөлек, «Қазақфильмде» қысқартулар жүріпті. Оған майталман мамандар да іліккен екен. Соның бірі – кино саласының белгілі маманы, фильмдер мен дубляж редакторы Н.Шубаева Мәдениет және ақпарат министрі Ақтоты Райымқұловаға араша сұрап жүгінді.

«Көптеген жыл бойы кино саласында үздіксіз қызмет атқарып келдім. Дегенмен, Ұлттық экономика министрлігінің нұсқауымен киностудияда 16 пайыз қысқарту жасалды. Өкініштісі, қысқартуға киностудияда ұзақ жылдар бойы еңбек еткен тәжірибелі, білікті мамандар ілінді. Жаңа басшылық білік пен білімге зейін қойып, тоқталып жатпады. Шаш ал десе, бас алдың керін жасады. Бірден «Дубляж» бөлімін жауып, бөлім редакторларын қысқартуға жіберді. Бірақ көп ұзамай бөліміміз де, бірнеше қызметтер де қайта қалпына келтірілгенін білдік. Бөлім ашылғанымен редакторлық қызметіме қайта алынбадым. Орныма іс-қағаздарының аудармашысы, бұл салада тәжірибесі жоқ қызметкер дубляж бөлімінің редакторы ретінде бекітіліпті», – дейді арыз иесі.

Наразылық білдірген бұрынғы қызметкерлерге киностудия басшылығы оларды қайта ала алмайтынын айтып, жауап қайырыпты. Білікті мамандарды «Қазақфильм» тек уақытша жұмыстарға, аутсорсингке тартпақ ниетте.

«Маған уақытша жұмыстар қажет емес, отбасылы, бала-шағалы адаммын. Маған қатысты заңсыздықтың орын алғанын Еңбек департаменті де мақұлдап отыр», – деген шағым иесі министрден әділетсіздікке нүкте қойып, тиісті тексеру жұмыстарын жүргізіп, қайта орналасуға жәрдемдесуді сұрайды.

Алайда Мәдениет және спорт ведомствосының басшысы еш көмегі болмайтынын ұғындырды.

«Ел Президентінің 2019 жылғы 10 қыркүйектегі жарлығымен бекітілген Мемлекет басшысының 2019 жылғы жолдауын іске асыру жөніндегі Жалпыұлттық іс-шаралар жоспарының 5-тармағын орындау мақсатында Шәкен Айманов атындағы «Қазақфильм» акционерлік қоғамында бірқатар бөлімдер қайта ұйымдастыру жолымен біріктірілді. Атап айтқанда, логистика мен постпродакнш бөлімдері «Фильмдер шығаруды қамтамасыз ету қызметі» құрамына, ал анимациялық фильмдер бөлімі мен дубляж секторы «Редакциялық алқаға» енгізілді. Оңтайландыру нәтижесінде штаттық қызметкерлер саны 181 бірліктен 163 бірлікке дейін қысқарды. Сонымен бірге штаттан тыс қызметкерлердің 21 бірлігі де қысқартылды», – дейді Ақтоты Райымқұлова.

Яғни, студия 39 маманмен қош айтысқан. Маусымдық жұмысшылар, тұрақты емес жүктемесі бар жұмысшылар да кетіпті.

«Жұмыстарды орындауға тапсырыстар түскен жағдайда «Қазақфильм» міндетті түрде шарттық негізде мамандарды тартатын болады. Мысалы, фильмдерді түсіру кезеңіне арналған иллюминаторлар және түсіру механикасы, фильмдердің көшірмесін алуға тапсырыс алған жағдайда дубляж режиссерлері және басқасы. Болашақта тапсырыстар түскен жағдайда фильмдердің түсіру кезеңінде түсірілім техникасының жарық берушілері мен механиктері, сондай-ақ фильмдерді дубляждау бойынша дубляж директорлар тартылады», – деген мәдениет және спорт министрі әзірге бос вакансия болмауына байланысты оларды жұмысқа қабылдау мүмкіндігі болмайтынын мәлім етті.

2019 жылы Есеп комитеті ел игілігіне айналмаған, жарыққа шығарылмай, сөрелерде шаң басып босқа жатқан 185 фильмге бюджеттен 19 миллиард теңге жұмсалғанын анықтады. Кейінгі 9 жылда «Қазақфильм» 325 фильм жасапты. Оған 43 миллиард теңге шығындалған.  

«Бұл фильмдердің үлкен бөлігі өкінішке қарай, түсірілімі аяқталғанда ғана сапасыз екені әшкереленді. Осыған байланысты бізде реформалар жүргізілуде, сол арқылы келеңсіз жайттар мен сорақы сандардан құтылмақпыз», – деді ақпарат құралдарына сұхбатында Мәдениет және спорт министрлігінің жауапты хатшысы Бақытжан Темірболат.

Қандай жобалардың бюджеттен қаржыландырылатынын Kazakh Cinema ұлттық киноны қолдау мемлекеттік орталығы анықтайды. Сондықтан ел Үкіметі бұл орталықтың құрамын өзгертіп, бақылауды күшейтуге ұйғарыпты. Нәтижесінде, Үкіметтің 2019 жылғы 15 наурыздағы «Ұлттық киноны қолдау мемлекеттік орталығын құру туралы» №113 қаулысына өзгеріс енгізу туралы» жаңа қаулы жобасы әзірленді.

Оған түсіндірме жазбада министр А.Райымқұлова осы құжат мемлекеттік хатшы Қырымбек Көшербаевтың 2020 жылғы 10 ақпандағы тапсырмасын орындау үшін қабылданатынын жеткізді. Жоба аталған меморталық жанындағы сараптама кеңесінің құрамын жетілдіреді.

Осылайша, қандай режиссердің қандай киносын мемлекет қаржыландыратынын шешетін сарапшылар ортасына Президент әкімшілігінің Ішкі саясат бөлімінің сектор меңгерушілері Ғабит Абзалбек пен Абзал Мұхимов қосылады.

Жанат Ардақ

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Шымкенттік жазушы «Томирис» фильмін түсірушілерді айыптап отыр

Ақпарат және қоғамдық даму министрі Дәурен Абаевтың атына Ержан Орымбетовтен арыз түсті. 

04 Қараша 2019 12:07 1789

Шымкенттік жазушы «Томирис» фильмін түсірушілерді айыптап отыр

«Құрметті Дәурен Әскербекұлы! Жақында «Томирис» фильмінің тұсаукесері дүркіреп өтті. Өкінішке қарай, онда 2013 жылы басылып шыққан менің «Томирис» кітабымның елу шақты тұсы көшіріп алынғанын анықтадым. Сондықтан фильмді жасаушыларға авторлық сараптама өткізу туралы хат жолдадым. Мәдениет және спорт министрлігі мен «Қазақфильм» редакциялық алқасы барлық жауапкершілікті фильм сценарисіне сырғыта салды», – деп қынжылады автор.

Айта кету керек, ведомство және «Қазақфильм» редалқасы автор айтып отырған ұқсастықтарды «шамалы ғана» деп бағалап отыр.

Мысалға, кинотуындының басында перзенттің дүниеге келуі кезінде бақсының зікір салған эпизоды бар. Ұқсас фрагмент кітапта бар екен: «Она наколдовала, чтобы в наше селение пришло долгожданное…потомство».

Сондай-ақ фильмде босану үстінде ауырсыну сезімінен азап шеккен әйелдің бақанға сүйенуі бейнеленген. Кітапта: «Вцепившись крепко правой рукой в копьё, она начала тужиться. Была невыносимая боль» деп суреттеліпті.

«Қазақфильм» туындысында ана бөбегіне өмір сыйлау үшін өз өмірін құрбан етеді. Ал шымкенттік автор туындысында жұбайы таңдау жасайды: «Состояние его жены крайне тяжёлое и нужно делать выбор: спасать жену и смириться с потерей ребёнка или рискнуть потерять их обоих (при родах)».

Кинода көп адам шығынын болдырмау үшін Томирис астыртын сөз байласып, қастандық жасамақшы болғандардың жетекшісін өлтіреді, ал оның әскері ұрыссыз беріледі. Кітапта тақ мұрагері осы стратегияны қолданады: «Моментально был захвачен в плен царь и его штаб. Благодаря этому удалось избежать больших людских потерь. Войско царя сдалось без боя».

Одан кейін кинокартинада өз мекеніне жеңіспен оралған Томирис қайырымдылық танытып, тұтқындарды босатады. «Томирис велела своим воинам отпустить пленников», – дейді кітап,

«Шын мәнінде, фильм мен кітап арасындағы ұқсастықтар мардымсыз емес, орасан. Себебі, ондаған сцена мен эпизод сәйкес келеді, кейіпкерлердің біршама сөзді сөзбе-сөз немесе шамалы өзгертілген күйде қайталанады. Сюжеттік желі мен негізгі кейіпкерлердің мінез-құлқы ұқсайды. Олардың көбі ежелгі тарихшылардың қысқа жазбаларында кездеспейді және менің шығармашылығымның жемісі болып табылады. Тек бірлі-жарым сөйлемді көшіріп алғаны үшін ресейлік сот танымал сатирик Ширвиндты плагиатқа айыптады. Қазақстан заңнамасы бойынша ішінара көшіру де авторлық құқықты бұзу болып саналады», – деген Ержан Орымбетов мемлекет бюджеттен қаржыландыратын кез келген сценарийді «антиплагиатқа» тексеру рәсімінен міндетті түрде өтуіне назар аудартты.

Ол сондай-ақ Президентке өтінішпен жүгінгісі келетінін, бірақ электронды қолтаңбасы бұғаттала беретінін айтады.

Ақпарат және қоғамдық даму министрі Дәурен Абаев авторға қайтарған жауабында өз ведомствосы ақпаратқа, мемлекет пен азаматтық қоғамның өзара іс-қимылына, діни қызметке, мемлекеттік жастар және отбасылық саясатқа, қоғамдық сананы жаңғыртуға, ішкі саяси тұрақтылықты қамтамасыз етуге және басқа салаларға басшылық жасайтын мемлекеттік орган екенін ескертті. 

«Осыған байланысты сіз көтеріп отырған мәселелерді қарау Ақпарат және қоғамдық даму министрлігінің құзырына жатпайды. Өзіңізді алаңдатқан зияткерлік меншік нысанына құқық мәселелерін шешу үшін сіз әдеби сценарий авторына немесе заңда белгіленген тәртіппен сотқа жүгінуіңіз қажет. Жеке немесе қоғамдық сипаттағы әртүрлі мәселелер бойынша Мемлекет басшысына өтініш беру үшін «Қазақстан Президентінің виртуалды қабылдауына» хат жолдауыңыз қажет. Бұл үшін электронды цифрлық қолтаңбаңыз болуы керек», – дейді министр.

Авторға кино саласына жауапты орган – Мәдениет және спорт министрлігінің басшылығы да жауап қайырыпты. Вице-министр Нұрқиса Дәуешовтің айтуынша, «Қазақфильм» АҚ-ы редалқасы Ержан Орымбетовтың «Томирис» кітабы мен Тимур Жақсылықовтың әдеби сценарийі сюжеттерінің ұқсастықтарының әшкереленуіне орай салыстырмалы талдау жүргізді. Содан кейін тек «елеусіз ұқсастықтар табылды» деген байламға келген.  

«Ол сәйкестіктер Е.Орымбетов пен Т.Жақсылықовтың өз туындыларын жазуы кезінде тарихи және әдеби ортақ, ашық көздердегі материалдарды пайдаланумен негізделген. Бұл ретте Томирис туралы әңгімелер Геродот, Страбон, Полиэн, Иордан Кассидор секілді көптеген ежелгі тарихшылар еңбектерінде кездеседі. Қос автор өз туындыларында сипаттаған ұрыс жүргізу стратегиясы көптеген ашық көздерде, соның ішінде тарихи оқулықтарда да бар», – дейді вице-министр.

Ол 2017 жылы «Қазақфильм» мен Тимур Жақсылықов арасында осы фильмге әдеби сценарий жасау және оны пайдалану бойынша барлық құқықтарды табыстау жөнінде авторлық келісім бекітілгенін еске салады. Келісімге сәйкес, Т.Жақсылықов сценарийді өзі жеке жасағанын, онда басқа біреулердің туындыларынан көшіріп алулар жоқтығын, үшінші тұлғалардың ар-ұжданына, іскерлік беделіне нұқсан келтіретін деректерден ада екенін кепілдендіреді.

«Басқа тұлғалардан, оның ішінде авторлық құқық иелерінен талап, сотқа талап-арыз түскен жағдайда автор «Қазақфильм» АҚ-ын тартпай, өз бетінше талаптар мен шағымдарды шешуге міндеттеме алған», – дейді вице-министр.

Қалай болғанда, ұлы ата-бабаларымыз туралы туындылар тек жақсы жағынан танылса, жөн-ақ. 

Бір ай прокат аясында «Томирис» тарихи драмасы жарты миллиард теңгеге жуық (480 млн) кіріс жиған. Демек халық оны қажет етіп отыр.

Жанат Ардақ

Асанәлі Әшімов пен Досхан Жолжақсынов киносарапшылар құрамынан шығарылмақ

Қандай киноны мемлекет қаржыландыратынын анықтайтын құрылымнан корифейлер шығарылатын болды.  

30 Қазан 2019 18:31 8705

Асанәлі Әшімов пен Досхан Жолжақсынов киносарапшылар құрамынан шығарылмақ

Қазақстанда Ұлттық киноны қолдау мемлекеттік орталығының сараптама кеңесі құрамы қайта қаралып, толық дерлік жаңартылмақ.

Осыған орай Мәдениет және спорт министрлігі түсініктеме берді.

Жаңа құрам «Ұлттық киноны қолдау мемлекеттік орталығын құру туралы» Қазақстан Үкіметінің 2019 жылғы 15 наурыздағы №113 қаулысына өзгерістер енгізу туралы» жаңа қаулымен қабылданатын болады. Тиісті жобаның егжей-тегжейі жарияланды.

Мәселен, құзыры кең, бюджеттік миллиардтарды үлестіретін бұл орган құрамынан бір топ белгілі тұлғалар шығарылатыны анықталды. Атап айтқанда, Қазақстанның Еңбек Ері, халық әртісі Асанәлі Әшімов, актер, продюсер, сценарист, халық әртісі Досхан Жолжақсынов, продюсер, кинорежиссер Ахат Ибраев, режиссер, сценарист Алексей Каменский, кинорежиссер, кинодраматург Бақыт Ғафуұлы Қайырбеков, театр режиссері, философия докторы Асхат Маемиров ұлттық киножобаларға қаржы бөлу бойынша шешім қабылдаудан алыстатылды.

Бұл ретте Үкімет қаулысы жобасына ілеспе кестеде Мәдениет және спорт вице-министрі Нұрқиса Дәуешов олардың әрқайсысының кино ұйымы құрамынан  шығарылуының өз себебі барлығын түсіндіреді.

Асанәлі Әшімов, Досхан Жолжақсынов, «денсаулығына байланысты» орталық құрамынан шығарылмақ. Кейінгі кезде Ермек Тұрсыновпен арасында жанжал туып жүрген 32 жастағы Ахат Ибраевтың да денсаулығы жарамайтыны көрсетілген.

Бұған дейін Шәкен Айманов атындағы «Қазақфильм» акционерлік қоғамының бірінші вице-президенті болған Серік Жұбандықов қызметінен кеткендіктен, Ұлттық киноны қолдау мемлекеттік орталығының мүшесі болудан қалмақ.

Бақыт Қайырбековтың кету себебі де осыған ұқсас, «басқа жұмысқа ауысуына байланысты». Бақыт Ғафуұлы биылғы жыл ортасына дейін Шәкен Айманов атындағы «Қазақфильм» АҚ президенті лауазымын атқарғаны мәлім. 2019 жылғы 12 тамыздан бастап, оның орнына актер, продюсер Арман Әсенов президент болып келді.

Асхат Маемировтің кеңес құрамынан алып тасталуына да «басқа жұмысқа ауысуы» себеп көрінеді. Ол 2018 жылғы 15 қарашада Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының ректоры болып тағайындалған. Алайда 2019 жылғы 29 тамызда оны бұл қызметте Алматы облысы әкімінің орынбасары, әнші-аспапшы Ақан Абдуалиев алмастырды.

Сонымен, Ұлттық киноны қолдау мемлекеттік орталығының жанындағы сараптама кеңесінің жаңа құрамына кімдер кірмек?

Мәдениет және спорт министрлігінің дерегінше, Қазақстан кинематографистер одағының төрағасы, кинорежиссер Ермек Тұрсынов, сценарист, мультипликатор Салтанат Дүнгенбаева, режиссер, сценарист Лейла Аранышева, продюсер Анар Қашағанова, режиссер Серікбол Өтепбергенов, кино сыншы Олег Борецкий, кинорежиссер, продюсер Фархат Шәріпов, режиссер, монтаждаушы Дамир Айникеев ұсынылып отыр. 

Мәдениет және спорт министрлігі бұл өзгерістер «Ұлттық киноны қолдау мемлекеттік орталығының жанындағы сараптама кеңесінің құрамын жетілдіру және өзектендіру мақсатында» жасалып отырғанын хабарлады.

2019 жылға дейін киноға бағытталған барлық мемлекеттік қаражат «Қазақфильмге» құйылып келді. Ал биылдан бастап, ұлттық фильмдерді қаржыландыру моделі өзгеріп отыр. Осы мақсатта Үкімет жанынан Ұлттық киноны қолдау мемлекеттік орталығы құрылды. Барлық бюджеттік және бюджеттен тыс қаржы осы мекеме қолында шоғырланады. Прокатпен, көрсетіліммен және ары қарай ілгерілетумен де осы орталық айналысады.

Ұлттық киноны қолдау қоры ретінде ол алдымен киножобаларға ашық конкурс жариялайды. Питчингке, яғни инвесторлар тарту бойынша жобаны презентациялауға барлық тәуелсіз киностудия мен продюсерлік орталық қатыса алады.  

Ал құрамы аз ғана уақыт ішінде қайта жаңарғалы отырған сараптама кеңесі келіп түскен әрбір киножобаға қорытынды береді. Басқаша айтқанда, қай режиссердің не продюсерлік орталықтың жобасы бюджеттен қанша миллиард алатынын да кеңес мүшелері шешетін болады.

Мемлекет қаржыландырған кинотуынды прокаты табысқа жетсе, барлық түскен қаражаттың 20%-ы киноны қолдау қорына аударылуға тиіс.  

Жанат Ардақ

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: