/img/1920х100.png
/img/tv1.svg
RU KZ
DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 403,19 Brent 36,55
Қазақстанның Қытаймен саудасына жаңа соққы жасалды

Қазақстанның Қытаймен саудасына жаңа соққы жасалды

Бюрократия коронавирустен қауіпті болып тұр.  

17:49 09 Ақпан 2020 16361

Қазақстанның Қытаймен саудасына жаңа соққы жасалды

Автор:

Жанат Ардақ

Кәсіпкерлер Қытай халық республикасына жүк жеткізе алмай жатқандарына шағымдануда. Бірақ бұл жағдайда оған шығыс көршіні жайлаған алапат індеттің еш қатысы жоқ екені анықталып отыр.

«Бұл басқа да қазақстандық автотасымалдаушыларға қатысты. Бәріміздің ортақ ойымызды білдірейін. Өйткені күйзеліс күшейіп барады. Кейінгі бірнеше жылдан бері Қазақстаннан Қытайға жүк жеткізумен айналысып келеміз. Отандық тауарлардың шың еліне экспорты үлкен қарқынмен өсті. Мысалы, 2019 жыл қорытындысында ҚХР-ге «Шымкент сыра зауыты», «Фирма Арасан», «EFES Қазақстанның» 1 мың тоннадан астам сырасын, «Balkhash fish trade», «Қызылорда Балық», «Арал» СДО» 900 тоннадан астам мұздатылған балығын Қытайға тасымалдадық. «Рахат», «Баян Сұлу, «Сәуле» кондитерлік фабрикасының 300 тоннадан аса тәттісін, «Eurasian foods», «Маслодел», «Kaz-Ir Agro», «Жарколь-007» компанияларының 200 тоннадан көп сұйық майын, «Сапа Алматы» ауыз суын, «Arba Wine» шарабын, «Радуга» үлпегін және басқа да қазақстандық өнімді қытайлардың тұтынуына үлес қостық», – деп екі ел арасындағы өзара сауда-саттық көлемінен хабар бере кетті «Новый Шелковый Путь» ЖШС басшысы Георгий Кравченко.

Ол 2019 жылдың ортасында екі ел тауарайналымындағы тарихи оқиғаға куә болғанын, 9 тамызда қазақстандық сиыр етінің тұңғыш партиясын қазақ-қытай шекарасынан өткізіп, ар жақтағы тұтынушыға жеткізгенін алға тартты. Содан бері Қазақстан алпауыт көршісіне «Meat processing and service», «Астана Агропродукт» және «Ақтөбе ет кластері» өндірген шамамен 4 мың тонна ет сатыпты.

Алайда отандық автотасымалдаушылардың осы жетістіктердің көбі енді тарих еншісінде қалуы ғажап емес.

Себебі, ұлттық өндіруші өнімдерін Қытайға жөнелту ісі меморгандар тудырған проблемалардың тұтас кешеніне маңдай соғуда. Көп мәселе ҚХР аумағында жүруге рұқсат ететін қытай бланктерін алуға қатысты.

«Біріншіден, жыл ортасынан аяқталғанға дейін бланк тапшылығы орын алады. Екіншіден, көлік комитеті осы жетіспеушілікке жол бермеудің сауатты тетігін жасай алмай жүр. Былтыр, 2019 жылғы қарашада рұқсат беру ережесіне түсініксіз бір өзгеріс енгізілді де, біз оларға қол жеткізу мүмкіндігінен мүлдем айырылып қалдық. Көлік комитетінің қызметкерлерімен телефон арқылы әңгімеде бланк беру тәртібіне сол өзгерістерді жоюды сұрадық. Ал олар болса, бізге менменси жауап береді. Қызметкерлерінің бірі, Жасұлан, жаңа ереже күшіне енетін 2020 жылды күте тұруға ақыл берді. Салдарынан, «Астана Агропродукт» пен «Meat processing and service» еттерін, өзге компаниялар тауарларын ҚХР-ға жеткізу ішінара тоқтады. Жеткізу бағасы көтерілді, отандық өнімдер баға бойынша бәсекеде ұтыла бастады. Біздің компания алапат шығынға ұшырады, жеткізбегеніміз үшін айыппұл санкцияларын өтедік», – дейді «Новый Шелковый Путь» жетекшісі.

2019 жыл соңында ол амалсыздан барлық машиналарын рұқсат қағаздарына көп көлемде қол жеткізген өзге бизнесменнің жылжымалы құрамына көшіруге тура келіпті. Ол кәсіпкер бланктің әрқайсысын 100 долларға сатты. Ұқсас түйткілге жолыққан басқа компаниялар фурларын саудаға қоюға мәжбүр болды.

«Новый Шелковый Путь» ЖШС 2020 жыл басталғалы бланк алу жүйесі тіптен нашарлап кеткенін айтады: әрбір сапарға жеке-жеке бланк беріле бастаған. Сапар орындалған соң келесі сапарға құжат тапсыру және оған бланк алу процесі 3–4 күнге созылады.

«Бұл Қазақстаннан Қытайға тауарлардың келесі партиясын жөнелту ісін айтарлықтай баяулатты. Сонымен бірге, бланктер кейде қателерімен беріледі: автокөліктің мемлекеттік нөмірі немесе сериясы жаңылыс жазылады. Мұндай рұқсат жарамсыз, оны көлік инспекциясына қайтарып, тағы 3–4 күн жоғалтып, жаңасын алу қажет. Мұндай жағдайда тасымалды жоспарлау мүмкін болмай қалды. Себебі, бланк қолға тиеріне, онда қате болмасына сенім жоқ», – дейді компания өкілі.

Тасымалдаушылар тағы бір мәселеге назар аудартты: Қытайға сапарлауға рұқсаттар негізінен, сол жақтан тауар таситын компанияларға берілуде екен. Ол көліктер ҚХР-ға бос кіреді, көршінің тауарына лық толып қайтады. Импортқа еш кедергі жоқ. Ал керісінше, Қытайға қазақстандық тауарды жеткізетін компанияларға ешқандай артықшылық жасалмайды. Олар импортшыларға ұтылуда.

«Сонда экспортты қолдау жолында төгілген қаншама тердің өтеуі қайда? Үкімет отандық өнімнің шетелдік экспортқа шығуын арттыру үшін көптеген мембағдарламаны іске қосады, оған қыруар қаржы шығындайды, алайда артынша меморгандар соған тосқауыл қояды» деп ашынады тасымалдаушылар.   

Олар бюджеттен мемқолдау мен субсидия сұрамайды. Тек қазақстандық тауарларды шетел нарығына жеткізетін тасымалдаушы компанияларға рұқсат бланкін басымдықты және жеделдетілген түрде берсе жеткілікті дейді. Бұл ретте қағаздарды артығымен беріп, қор жасауға мүмкіндік беруді өтінеді. Сонда алдағы тасымалын еркін жоспарлай алады. Бұл экспортымыздың арындай артуына серпін.

Жыл сайын Қазақстан өзге елдермен осындай бланктер алмасады. Ал оларды біздің меморгандардың уақытылы беру жағы ақсауда.

Тасымалдаушылар шағымы индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі Бейбіт Атамқұловтың құлағына жеткен.

«Биылғы жылы Қытаймен «С» түріндегі рұқсат қағаздарымен алмасу квотасы 50 мың дананы құрады. Аумақтық көліктік бақылау инспекцияларына жыл басталғалы бері оның 25 мың 586 данасы бөліп таратылды. Соның ішінде шағым түсіп отырған Алматы қаласы инспекциясына 12 мың 25 бланк берілді. Қазіргі уақытта инспекция қолында 6 мыңнан астам бланк бар», – дейді министр Бейбіт Атамқұлов.

Ол бір жағынан, шетелдік рұқсатнамалар тапшылығын болдырмау, екінші жағынан үшінші тұлғаның бланктерді көп алып, сатуына жол бермеу бойынша жұмыс жасалып жатқанын айтты. 

Ведомство басшысы ережеге өзгеріс енгізілгенін және олар 2020 жыл басында күшіне енгенін растады. Түзету шетелдік бланктерді қайта сатумен күрес үшін қажет болыпты. Бұған 2019 жылғы шілдеде көлік комитетінің бланктерді сатудан пайда тапқан алаяқ компанияларды және олардың заңсыз схемасын әшкерелеуі түрткі болған көрінеді.

«Комитет бұған тосқауыл қою бойынша жедел шаралар қабылдады. Бүгінде шамамен 1200 көлікке жалған ақпарат беріп, заңсыз бланк алған 46 жалған компания анықталды. 8 қылмыстық іс қозғалды. Бұл мәселе ұдайы бақылауда және бұл бағыттағы жұмыс жалғасады», – деді индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі.

Жалпы, инспекция қызметкері тасымал көлігінің нөмірі мен сериясын өзі жазып алып кетеді. Бірақ ол кейін бланкті қате толтырмауы үшін министр тасымалдаушыға машинаның мемнөмірі мен маркасын қағазға басып шығарып, кедендік алымды төлегені туралы түбіртекпен бірге ұсынуға кеңес береді. Сонда инспектор оны өз жазбасымен салыстыра алады.

Министр Автомобиль көлігі саласындағы мемқызметтер стандартына қызмет көрсету мерзімін қысқарту жөнінде өзгеріс енгізілгенін жеткізді. Оған сәйкес, республикалық бюджетке алым сомасы төленсе, шетелдік бланк 2 жұмыс күні ішінде берілуге тиіс.

Тасымалдаушылар министрдің жауабына қанағаттанбайды. Олар проблема жойылмағанын хабарлады. Демек, текетірес жалғасатынға ұқсайды. Бұл жағдайда экспортқа жауапты меморган – Сауда және интеграция министрлігі неге жағдайға араласпай, сырт қалғаны түсініксіз.

Жанат Ардақ

Қытайда 100 миллионнан астам адам карантинге қайта жабылды

Қауіпті инфекцияның жаңа ошағы Ресеймен шекаралас аймақтан табылып отыр.

19 Мамыр 2020 17:23 2204

Қытайда 100 миллионнан астам адам карантинге қайта жабылды

Қытайдың солтүстік-шығысында 108 миллиондай адам қайтадан карантинге оралып жатыр. Себебі аймақта инфекция ошақтары тағы да табыла бастаған. Мұны мамырдың 18-інде «Блумберг» хабарлады. Америкалық агенттіктің дерегінше, бүкіл елде экономика қайта ашылып жатқанда, Цзилинь провинциясының қалаларында пойыздар мен автобустар тоқтап, мектептерде сабақ доғарылып, ондаған мың адам карантинге жабылды. Қатаң шектеу шаралары «эпидемия артта қалды» деп, арқаны кеңге салған халықтың көңілін су сепкендей басқан.

«Адамдар қайтадан сақтана бастады. Далада ойнайтын балалар да маска тағуға міндеттелді.  Дәрігерлер вирустан қорғайтын киімді қайта киді. Өкінішті. Себебі мұның бәрі қашан аяқталатынын білмейсің», – дейді Ляонинь провинциясының Шэньян қаласының тұрғыны Фань Пай «Блумбергке» берген сұхбатында.

Цзилинь провинциясының Шулан қаласының үкіметі WeChat әлеуметтік желісі арқылы мәлімдегендей, ол өз аймағында вирустың тарауын тоқтату үшін өте қатаң шара қолдануға әзір. Бұнда дауасы жоқ ауру табылған тұрғын үй кешендері жабылып, әр отбасынан бір адамға ғана ең қажетті тауарларды сатып алу үшін екі күнде бір мәрте үйден екі сағатқа шығуға уақыт берілмек.

Цзилинь қаласының өзінде де әлеуметтік алшақтау мен карантин күшейтіліп жатыр. Жалпы алғанда, ақпан-наурыз айларында - эпидемия өршіген шақта, Цзилинь провинциясында тек 127, Хубэйде 68 мың адамнан коронавирус табылды. Осындай айырмашылыққа қарамастан, бүкіл Қытайда карантиндік шектеулер бірдей күшейтілді.

Қазір Цзилиньде тура сол кездегідей ахуал. Тауар жеткізу компаниялары тоқтап, дәріханаларда лихорадкаға қарсы препараттарды сатуға тыйым салынған. Себебі бұл дәріні адамдар коронавирустың симптомын жасыру үшін ішуі мүмкін.

«Блумбергтің» өзге бір дерегінше, коронавирус жұқтыру оқиғалары тіркелмеген аудандарда да жергілікті халық қайта оралған карантинге өкпелі. 

«Жұрттың бәрінен қайта маза кетті. Бүкіл елдегі жағдай қалпына келіп жатқанда, Цзилинь провинциясы ең қатты зардап шеккен ауданға айналады деп еш ойламаппын»,– дейді Ван Юемей.

«Қытай өткен жылдың соңында Уханьда басталған эпидемияға тым кешігіп жауап берді», – деп әлемде үлкен сынға ұшырады. Сондай сындарға енді жол бермеу үшін президент Си Цзиньпин әкімшілігі солтүстік-шығыста коронавирустың тез тарауын тоқтатуға ерте қамданды деген болжам бар. Орталық үкіметтің Уханьдағы эпидемиямен күреске жауапты өкілі – вице-премьер Сунь Чунлань 13 мамырда Цзилиньге барды. Содан кейін Шулань қаласының жоғары лауазымды компартия өкілі өзге бес кадрмен бірге отставкаға жіберілген.

Кейбір бақылаушының ойынша, осы аптада Бейжіңде жыл сайын өтетін саяси кездесу басталады. Соның қарсаңында Қытайда инфекцияны тоқтатуға қысым күшейе түспек. Ол съезд наурызда ашылуы керек еді. Бірақ эпидемияға байланысты сессияны кейінге қалдыруға тура келді. Алқалы жиынға елдің түкпір-түкпірінен мыңдаған делегат жиналып, үкіметтің күн тәртібінде тұрған жоспарларын мақұлдауға тиіс және орталықтағы басшылық сол кездесу кезінде елде тұрақтылық пен тыныштық орнағанына мүдделі.

Жергілікті дәрігерлер эпидемияның жаңа ошағының қайдан пайда болғанын әзірге нақты білмейді. Дегенмен, болжамдарға қарағанда, қауіпті инфекцияны бұл аймаққа Ресейден оралғандар жеткізуі мүмкін. Айта кетсе, РФ бүгінде Еуропада COVID-19 эпидемиясы ең қатты өршіген елдердің бірі атанып отыр.

«Вирус жұқтыруы мүмкін шетелден оралғандарды карантин орталықтарына орналастыруға жауапты тұлғалар жақсы жұмыс істеуі керек. Өзге мемлекеттерден инфекция тасушылар мен жергілікті індет ошақтары эпидемияны тоқтату жолындағы күреске салмақты еселеп түсіріп отыр», –дейді Қытай Ұлттық денсаулық сақтау комиссиясының өкілі Ван Бинь жексенбі күні өткен брифингте.

Жаңа табылған індет ошақтары Қытайдың көп бөлігінің вирус алдында осалдығын ескертетіндей. Айта кетсек, бұл мемлекетте эпидемияның бірінші толқыны негізінен Хубэй провинциясымен шарпығаны белгілі.

«Қытайлықтардың көбі бүгінде COVID-19 инфекциясын жұқтыруға бейім. Себебі олардың иммунитеті бұл аурумен күреске жеткіліксіз. Еліміз үлкен проблемаға тап болып отыр. Біздегі жағдай өзге мемлекеттердегі ахуалдан жақсы емес», – дейді CNN телекомпаниясына берген сұқбатында Қытайдың бас эпидемиологы Чжун Наньшань.

Арыс Әділбекұлы

Мұрат Әуез: Қытайға жолдаған тұңғыш нота – есейген сыртқы саясаттың белгісі

Sohu.com сайты Қазақстан туралы мақаласын алып тастауға мәжбүр болды.  

15 Сәуір 2020 19:45 8044

Мұрат Әуез: Қытайға жолдаған тұңғыш нота – есейген сыртқы саясаттың белгісі

Өткен апта Қазақстан мен Қытай арасындағы сан қатпарлы қарым-қатынастың бір қырын ашқандай болды. Коронавируспен күресіп жатқан отанымызға көрші тараптан гуманитарлық көмекпен қоса медицина мамандары келген болатын. Осы тұста сол елдің Sohu.com сайтына 2019 жылдың желтоқсанында жарияланған «Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін неге Қытайға оралмады» деген мақала қызу талқыға түсті. Бейнелеп айтсақ, оңтүстіктегі көршіміз бір қолымен бетімізге шапалақ ұрып тұрып,  екінші қолымен гуманитарлық көмек ұсынғандай еді бұл.

Көптен күткен қадам

Ол шапалақты қытай тіліне жүйрік, сондағы ақпараттық саясатты қалт жібермей қарап отыратын қырағы азаматтар бірінші болып қабылдады. Қоғам белсендісі Тұрсынхан Зәкенұлы, Смағұл Елубай, Серікжан Біләш, Қуандық Шамахайұлы, Құл-Керім Елемес бастаған зиялы қауым өкілдері өре түрегеліп, Сыртқы істер министрлігінен ұшқары мақалаға қатысты нота жолдауды талап етті. Абырой болғанда министрлік халық үніне құлақ асатын мемлекеттің органы ретінде ол талапты ескерусіз қалдырмады. Кеше біздің министрлікке Қытайдың Қазақстандағы төтенше және өкілетті елшісі шақыртылып, Қытайдағы Қазақстан елшісі сол елдің Сыртқы істер министрлігіне қарсылық нота тапсырды. Көп өтпей әлгі сайттағы атышулы мақала өшірілді.

Аталмыш материалды терең талдап мақала жазған Тұрсынхан Зәкенұлы министрліктің қарсылық нота жіберуін ерекше ықыласпен қабылдап, тәуелсіз Қазақстан тарихында Қытай тарабына жолданған тұңғыш нота деп атады. 

1992-1995 жылдары Қазақстанның Қытайдағы тұңғыш елшісі болып қызмет атқарған қытайтанушы Мұрат Әуез расымен де Қазақстан билігі бұған дейін Қытайға ешқандай нота жолдамағанын айтады. Inbusiness.kz тілшісіне берген сұхбатында экс-дипломат Қазақстан билігі тарапынан осындай шешімтал қадамды талай жыл күтіп келгенін жасырмады.

«Бұл енді баяғыдан айтылып келе жатқан мәселе еді. Тек қана мен емес, Қытай туралы аз да болса білері бар, елдің нағыз азаматтары шырылдап көтеріп жүрген мәселе ғой. Өкінішке қарай, біздің Сыртқы істер министрлігі оған көп мән бермей келген еді. Жалпы Қытайдың астарлы стратегиясын түсіну үшін ерекше бір көрегендіктің қажеті жоқ. Кімде-кім Қытайдың осы күнгі жағдайын, стратегиялық жоспарын зерттесе, әрине, ең жақын көршісіне осы саясатының салқыны тиетінін түсінеді. Әлемдегі ірі қалалардың бәрінде  China Town феноменінің болуы да Қытай саясатының бір қыры. Кезінде оны да деректерге сүйеніп айтқанбыз. Шетелде тұратын қытайлықтар, тіпті сол елдің азаматтығын алған этникалық қытайлар да өздерінің адами, азаматтық борышы ретінде «ұлы отандарына» жүйелі түрде қаржы жіберіп отырған. Жетпісінші жылдардан бастап Қытай экономикасының аяққа тұруына бұл үлкен септігін тигізді. Біздің олигархтардың, сыртта жүрген қазақтардың айырмашылығы  ондай көмек жібермейді. Осындай қолдауы тұрғанда Қытай өз бетінен таймайды. Біз оны жақсы білуіміз керек», – дейді шығыстанушы.

Оның ойынша, қытайлық сайттың Қазақстан туралы ғылыми негізі жоқ ұшқары мақала жариялауы – үлкен белгі.

«Мұндай тамыр басу тәсілдеріне тиісті деңгейде жауап қатпасақ, біткеніміз деуге болады. Оқулықтарына Балқашқа дейінгі аумақты Қытай жері ретінде енгізгені туралы айтылып жүр ғой. Сол ақпарат жалған емес. Шынымен солай енгізіп қойған. Оларда «батыс жер» деген ұғым бар. Еш уақытта сол «батыс жердің» қай тұстан аяқталатынын ашып айтпайды. Өйткені 1,5 миллиардтан астам халқын сыйғызу үлкен проблемаға айналып отыр. Ал өз жері картада үлкен болып көрінгенімен меңіреу таулар мен бедеу шөлдер көп. Адамның жайлы тұрмысына жарамды жері аз.  Өз басым Қазақстанның Қытайдағы елшісі болып тұрған кезде ресми түрде трансшекаралық өзендер проблемасын көтерген едік. Сонда Қазақстан Үкіметі ресми түрде жолдаған ең бірінші ұсыныс Іле мен Ертіс сияқты трансшекаралық өзендерді келісе отырып пайдалану мәселесі болды. 1992 жылы сол құжатты тапсырған едім. Содан бері ондаған жылдар өтті. Олар бізді мазақ қылғандай «Қытай бұл мәселені зерттеп жатыр» деген жауап беріп келеді», – деп қынжылады ғалым.

751 жылдың шындығы

 Мұрат Әуез Қазақстан билігінің бұл жолы жағдайға бірден назар аударып, тиісті шара қабылдауын есейген сыртқы саясаттың белгісі деп бағалап отыр.

«Бұл нота – бір-бірімізден сүйінші сұрауға болатын оқиға. Қаншама жыл үндемей келген қазақтың бірінші рет «Бұлай болмайды» деген ұстанымын танытқаны өте жақсы белгі. Әрине, бұл оңай болмайды. Бірақ тек осындай қадамдардан есейген сыртқы саясатымыз қалыптасады. Әйтпесе біздің сыртқы саясатымыз тәлтіректеген, бір көзі жұмулы сәби сияқты болатын. Осыдан бастап біз есейген ұлты, есейген сыртқы саясаты бар, өзінің болашағы туралы дұрыс ойлана білетін мемлекет екенімізді көрсете аламыз», – деген сарапшы «Бір белдеу – бір жол» сияқты стратегиялық жоба аясындағы әріптесі туралы осындай мақаланың жарық көруіне жол берген Қытай билігінің бұл әрекетін жай ғана жауапсыздық деп қарауға болмайтынын айтады.

«Қытай халықаралық сахнада өте тәжірибелі ойыншы. Керек болса, арамдығы да көп. Арамдық екен-ау деп өздері бас қатырмайды. Өйткені халқына кеңістік, жер керек. Арам саясатын іске қосқанда олардың өтірікке өтірік жамайтын әдеті бар. «Қытайға қосылуға талпынады» дегендері де сол. Қытайға нота жолдауға атсалысқан азаматтарға алғыс айтқым келеді. Бұл біз үшін жаңа дәстүр. Жалғасын тапсын. Сонда біз өзгелермен терезесі тең, есейген мемлекетке айналамыз», – дейді ол.

Сөзінің соңында Мұрат Әуез қазақ қоғамына сәлемін жолдады.

«Қазақ қоғамының есіне мына бір тарихи деректерді салғым келеді. 751 жыл біздің ресми тарихтың назарынан тыс қалып келеді. Қытайлардың  өздері де сегізінші ғасырдан бастап біздің аумақтан  кері ығысып, шегінгендерін айтып отыр. Ал енді біз Қытайдың өзі мойындаған 751 жылғы бабаларымыздың тарихи жеңісін болмағандай етіп, атаусыз қалдырып жүрміз. Біздің қазақтың шығыс саясатта ең биікке көтеріп, ерекше атап өтетін датасы осы 751 жыл болуы керек. Ол кезде біздің бабаларымыз арабтар және соғдиялықтармен бірігіп Талас өзенінің жағасында қытайларға ес жимайтындай етіп соққы берген. Ал таң дәуірінде түргеш бабаларымыз Қытайға ішкерілей кіріп, төрінен орын алған. Қытайлар оны жақсы біледі, ал біздікілер есіне алғысы келмейді», –  деді ғалым.

Есімжан Нақтыбайұлы