/img/tv1.svg
RU KZ
Hang Seng 27 316,53 DOW J 28 998,32
FTSE 100 7 403,92 РТС 1 524,71
KASE 2 373,34 Алтын 1 645,90
Қазақстан Беларусь пен Қырғызстанға шарт қойды

Қазақстан Беларусь пен Қырғызстанға шарт қойды

Бензин экспортында Ресеймен бәсекелесуіміз мүмкін. 

23 Маусым 2019 14:44 2409

Қазақстан Беларусь пен Қырғызстанға шарт қойды

Автор:

Абылай Бейбарыс

Биыл елімізде 89 млн тонна мұнай өндіріледі. Соңғы бес айда жер қойнауынан 36,5 млн тонна «қара алтын» шығарылды. Қазір мұнайшылар тәулігіне 400 мың баррель мұнай игеріп жатыр.

Қашаған, Қарашығанақ, Теңіз кеніштерінде жүргізілген күрделі жөндеу жұмыстары алдағы уақытта мұнай өндірісінің қарқынын күшейтеді. Бұл туралы энергетика министрі Қанат Бозымбаев: «Қашағанда жөндеу жұмыстары мерзімінен 10 күн бұрын аяқталды. Теңіз және жерүсті құрылыстарында техникалық жұмыс жүргізілді. Қазіргі өндіріс көлемі рекордтық көрсеткіш – тәулігіне 400 мың баррельді құрап отыр. Теңіз кен орнын кеңейту жобасы аяқталғанда өндіріс көлемі тағы ұлғаяды.  2024 жылға қарай Теңіздегі мұнай өндіру көлемі қазіргі 27 млн тоннадан 39 млн тоннаға жетеді», – деді.

Биыл Қашаған кен орнынан тәулігіне 370 мың, 2024 жылы тәулігіне 450 мың баррель мұнай өндіру жоспарланған болатын. Ал ортамерзімді перспективада мұнай өндіру көлемі жыл сайын өсіп, 2025 жылға қарай жылына 104 млн тоннаға жетуге тиіс еді. Қазіргі көрсеткіш жоспар мерзімінен бұрын орындалуы мүмкін екенін көрсетіп отыр.

Біле жүріңіз, 2017 жылдың соңына дейін Қашаған кен орнының мұнай өндіру деңгейі тәулігіне 210 мың баррель болды. 2018 жылы тәулігіне 350 мың баррель мұнай өндірілді. 2024 жылға дейін өндіріс көлемін қазіргі 13 млн тоннадан 16 млн тоннаға жеткізу жоспарланған.

Министрдің мәлімдеуінше, елімізде қаңтар-мамыр аралығында 36,5 млн тонна мұнай өндіріліп, жоспар 101% орындалған.

«Қашағаннан  – 4,24 млн,  Теңізден  – 12,48 млн, Қарашығанақтан  – 4,97 млн тонна мұнай алынды. Жыл соңында дейін мұнай өндіру көлемі  89 млн тоннаға жетеді», –  деді Қанат Бозымбаев.

Оның сөзінше, Теңіз кен орнын кеңейту жобасы жалғаса береді. Бұл бастамаға 37 млрд АҚШ доллары жұмсалады.

Естеріңізге салайық,  2018 жылы елімізде  90 млн, 2017 жылы 86,2 млн тонна мұнай өндірілді.

«Төртінші мұнай зауыты қажет емес»

Министр Қанат Бозымбаев осылай деді. Оның сөзінше, энергетика министрлігі «ҚазМұнайГаз» компаниясымен бірлесіп, Қазақстан мен шетел нарығын талдаған. Нәтижесінде жоғарыдағыдай қорытынды жасаған.

«Қазақстанға төртінші мұнай өңдеу зауыты керек пе, жоқ па деген сұрақтың айналасындағы пікірталасқа нүкте қою үшін біз «ҚазМұнайГазбен» бірге талдау жұмысын жүргіздік. «ҚазМұнайГаз» нарықты, мүмкіндіктер мен трендтерді зерттеуге қауқарлы компанияларды жалдап, мәселенің мән-жайын анықтады. Тренд демекші, біз әлемде электромобильдерге деген қызығушылықтың артып келе жатқанын да ескеруге тырыстық. Осыған байланысты, мұнай өнімдерін тұтыну көлемінің балансын қайта зерделедік. Ақыры, дәл қазіргі уақытта төртінші мұнай өңдеу зауытын салудың қажеті жоқ деген қорытындыға келдік», – деді Қанат Бозымбаев.

Министрдің мәлімдеуінше, еліміздегі 3 мұнай өңдеу зауыты толық қуатында жұмыс істеп тұрған жоқ.

«Толық қуатымен жұмыс істемесе де 3 мұнай зауыты өндіріс көлемін артығымен орындап отыр. Осы тұрғыдан алғанда да бізге мұнай зауыты қажет емес», – деді энергетика министрі.

Айта кетейік, Қазақстанда төртінші мұнай зауытын салу туралы әңгіме 2014 жылы басталды. Сол кезде төртінші мұнай өңдеу зауытын Ақтау қаласында салу туралы бастама көтерілді. Ақтау қаласының шикізат қорына жақын орналасқаны, дайын өнімді Маңғыстау мен Түркіменстан арасындағы теміржол арқылы Парсы шығанағы елдеріне, Ақтау, Құрық теңіз порттары арқылы Кавказға, Ресейге, одан әрі Еуропаға, сондай-ақ темір жол арқылы көршілес жатқан Орта Азия елдеріне шығаруға болатыны бұлтартпас дәлел ретінде алға тартылды. Дәл осы уақытта төртінші мұнай өңдеу зауытын Жезқазған қаласында салу туралы ұсыныс жасалды. Идея авторлары Жезқазған өңірінің географиялық орналасуы, климаттық жағдайы жаңа зауыт үшін басымдық болып табылатыны тілге тиек етілді. Алайда мұның бәрі құр сөз болып қалды.

Қазақстандағы қазіргі 3 мұнай өңдеу зауыты кеңес одағы кезінде салынған.

Олар: 1945 жылы қолданысқа берілген, Атырау мұнай, 1978 жылы жұмысын бастаған Павлодар мұнай-химия және 1985 жылы қызметіне кіріскен Шымкент мұнай өңдеу зауыттары. Бір кездері осы үш зауыт Қазақ КСР мен қоса бірнеше бауырлас елді сұйық отынмен қамтамасыз етіп тұрды. Өйткені ол кезде жанар-жағармайға деген сұраныс қазіргідей болған жоқ.

Экспортқа 85 мың тонна бензин шығарылады

Келесі аптада отандық жанар-жағармай шекара асып, Еуропа мен Орталық Азия елдеріне жеткізіледі. Бұл туралы Қанат Бозымбаев: «Экспорт көлемі шамамен 60-70 мың тонна АИ-92, 10-15 мың тонна АИ-95 маркалы бензинін құрайды. Қазір Беларусь, Қырғызстан елдері біздің бензинге қызығушылық танытып отыр.

«Жосықсыз бәсекелестік алдын алу үшін біз оларға реэкспорт жасамау туралы шарт қойдық. Олардың келіспей жатқан тұстары бар. Біз серіктестеріміздің Қазақстанның мұнайы мен мұнай өнімдерін үшінші елдерге реэкспорт жасағанын қаламаймыз. Келіссөз сәтті өтеді деп үміттенеміз», – деді Қанат Бозымбаев.

Министрдің мәлімдеуінше, жыл басынан бері елімізде АИ-92, АИ-95 маркалы бензиндерінің профициті байқалады. Бензин өндірісі ішкі сұраныстан 20-30% артық болып тұр.

«Осыған орай ел аумағында АИ-92 маркалы бензинінің бөлшек саудадағы бағасы өткен жылдың сәйке кезеңімен салыстырғанда 6,9%-ға арзандап, 147,6 теңгеден сатылып жатыр. АИ-95/96 маркалы бензині 3,8%-ға арзандап, 168,6 теңгеден саудалануда», – деп нақтылады Қанат Бозымбаев.

Бұдан біраз бұрын энергетика министрі Қазақстан болашақта Қырғызстан, Армения, Беларусь, Өзбекстан, Тәжікстан және Ауғанстан елдеріне бензин экспорттайтынын мәлімдеген болатын

«Кейбір елдерге бензин экспорттауға қатысты мәселе Еуразиялық экономикалық одаққа кіретін мемлекеттермен талқыланып жатыр», – деген еді сол кезде Қанат Бозымбаев.

Отандық бензиннің үшінші елдерге экспортталуы Қазақстан үшін тиімді. Бұл туралы экономист-сарапшы Сергей Смирнов: «Кедендік төлемдерден табыс түседі. Қазақстан бензин экспорттайын деп отырған елдерге дәл қазір бензинді Ресей жеткізіп отыр. Алдағы уақытта нарықтың осы сегментінде бәсеке басталады. Менімше, Мәскеу Астанаға бензиннің бағасын түсіруге жол бермейді. Біздің ел көрші елдерге бензин сатуды бастағанда өзіміздегі бензиннің бағасы өсуі мүмкін. Өйткені біздің нарық профициттен, яғни артық бензиннен арыла бастайды», – деді.

Оның айтуынша, 2025 жылы ЕЭО аясында бірыңғай энергетикалық нарық пайда болады. Сәйкесінше  мұнай, газ және мұнай өнімдерінің бағасы теңеседі. Сол кезде АИ-92 маркалы бензині 80-100 теңгеге қымбаттауы мүмкін. Бұл – қазақстандықтар үшін қымбат баға.

Абылай Бейбарыс

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Сауд Арабиясындағы оқиға АҚШ экономикасына қалай әсер етпек

Saudi Aramco нысандарына жасалған шабуыл салдарынан мұнай бағасының күрт қымбаттауы АҚШ экономикасын тығырыққа тіреуі мүмкін.  

24 Қыркүйек 2019 16:45 3144

Сауд Арабиясындағы оқиға АҚШ экономикасына қалай әсер етпек

Құрама Штаттардағы жанармай құны «қара алтынның» құнына тәуелді. Мұнай өндіруші нысандарға жасалған шабуылдардан кейін, мұнай соңғы 10 жылдағы ең жоғарғы көрсеткішке дейін жетті. АҚШ-тың энергетика министрлігіндегілердің айтуынша, мұның кесірінен бензин бағасы да шарықтап кетуі мүмкін. 
АҚШ-тың жанармай бекеттеріндегі бензиннің орташа бағасы 9 қыркүйекте 2,55 доллар, ал 23 қыркүйекте 2,65 доллар болды. Сарапшылардың айтуынша, мұнайдың бір баррелі 1 долларға қымбаттаса, бензин галлоны 2,4 центке көтеріледі. 

Соңғы жылдары Вашингтон Сауд Арабиясынан мұнай импорттауды айтарлықтай қысқартқан. Дональд Трамп қанша жерден АҚШ-тың Таяу Шығыс мұнайына зәру еместігін алға тартса да, әлемдік мұнай бағасына деген тәуелділік сақталып отыр. 

Бірақ саудиялықтардың мұнай өндірісін қалыпқа келтіру жұмысы созылып кетсе, елдегі бензин бағасы да қымбаттай түспек. Жоғалған шикізат көлемінің жартысы 17 қыркүйекте қордағы мұнай есебінен толтырылған еді. 

Бастапқыда қалыпқа келтіру жұмыстарына бірнеше апта керек деп жарияланса, ал демалыс күндері бұл процестің бірнеше айға дейін созылуы мүмкін деген ақпарат тарады.

Айта кететін жайт, АҚШ-тағы мұнай бағасы ел экономикасының бірқатар секторына әсер етпек. Олардың қатарында тұтынушылар мен кәсіпкерлер де бар, өйткені бензин бағасының құбылуы логистика мен бірқатар маңызды факторға да ықпалын тигізеді. Сондай-ақ мұнай құнының көтерілуі инфляцияның өсуіне әкеліп соғады. 

Естеріңізге сала кетейік, 14 қыркүйекте дрондар Saudi Aramco компаниясының нысандарына шабуыл жасаған еді. Шабуылды Йемендегі көтерілісші хуситтер мойнына алды. Жарылыс пен өрт салдарынан Сауд Арабиясы бір тәуліктіктегі мұнай өндірісі көлемін 9,8 млн баррельден 4,1 млн баррельге дейін қысқартқан болатын. 

Табиғат Нұрболат

Азияға экспорт күшейді

Вашингтон мен Бейжің арасындағы сауда соғысы Қазақстанның «Сары құрлық» елдеріне  мұнай экспортын арттырып отыр. 

18 Қыркүйек 2019 09:53 3088

Азияға экспорт күшейді

Қазақстанның CPC Blend маркалы шикі мұнайын Азияға экспорттау деңгейі қыркүйекте рекордтық көрсеткішке жетуі мүмкін. Өйткені Қытайдың АҚШ-тан импорттайтын энергетикалық шикізатының көлемі тарифтің өсуіне байланысты азайып барады. Енді сол кемшіліктің орнын толтыру қажет болып отыр.

«Рейтер» агенттігінің мәліметінше, Бейжің Вашингтонмен арадағы сауда соғысына байланысты Құрама Штаттардың шикі мұнайына 5%-дық тариф жариялаған. Осының салдарынан Қытайда америкалық шикізат көлемі айтарлықтай кеміді.

Осы айда Азияға CPC Blend маркалы мұнайдың 2 млн тоннадан (тәулігіне 52000 баррель) астамы сатылмақ. Бұл былтырғы көрсеткіштен жүздеген мың тоннаға көп. 2018 жылы желтоқсан айында «Сары құрлыққа» 1,7 млн тонна (тәулігіне 430 000 тонна) мұнай экспортталған екен.  Refitiniv Eikon компаниясының дерегінше, осының өзі өткен жыл үшін рекорд еді.

Бұл сортты импорттау деңгейінің артуына Оңтүстік Корея көбірек үлес қосайын деп отыр. Өйткені оның мұнай өңдеуші зауыттары өзге елдерден келмей қалған шикізаттың орнын CPC Blend-пен толықтырмақ. Refitiniv Eikon-ның тағы бір ақпаратына жүгінсек, Сеул қыркүйектің соңына дейін 1 млн тоннаға жуық CPC Blend шикізатын импорттамақ.

Қытайға келсек, ол Қазақстанның CPC Blend мұнайын сирек сатып алатын. Алайда осы айда Бейжің бұл сорттан кемінде 500 мың тонна импорттап, Азия елдері арасында екінші орынға шықты. Соңғы деректерге қарағанда, Бейжің осы қоспаны импорттаудан рекорд жаңартып отыр.

Екі миллион тоннадай CPC Blend  қыркүйек айында Сингапур мен Үндістанға жеткізіледі. Бұл мемлекеттер бұл мұнай түрін үнемі аз мөлшерде сатып алып келеді.

Осы мәселемен етене таныс сауда мамандарының айтуынша, Қытайдың Sinopec компаниясының Unipec деген сауда бөлімшесі  CPC Blend мұнайын сатып алып, Қытайға жеткізумен айналысады.

«Unipec мұнай таңдау жұмыстарын оңтайландыруға мәжбүр, себебі африкалық маркалар қымбат, Дубайдың шикізатын әкелу жолдары аз, ал Америка отынына әкелуге тариф енгізіліп отыр», – деді аталған мамандардың бірі «Рейтерге» берген сұхбатында.

Алайда Sinopec бұл сауалға қатысты түсініктеме беруден бас тартқан.

Осылайша, Қытай Құрама Штаттармен арадағы сауда соғысы салдарынан мұнай импортының альтернативтік жолын іздеуге кірісіп жатыр. Демек оған қазақтың көмірсутегі бұрынғыдан көбірек қажет болып отыр.  Ал, CPC Blend жетпеген мұнайдың орнын толтыратын шикізатқа айналды.

CPC Blend – салмағы жеңіл шикізат. Ол нарыққа 1580-шақырымдық Каспий құбыр консорциумы 2001 жылдың соңында қолданысқа берілгенде таныстырылды. Бұл марканы Батыс Қазақстаннан Қара теңіздегі экспорттық терминалға Ресейдің «Лукойл» және «Роснефть» компаниялары жеткізеді. Тағы бір айта кететін жайт, Қазақстан мұнай өндірісін арттырып жатқандықтан, CPC Blend экспорты да бірте-бірте күшейіп келеді.

Дегенмен өткен бейсенбіде ҚР Энергетика министрлігі мәлімдегендей, еліміз ОПЕК пен ОПЕК-ке кірмейтін мемлекеттердің мұнай өндірісін шектеу туралы келісімін орындап отыр және алдағы уақытта орындай бермек. Бұл пәтуаның мақсаты – көмірсутегін азырақ шығарып, оның әлемдік бағасын жоғарылату.

Аталған министрліктің өзге мәліметінше, қаңтар-тамыз айларында Қазақстан тәулігіне орта есеппен 1,8 млн баррель шикізат өндірген. Ал, өндірісті шектеу туралы халықаралық келісімге сәйкес, Қазақстан мұнай өндірісінің тәуліктің мөлшерін  1,86 млн баррельден асырмауға міндеттеме алды.

Дегенмен әлемдік нарықта геосаясат энергетикалық отын бағасын көтеретін факторға қайта айналып келеді. Сенбінің кешінде Сауд Арабиясының мұнай зауыттарына жасалған шабуылдан кейін, Нью-Йорк пен Лондон биржаларында Brent маркалы мұнайдың құны бірден 19,5%-ға өсіп, 71 доллар 95 центке жетті. Ал, Американың WTI маркасы 15,5%-ға  көтеріліп, 63.34 долларға саудаланды.

Шабуылдардан кейін, корольдікте мұнай өндірісінің тәуліктік мөлшері 5,7 млн баррельге қысқарды. Бұл – әлем елдеріне күніне экспортталатын шикізаттың жартысына және дүниежүзінде 24 сағатта өндірілетін мұнайдың 5%-на тең көрсеткіш. Айта кетсек, Саудия көмірсутегінің көбін Азия елдеріне сатады.

Сауд Арабиясының Aramco компаниясының Абкайк және Хураис қалаларындағы зауыттарына жасалған шабуылды Иранға арқа сүйеген йемендік шиит-хуситтер өз мойнына алды. Жергілікті билік өкілдерінің сөзінше, кешендер дрондар мен қанатты зымырандардың соққысынан өртенген және Вашингтон мен әр-Риядқа сенсек, бұл қаруларды содырларға Иран берді.

Саудия кек алу үшін енді Иранға әскери соққы беруі мүмкін. Сонымен қатар, АҚШ президенті Дональд Трамп Теһранға жауап қайтаруды  «көздеп, оқталып» отырғанын ескертті. Дегенмен өзге бір сөзінде Ақ үй басшысы ешкіммен соғысқысы келмейтінін ескертіп, Саудия мұнайына жасалған шабуылдың Америкаға әсер етпейтінін атап өтті.

Ислам Республикасы болса, әр-Рияд пен Вашингтон таққан кінәларды жоққа шығарып отыр. Осы елдің сыртқы істер министрлігінің баспасөз хатшысы Аббас Мұсави АҚШ таққан айыпты «максималдық жалған саясаттың» бір бөлігі деп атап, соғысқа әзірлігін жариялады.

Қыркүйектің 17-сінде Азия биржаларында Brent бағасы 1%-ға түсті. Себебі АҚШ қордағы мұнайын нарыққа шығаруы мүмкін екенін мәлімдеді. Алайда Таяу Шығыстағы әскери жанжал қаупі көмірсутегінің күрт арзандауына әзірге жол бермей тұр.

Арыс Әділбекұлы

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: