/img/tv1.svg
RU KZ
Қазақстанның Қытаймен саудасына жаңа соққы жасалды

Қазақстанның Қытаймен саудасына жаңа соққы жасалды

Бюрократия коронавирустен қауіпті болып тұр.  

17:49 09 Ақпан 2020 16565

Қазақстанның Қытаймен саудасына жаңа соққы жасалды

Автор:

Жанат Ардақ

Кәсіпкерлер Қытай халық республикасына жүк жеткізе алмай жатқандарына шағымдануда. Бірақ бұл жағдайда оған шығыс көршіні жайлаған алапат індеттің еш қатысы жоқ екені анықталып отыр.

«Бұл басқа да қазақстандық автотасымалдаушыларға қатысты. Бәріміздің ортақ ойымызды білдірейін. Өйткені күйзеліс күшейіп барады. Кейінгі бірнеше жылдан бері Қазақстаннан Қытайға жүк жеткізумен айналысып келеміз. Отандық тауарлардың шың еліне экспорты үлкен қарқынмен өсті. Мысалы, 2019 жыл қорытындысында ҚХР-ге «Шымкент сыра зауыты», «Фирма Арасан», «EFES Қазақстанның» 1 мың тоннадан астам сырасын, «Balkhash fish trade», «Қызылорда Балық», «Арал» СДО» 900 тоннадан астам мұздатылған балығын Қытайға тасымалдадық. «Рахат», «Баян Сұлу, «Сәуле» кондитерлік фабрикасының 300 тоннадан аса тәттісін, «Eurasian foods», «Маслодел», «Kaz-Ir Agro», «Жарколь-007» компанияларының 200 тоннадан көп сұйық майын, «Сапа Алматы» ауыз суын, «Arba Wine» шарабын, «Радуга» үлпегін және басқа да қазақстандық өнімді қытайлардың тұтынуына үлес қостық», – деп екі ел арасындағы өзара сауда-саттық көлемінен хабар бере кетті «Новый Шелковый Путь» ЖШС басшысы Георгий Кравченко.

Ол 2019 жылдың ортасында екі ел тауарайналымындағы тарихи оқиғаға куә болғанын, 9 тамызда қазақстандық сиыр етінің тұңғыш партиясын қазақ-қытай шекарасынан өткізіп, ар жақтағы тұтынушыға жеткізгенін алға тартты. Содан бері Қазақстан алпауыт көршісіне «Meat processing and service», «Астана Агропродукт» және «Ақтөбе ет кластері» өндірген шамамен 4 мың тонна ет сатыпты.

Алайда отандық автотасымалдаушылардың осы жетістіктердің көбі енді тарих еншісінде қалуы ғажап емес.

Себебі, ұлттық өндіруші өнімдерін Қытайға жөнелту ісі меморгандар тудырған проблемалардың тұтас кешеніне маңдай соғуда. Көп мәселе ҚХР аумағында жүруге рұқсат ететін қытай бланктерін алуға қатысты.

«Біріншіден, жыл ортасынан аяқталғанға дейін бланк тапшылығы орын алады. Екіншіден, көлік комитеті осы жетіспеушілікке жол бермеудің сауатты тетігін жасай алмай жүр. Былтыр, 2019 жылғы қарашада рұқсат беру ережесіне түсініксіз бір өзгеріс енгізілді де, біз оларға қол жеткізу мүмкіндігінен мүлдем айырылып қалдық. Көлік комитетінің қызметкерлерімен телефон арқылы әңгімеде бланк беру тәртібіне сол өзгерістерді жоюды сұрадық. Ал олар болса, бізге менменси жауап береді. Қызметкерлерінің бірі, Жасұлан, жаңа ереже күшіне енетін 2020 жылды күте тұруға ақыл берді. Салдарынан, «Астана Агропродукт» пен «Meat processing and service» еттерін, өзге компаниялар тауарларын ҚХР-ға жеткізу ішінара тоқтады. Жеткізу бағасы көтерілді, отандық өнімдер баға бойынша бәсекеде ұтыла бастады. Біздің компания алапат шығынға ұшырады, жеткізбегеніміз үшін айыппұл санкцияларын өтедік», – дейді «Новый Шелковый Путь» жетекшісі.

2019 жыл соңында ол амалсыздан барлық машиналарын рұқсат қағаздарына көп көлемде қол жеткізген өзге бизнесменнің жылжымалы құрамына көшіруге тура келіпті. Ол кәсіпкер бланктің әрқайсысын 100 долларға сатты. Ұқсас түйткілге жолыққан басқа компаниялар фурларын саудаға қоюға мәжбүр болды.

«Новый Шелковый Путь» ЖШС 2020 жыл басталғалы бланк алу жүйесі тіптен нашарлап кеткенін айтады: әрбір сапарға жеке-жеке бланк беріле бастаған. Сапар орындалған соң келесі сапарға құжат тапсыру және оған бланк алу процесі 3–4 күнге созылады.

«Бұл Қазақстаннан Қытайға тауарлардың келесі партиясын жөнелту ісін айтарлықтай баяулатты. Сонымен бірге, бланктер кейде қателерімен беріледі: автокөліктің мемлекеттік нөмірі немесе сериясы жаңылыс жазылады. Мұндай рұқсат жарамсыз, оны көлік инспекциясына қайтарып, тағы 3–4 күн жоғалтып, жаңасын алу қажет. Мұндай жағдайда тасымалды жоспарлау мүмкін болмай қалды. Себебі, бланк қолға тиеріне, онда қате болмасына сенім жоқ», – дейді компания өкілі.

Тасымалдаушылар тағы бір мәселеге назар аудартты: Қытайға сапарлауға рұқсаттар негізінен, сол жақтан тауар таситын компанияларға берілуде екен. Ол көліктер ҚХР-ға бос кіреді, көршінің тауарына лық толып қайтады. Импортқа еш кедергі жоқ. Ал керісінше, Қытайға қазақстандық тауарды жеткізетін компанияларға ешқандай артықшылық жасалмайды. Олар импортшыларға ұтылуда.

«Сонда экспортты қолдау жолында төгілген қаншама тердің өтеуі қайда? Үкімет отандық өнімнің шетелдік экспортқа шығуын арттыру үшін көптеген мембағдарламаны іске қосады, оған қыруар қаржы шығындайды, алайда артынша меморгандар соған тосқауыл қояды» деп ашынады тасымалдаушылар.   

Олар бюджеттен мемқолдау мен субсидия сұрамайды. Тек қазақстандық тауарларды шетел нарығына жеткізетін тасымалдаушы компанияларға рұқсат бланкін басымдықты және жеделдетілген түрде берсе жеткілікті дейді. Бұл ретте қағаздарды артығымен беріп, қор жасауға мүмкіндік беруді өтінеді. Сонда алдағы тасымалын еркін жоспарлай алады. Бұл экспортымыздың арындай артуына серпін.

Жыл сайын Қазақстан өзге елдермен осындай бланктер алмасады. Ал оларды біздің меморгандардың уақытылы беру жағы ақсауда.

Тасымалдаушылар шағымы индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі Бейбіт Атамқұловтың құлағына жеткен.

«Биылғы жылы Қытаймен «С» түріндегі рұқсат қағаздарымен алмасу квотасы 50 мың дананы құрады. Аумақтық көліктік бақылау инспекцияларына жыл басталғалы бері оның 25 мың 586 данасы бөліп таратылды. Соның ішінде шағым түсіп отырған Алматы қаласы инспекциясына 12 мың 25 бланк берілді. Қазіргі уақытта инспекция қолында 6 мыңнан астам бланк бар», – дейді министр Бейбіт Атамқұлов.

Ол бір жағынан, шетелдік рұқсатнамалар тапшылығын болдырмау, екінші жағынан үшінші тұлғаның бланктерді көп алып, сатуына жол бермеу бойынша жұмыс жасалып жатқанын айтты. 

Ведомство басшысы ережеге өзгеріс енгізілгенін және олар 2020 жыл басында күшіне енгенін растады. Түзету шетелдік бланктерді қайта сатумен күрес үшін қажет болыпты. Бұған 2019 жылғы шілдеде көлік комитетінің бланктерді сатудан пайда тапқан алаяқ компанияларды және олардың заңсыз схемасын әшкерелеуі түрткі болған көрінеді.

«Комитет бұған тосқауыл қою бойынша жедел шаралар қабылдады. Бүгінде шамамен 1200 көлікке жалған ақпарат беріп, заңсыз бланк алған 46 жалған компания анықталды. 8 қылмыстық іс қозғалды. Бұл мәселе ұдайы бақылауда және бұл бағыттағы жұмыс жалғасады», – деді индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі.

Жалпы, инспекция қызметкері тасымал көлігінің нөмірі мен сериясын өзі жазып алып кетеді. Бірақ ол кейін бланкті қате толтырмауы үшін министр тасымалдаушыға машинаның мемнөмірі мен маркасын қағазға басып шығарып, кедендік алымды төлегені туралы түбіртекпен бірге ұсынуға кеңес береді. Сонда инспектор оны өз жазбасымен салыстыра алады.

Министр Автомобиль көлігі саласындағы мемқызметтер стандартына қызмет көрсету мерзімін қысқарту жөнінде өзгеріс енгізілгенін жеткізді. Оған сәйкес, республикалық бюджетке алым сомасы төленсе, шетелдік бланк 2 жұмыс күні ішінде берілуге тиіс.

Тасымалдаушылар министрдің жауабына қанағаттанбайды. Олар проблема жойылмағанын хабарлады. Демек, текетірес жалғасатынға ұқсайды. Бұл жағдайда экспортқа жауапты меморган – Сауда және интеграция министрлігі неге жағдайға араласпай, сырт қалғаны түсініксіз.

Жанат Ардақ

Коронавируспен кімдер сәтті күресіп жатыр және неліктен?

27 Қыркүйек 2020 12:36 1287

Коронавирус эпидемиясы ғаламдық төтенше жағдай деп жарияланғаннан кейін сегіз ай өткенде дүниежүзі елдері пандемиямен күресте әртүрлі нәтиже көрсетіп отыр.  

Дайындық пен тәжірибенің көмегі

Әлем елдері түрлі стратегия қабылдағанымен, олардың пандемиямен күресі бір-біріне ұқсас: инфекцияланғандарды анықтау (тестілеу, қадағалау) және вирустың тарауын мейлінше азайту шаралары (оқшаулау, карантин және өзге де профилактикалық шаралар). Қытайда 2003 жылы пайда болған өткір респираторлық синдромнан (SARS) немесе атипті пневмониядан ауыр сабақ алғандар алғашында «ковид» эпидемиясына едәуір тиімді жауап бере білді. Мәселен, Тайвань ертерек медициналық тексеру жүргізіп, елді жіті тестілеуден өткізіп, науқастардың кімдермен байланысқанын мұқият қадағалап, коронавирус инфекциясын сәуірде-ақ тоқтатты. Сонымен қатар, Азияда  SARS індетінен кейін маска тағудың үйреншікті жағдайға айналуы да биылғы пандемияны сәттірек еңсеруге көмектескен. 

Ертерек тестілеудің пайдасы

Тестілеуге және науқастардың байланысын қадағалауға қаңтарда кіріскен Оңтүстік Корея, Германия пандемияның бірінші толқынын өзгелерден бұрын тоқтатты. Тестілеу саясаткерлерге күшейіп келе жатқан қауіпке жылдам қарсы тұруға және халықты қатердің растығына сендіруге мүмкіндік берді. Ерте қимылдағанның пайдасы ұзаққа жетіп отыр.  Жаздың соңында екі елде де ауырғандар саны қайта көбейді. Бірақ, бұл мемлекеттер осыған дейін вирустың деңгейін төмендеткені сонша, қазір онымен күрес аса қиынға соғып отырған жоқ. Керісінше, кейбір сарапшылар бір жыл бұрын АҚШ пен Ұлыбританияны пандемияға ең дайын елдер деп атаған еді. Бірақ, олар тестілеуді ертерек жүргізген жоқ. Соның салдарынан вирус бақылаусыз тарап, халықтың денсаулық сақтау саласындағы шенеуніктерге сенімі сетінеп, екі елде «ковидтан» өлгендер әлем бойынша жан басына шаққанда ең көп тіркеліп отыр.

Географияның маңызы

Исландия, Жаңа Зеландия сияқты аралдық мемлекеттер сырттан ешкімді кіргізбей, өздерін толық оқшаулап, коронавирус жұқтыру оқиғаларын мейлінше азайтты. Географиялық орналасудың проблемалық тұстары да бар. Мәселен, сәуір-мамыр айларында экономикасын қайта ашуға кіріскен Қытай вирустың жаңадан өршуін тоқтату үшін Солтүстік Кореямен, Ресеймен арадағы шекараларында сақтық шараларын күшейтуге мәжбүр болды. Ал, Еуропада тұрғындардың шетелге жиі шығуы эпидемияны қайта қоздырып, жазғы демалыс маусымы кезінде аймақ үкіметтерін тағы да әбіргерге түсірді.

Темірдей тәртіп тактикасы

Саясаттанушы София Феннер наурыздағы сараптамасында авторитарлық режимдер де, демократиялық елдер де вируспен күресте жақсы нәтижеге қол жеткізе алады деген қорытындыға келді. Мұндай жағдайда инфрақұрылымның, жедел әрекет ететін сенімді мемлекеттік қызметкерлердің, лидерлердің болуы шешуші рөл ойнаған. Қытай пандемияны тоқтату үшін қаңтарда ондаған миллион адамды темірде тәртіппен карантинге жауып, бүкіл әлемді таң қалды. Бұл әрекет нәтиже бергендіктен, оны дереу өзге континенттердегі елдер қайталады. Қытай қайта ашылғанда да таң қалдырды. Мысалы, оның үкіметі мемлекеттік мекемелердің, телефон байланысы операторларының мәліметтері мен азаматтардың сапарларға шығу тарихын пайдаланып, адамдардың қозғалыс еркіндігін вирус жұқтыру қауіптілігіне қарай түрлі деңгейде шектеді. Бұл шараның тиімді болғаны сонша, пандемия басталған Уханьда жазға таман бірнеше ғана вирус жұқтыруға оқиғасы тіркеліп, ел туралы бұрынғыдай мәлімет жинау қажет болмай қалды. 

Шектеудің аздығы да тиімді

Қатаң шектеусіз де эпидемияны еңсеруге болады. Мысалы, Жапония екі рет өршіген вирусқа міндетті карантинсіз-ақ тосқауыл қойды. Есесіне, әлеуметтік бірлігі жоғары елде жабық кеңістіктен, адам көп жиналатын жерлерден, жақын байланыстан қашуды насихаттай ақпараттандыру науқаны қызу жүргізілді. Германия да көршілерімен салыстырғанда карантиннің жеңіл түрін енгізіп, пандемиямен күресте науқастардың байланыстарын қадағалауға көбірек мән берді. Бұл іске медик-студенттер мен құтқарушылар да тартылды. Олардың қажырлы еңбегінің арқасында Германия АҚШ-пен салыстырғанда коронавирустан әлдеқайда аз адам жоғалтты.

Үкіметке сенім

Халықтың үкіметке сенімі, әсіресе, ақпарат пен ғылыми зерттеулер (олардың кейбірі нашар болуы мүмкін) және бір-біріне қарама-қайшы мәліметтер тасқыны күшейген шақта аса қажет.  Билікке күмәні көп елдерде түрлі конспирациялық теорияларға сенім күштірек. Кейбір комментаторлар бұл жағдайды «инфодемия» деп атап жүр. Қаңтардың 8-де Иран үкіметі украиналық ұшақты әскерилердің қателікпен атып түсіргенін жасырамын деп, халық алдында жалған сөйледі. Содан кейін жергілікті тұрғындар биліктің вирус туралы ескертпелеріне де иланбастан, жаппай сапарларға аттанып, Наурыз мерекесін тойлады.  АҚШ-та сан мың адам штаттардың астаналарында карантинге наразылық білдіріп, экономиканы қайта ашуды талап етті. Қазір екі елде де «ковид» жұқтырғандар аз емес. Латын Америкасында Бразилия мен Мексика лидердері пандемиядан төнген қатерді әу-баста жоққа шығарып, кейін бұл елдер осы аймақта ғана емес, әлемде де коронавирустан көп адам жоғалтқандар санатына енді.

Арыс Әділбекұлы

Қытайда 100 миллионнан астам адам карантинге қайта жабылды

19 Мамыр 2020 17:23 3835

Қауіпті инфекцияның жаңа ошағы Ресеймен шекаралас аймақтан табылып отыр.

Қытайдың солтүстік-шығысында 108 миллиондай адам қайтадан карантинге оралып жатыр. Себебі аймақта инфекция ошақтары тағы да табыла бастаған. Мұны мамырдың 18-інде «Блумберг» хабарлады. Америкалық агенттіктің дерегінше, бүкіл елде экономика қайта ашылып жатқанда, Цзилинь провинциясының қалаларында пойыздар мен автобустар тоқтап, мектептерде сабақ доғарылып, ондаған мың адам карантинге жабылды. Қатаң шектеу шаралары «эпидемия артта қалды» деп, арқаны кеңге салған халықтың көңілін су сепкендей басқан.

«Адамдар қайтадан сақтана бастады. Далада ойнайтын балалар да маска тағуға міндеттелді.  Дәрігерлер вирустан қорғайтын киімді қайта киді. Өкінішті. Себебі мұның бәрі қашан аяқталатынын білмейсің», – дейді Ляонинь провинциясының Шэньян қаласының тұрғыны Фань Пай «Блумбергке» берген сұхбатында.

Цзилинь провинциясының Шулан қаласының үкіметі WeChat әлеуметтік желісі арқылы мәлімдегендей, ол өз аймағында вирустың тарауын тоқтату үшін өте қатаң шара қолдануға әзір. Бұнда дауасы жоқ ауру табылған тұрғын үй кешендері жабылып, әр отбасынан бір адамға ғана ең қажетті тауарларды сатып алу үшін екі күнде бір мәрте үйден екі сағатқа шығуға уақыт берілмек.

Цзилинь қаласының өзінде де әлеуметтік алшақтау мен карантин күшейтіліп жатыр. Жалпы алғанда, ақпан-наурыз айларында - эпидемия өршіген шақта, Цзилинь провинциясында тек 127, Хубэйде 68 мың адамнан коронавирус табылды. Осындай айырмашылыққа қарамастан, бүкіл Қытайда карантиндік шектеулер бірдей күшейтілді.

Қазір Цзилиньде тура сол кездегідей ахуал. Тауар жеткізу компаниялары тоқтап, дәріханаларда лихорадкаға қарсы препараттарды сатуға тыйым салынған. Себебі бұл дәріні адамдар коронавирустың симптомын жасыру үшін ішуі мүмкін.

«Блумбергтің» өзге бір дерегінше, коронавирус жұқтыру оқиғалары тіркелмеген аудандарда да жергілікті халық қайта оралған карантинге өкпелі. 

«Жұрттың бәрінен қайта маза кетті. Бүкіл елдегі жағдай қалпына келіп жатқанда, Цзилинь провинциясы ең қатты зардап шеккен ауданға айналады деп еш ойламаппын»,– дейді Ван Юемей.

«Қытай өткен жылдың соңында Уханьда басталған эпидемияға тым кешігіп жауап берді», – деп әлемде үлкен сынға ұшырады. Сондай сындарға енді жол бермеу үшін президент Си Цзиньпин әкімшілігі солтүстік-шығыста коронавирустың тез тарауын тоқтатуға ерте қамданды деген болжам бар. Орталық үкіметтің Уханьдағы эпидемиямен күреске жауапты өкілі – вице-премьер Сунь Чунлань 13 мамырда Цзилиньге барды. Содан кейін Шулань қаласының жоғары лауазымды компартия өкілі өзге бес кадрмен бірге отставкаға жіберілген.

Кейбір бақылаушының ойынша, осы аптада Бейжіңде жыл сайын өтетін саяси кездесу басталады. Соның қарсаңында Қытайда инфекцияны тоқтатуға қысым күшейе түспек. Ол съезд наурызда ашылуы керек еді. Бірақ эпидемияға байланысты сессияны кейінге қалдыруға тура келді. Алқалы жиынға елдің түкпір-түкпірінен мыңдаған делегат жиналып, үкіметтің күн тәртібінде тұрған жоспарларын мақұлдауға тиіс және орталықтағы басшылық сол кездесу кезінде елде тұрақтылық пен тыныштық орнағанына мүдделі.

Жергілікті дәрігерлер эпидемияның жаңа ошағының қайдан пайда болғанын әзірге нақты білмейді. Дегенмен, болжамдарға қарағанда, қауіпті инфекцияны бұл аймаққа Ресейден оралғандар жеткізуі мүмкін. Айта кетсе, РФ бүгінде Еуропада COVID-19 эпидемиясы ең қатты өршіген елдердің бірі атанып отыр.

«Вирус жұқтыруы мүмкін шетелден оралғандарды карантин орталықтарына орналастыруға жауапты тұлғалар жақсы жұмыс істеуі керек. Өзге мемлекеттерден инфекция тасушылар мен жергілікті індет ошақтары эпидемияны тоқтату жолындағы күреске салмақты еселеп түсіріп отыр», –дейді Қытай Ұлттық денсаулық сақтау комиссиясының өкілі Ван Бинь жексенбі күні өткен брифингте.

Жаңа табылған індет ошақтары Қытайдың көп бөлігінің вирус алдында осалдығын ескертетіндей. Айта кетсек, бұл мемлекетте эпидемияның бірінші толқыны негізінен Хубэй провинциясымен шарпығаны белгілі.

«Қытайлықтардың көбі бүгінде COVID-19 инфекциясын жұқтыруға бейім. Себебі олардың иммунитеті бұл аурумен күреске жеткіліксіз. Еліміз үлкен проблемаға тап болып отыр. Біздегі жағдай өзге мемлекеттердегі ахуалдан жақсы емес», – дейді CNN телекомпаниясына берген сұқбатында Қытайдың бас эпидемиологы Чжун Наньшань.

Арыс Әділбекұлы