/img/1920х100.png
/img/tv1.svg
RU KZ
DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 384,89 Brent 36,55
Коронавирус қай елдерге жетпеді?

Коронавирус қай елдерге жетпеді?

COVID-19 тіпті мұхиттағы аралдарда табылғанымен, эпидемия өршіген елдердің кейбір көршілерінде әлі кездеспей отыр.

13:44 29 Наурыз 2020 36301

Коронавирус қай елдерге жетпеді?

Автор:

Арыс Әділбекұлы

Коронавирус ешқандай географиялық және саяси шекараны мойындамайды. Сондықтан, бүгінде жер шарында ол бармаған елдер 20-ға жетер-жетпес қана қалды.

Cенбіге дейін планетада COVID-19-ды жұқтырғандар 600 000-нан асып, 28 мыңдайы қайтыс болды. Айығып кеткендер – 130 000-ға таяу. АҚШ-та жұмбақ дертке шалдыққандар 120 000-нан асты. Сөйтіп, Құрама Штаттар бұл жағынан Қытайды артқа тастап отыр.

Newsweek журналының зерттеуіне жүгінсек, коронавирус бір-ақ адамнан табылған елдерді Африка мен Тынық мұхиттан кездестіруге болады. Дегенмен, қауіпті инфекция эпидемияның негізгі ошақтарына жақын орналасқан бірен-саран мемлекеттерде мүлде анықталмай отыр.

COVID-19 былтырғы жылдың соңында Қытайдың Хубэй провинциясының астанасы Уханьнан табылғаны белгілі. Содан кейін ол бүкіл елге жайылып, шетел асып, алғашында Оңтүстік Кореяға үлкен зардап әкелді. Бірақ, наурыздың 27-не дейін дауасы жоқ ауру Солтүстік Кореяға жете қоймаған.

Қытаймен, Оңтүстік Кореямен шектесетін Солтүстік Корея - жаңа коронавирустың жолын бөгеу үшін өз шекарасын жауып, анти-эпидемиялық шараларды қолға алған алғашқы елдердің бірі. Өткен аптада Пхеньян карантинге жабылған мыңдаған пациентті босатуға бұйрық берді. Дегенмен, тағы да жүздеген адам - әлі де дәрігерлердің бақылауы мен изоляцияда.

Осыдан екі күн бұрын Солтүстік Корея су резервуарлары мен цистерналарды қатаң бақылауға алып, валюта банкноттарын дезинфекциялап, территориялық суларының жағасында тұрған кемелері мен  қайықтарын қоқыстан тазартуға, залалсыздандыруға кірісті.

Азиядағы құпия әрі қатаң бақылаудағы тағы бір мемлекет – эпидемия сұмдық өршіген елмен шекаралас. Бұл жерде әңгіме – Түркіменстан жайында. Ол 32 мыңдай адамға COVID-19 диагнозы қойылған Иран көршісіне дәрі-дәрмек пен азық-түлік жіберді. Бірақ, Түркіменстанның өзінде коронавирус әлі табылған жоқ.

Бұл постсоветтік республика Солтүстік Кореяның жолымен жүріп, сапарларды қатал шектеп, жаппай тазарту және ақпараттандыру жұмыстарын ұйымдастырып, жергілікті кейбір өнімдерді антивирустық қасиетке ие деп жарнамалады. Ал, жұма күні үкімет сайты «коронавирус қаупіне байланысты шет мемлекеттерден түркімен азаматтарын қайтару жұмыстарының жалғасып жатқанын» хабарлады.

Іргелес Тәжікстанда да бірде-бір COVID-19 оқиғасы тіркелген жоқ. Соған қарамастан, мұнда да пандамия кезінде сапарлар шектеліп, бір жерге көп адамның жиналуына тыйым салынып отыр. Дегенмен, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының көпшіліктің басын қосатын шараларды өткізбеу туралы кеңесіне қарамастан, Тәжікстанда Наурыз мерекесі кең ауқымда тойланды. 

Парсылардың жаңа жылы Иранның өзі мен Таяу Шығыстың басқа елдерінде тыныш өтті. Жалпы, бұл аймақта инфекция жұқтырғандар саны тез өсіп келе жатқаны байқалады. Бірақ, Араб әлемінің ең кедей мемлекеті – Йеменде коронавируспен науқастанғандар әзірге кездеспей отыр. Азаматтық соғыстан, аштықтан, түрлі індеттерден әбден титықтаған бұл мемлекет, Біріккен Ұлттар Ұйымының мәлімдеуінше, әлемдегі ең ауыр гуманитарлық дағдарысты бастан кешіп жатыр. Оның үстіне, жақында АҚШ Мемлекеттік департаменті мұдағы көтерілісшілер қолына өткен аудандар мен ел астанасы Санаға көмек беруді қысқартатынын ескертті. Кейбір сарапшылардың ойынша, бұның нәтижесінде Йеменнің қатерлі инфекцияның алдын-алу, анықтау және онымен күресу мүмкіндіктері тіпті әлсіреп кетуі ғажап емес.

COVID-19 халықаралық қауымдастықтың «су жаңа» мүшесі – Оңтүстік Суданда әлі кездескен жоқ. Бұл суб-Сахаралық мемлекетте азаматтық соғыс өткен айда ғана аяқталып, жауласушы тараптар бірлік туралы келісімге қол қойды. Алайда, ел ішінде сан мың адам босқындық кебін киіп, лагерлерде тұрып жатыр. Дәрігердердің айтуынша, мұндай тар шатырларда коронавирустың өршу әлеуеті өте зор.  

Африканың өзге бір жерлерінде, мысалы, Ботсвана мен Лесотода да COVID-19 әзірге анықталмай отыр. Айта кету керек, бұл мемлекеттер - «Қара құрлықта» коронавирус эпидемиясы ең қатты өршіп және оны жұқтырғандар саны 1000-ға жуықтаған Оңтүстік Африка Республикасымен шекаралас. Шығыс Африкадағы Бурунди мен Малавиде, Батыс Африкадағы Сьерра-Леона мен Комор, Сао-Том, Принсип аралдарында да COVID-19 бүгінше кездеспеді.

Коронавирус теңіздерден тез өтсе де, Тынық мұхитттың оңтүстігіндегі аралдарға жете қойған жоқ. Бұл диагноз осы аймақтағы Кук және Маршалл аралдарының, Микронезия мен Наурудың, Палау мен Самоаның, Соломон аралдары мен Тувалудың, Вануатудың бірде-бір тұрғынына қойылмапты.

Осы елдердің көбі бүгінде әлемнің ең бақуатты, ең ірі деген мемлекеттерінің өзінде денсаулық сақтау жүйесіне күйреу қаупін төндіріп тұрған вирустың жолын бөгеу үшін  шекараларын мейлінше жапты.

Жұма күні АҚШ Мемлекеттік департаменті USAID ұйымы арқылы жер шарының 64 еліне 100 миллион доллар көмек бөлетінін жариялады. Сонымен қатар, Вашингтон БҰҰ-ның Босқындар ісі жөніндегі комиссариятының есепшотына  64 миллион доллар аудармақ. Және де Ресей, Қытай, Куба тәрізді мемлекеттер де коронавируспен күрес жүргізіп жатқан елдерге көмек көрсетіп, дәрігер мамандары мен өзге де персоналын аттандырды.

Арыс Әділбекұлы

Үрей, үміт, қарсылық: пандемия жайлы дәйексөздер

Ғаламдық коронавирус эпидемиясының басталғанына жарты жыл.  

04 Шілде 2020 09:57 667

Үрей, үміт, қарсылық: пандемия жайлы дәйексөздер

Осы уақыт ішінде бұл инфекцияны 10 миллионнан астам адам жұқтырып, жарты миллионнан астамы о дүниелік болды. Назарларыңызға соңғы алты айда COVID-19 туралы айтылған кейбір цитаталарды ұсынамыз.

БРАЗИЛИЯ

– Президент Жаир Болсонару

Наурыздың 24-і:

«Өзімнің спортшы болғанымды ескерсем, егер мен бұл вирусты жұқтырған болсам, оған бола қам жемес едім. Ештеңе сезбестен, оны әрі барса болмашы ғана тұмау немесе суық тиді деп қабылдар едім.

Наурыздың 29-ы. Болсонарудың ел астанасы Бразилианың шетіндегі кварталды  маска тақпай аралағаннан кейінгі сөзі:

«Бұл – шындық. Вирус бізге де жетті. Оны қарсы алуға тиіспіз, бірақ, атаңа нәлет, балаша емес, еркекше қарсы алуға міндеттіміз. Бұл инфекциямен шынайы күресеміз. Дегенмен, бұл – өмір ғой. Бір күні бәріміз бәрібір өлеміз».

Сәуірдің 28-де журналистер Бразилия басшысына вирустан қайтқандардың саны туралы сұрақ қойғанда, президенттің оларға берген жауабы мынадай болды: «Өкінішті, бірақ, маған не істе дейсіздер?»

ҰЛЫБРИТАНИЯ

–  Премьер-министр Борис Джонсон

Наурыздың 3-і:

«Дәл қазір, өзім ескерткен барлық жайттарды қоспағанда, мен бір нәрсені айтқым келеді: халқымыздың басым бөлігі үшін біз өз ісімізбен әдеттегідей айналысып жүре беруге тиіспіз».

Мамырдың 2-сі. Қатты науқастанған Джонсон COVID-19-дан айығып, Sun газетіне сұқбат беріп, пандемия туралы мүлде өзгеше пікір білдірді:

«Бұл сәт ауыр тиді. Оны жоққа шығармаймын. Тіпті «Сталиннің өліміне» әзірлену тәрізді сценарий дайындалған. Керемет халде болдым деп айта алмаймын. Оқыс жағдайға жоспар әзірлегендерін білемін».

ҚЫТАЙ

– Чжун Наньшан, Денсаулық сақтау жөніндегі ұлттық комиссияның коронавирустың өршуін тергеу тобының жетекшісі:

Ақпанның 11-і:

«Біз білмейміз, неліктен бұл ауру жұқпалы. Үлкен проблемаға тап болдық».

–  Президент Си Цзиньпин

Ақпанның 23-і:

«Жаңа коронавирустық пневмонияның өршуі экономика мен қоғамға салыстырмалы түрде үлкен әсер етпей қоймайды... Біз үшін бұл – дағдарыс әрі зор сынақ».

ИТАЛИЯ

– Сильвия Бертулетти, 48 жаста, Италияның солтүстігіндегі Бергамо қаласынан. Оның 78 жастағы әкесі COVID-19-дан наурыздың 19-да қайтыс болды.

Сәуірдің 5-і:

«Менің әкем үйінде көмексіз өлуге қалдырылғандай. Бізді ешкім керек қылмады. Мұндай қасіретке бірде-бір адам лайық емес»

Рикардо Мунда, Бергамо маңындағы госпиталь дәрігері:

«Мұндай жағдайға көптеген отбасылық дәрігерлер өз пациенттеріне бірнеше апта бойы бармағандықтан душар болдық. Және де мен оларды сол үшін сөге алмаймын. Өйткені, олар да қара бастарын ойлады ғой».

–  Италия премьер-министрі Джузеппе Конти.

Ақпанның 22-де Италияда коронавиурсты 280-нен астам адам жұқтырып, жетеуі қайтыс болғаннан кейін:

«Италия саяхатшылық пен туризм үшін қауіпсіз, мүмкін өзгелердің көбімен салыстырғанда, ең қауіпсіз мемлекет болар».

Наурыздың 4-і. Италияда мектептер мен университеттер жабылып, вирус жұқтырғандар 3089-ға жетіп, 107 адам жан тәсілім еткеннен кейін үкімет басшысы Конти өзгеше мәлімдеме жасады:

«Біздің госпитальдеріміз тиімділігіне қарамастан  науқастарға толу қаупіне душар болып отыр. Сонымен қатар, бізде интенсивтік терапия бөлімдері тапшы».

РЕСЕЙ

– Президент Владимир Путин

Сәуірдің 8-і:

«Бәрі өткінші. Бұл да өтіп кетеді. Біздің еліміз талай ауыр сынақтарды бастан кешті: оны печенегтер де, половцылар да азаптады. Ресей осының бәрін еңсерді. Коронавирус инфекциясын да жеңеміз. Біріксек, бұ да артта қалады».

ИСПАНИЯ

– Қорғаныс министрі Маргарита Роблес

Наурыздың 24-і:

«Қарттар үйлеріне барғанда армия қызметкерлері кейде мүлде қараусыз қалған қарияларды көрген. Олар төсектерінде жатып, о дүниеге аттанып кеткен шығар деп ойлайсың».

Виктор Педрера, Испанияның порттық қаласы – Аликантедегі медициналық орталық дәрігері.

Сәуірдің 2-сі:

«Мүлде амалым таусылып отыр. Себебі, респираторлық симптомы бар адамдар үсті-үстіне түсіп жатыр... Бұл цунамидің жылжуына ұқсайды, толқынның төніп келе жатқанын көріп тұрса да, ешкімнің қолынан келер қайран жоқ».

ҚҰРАМА ШТАТТАР

– Арабиа Молетте, жедел жәрдем дәрігері, Нью-Йорк:

«Біз басымызды судың бетіне шығарып қойып, батып кетпей тұрған адам тәріздіміз. Қорқамыз. Бірақ, әрбір науқастың өмірі үшін күресе отырып, өз жанымызды сақтап қалуға да жанталасып жатырмыз».

– Президент Дональд Трамп

Қаңтардың 22-сі:

«Біз вирусты толық бақылауға алдық. Ол – Қытайдан жеткен бір адам. Оны назардан тыс қалдырмай, бағындырдық. Жағдай тамаша болады».

Ақпанның 27-сі:

«Ол жоғалады – бір күні сиқыршы тәрізді көзден ғайып болады.

Сәуірдің 23-і:

«Дезинфекциялық құралдың вирусты бір минуттың ішінде жоятынын айтады. Сол дезинфекцияны ішке жіберіп, тазалануға болмай ма? Себебі, бұл вирус өкпеге түсіп, оны қатты зақымдайды. Тексеріп көрсе қызық болар еді»

ВАТИКАН

– Рим Папасы Франциск

Наурыздың 27-сі:

«Қалың зұлмат алаңдарымызға, көшелерімізге, қалаларымызға жиналды. Ол өмірімізді жалмап, айналаға меңіреу тыныштық орнатып, өтіп бара жатқанның бәрін тоқтатып жатыр; біз оны ауадан сеземіз, үрейленеміз, байыз таппаймыз». 

«Адамдарды емдейік, ақшаны экономика үшін сақтамай, адамдарды емдейік, олар экономикадан маңыздырақ. Адамдар – Қасиетті рухтың храмдары, ал экономика олай емес».

Арыс Әділбекұлы

 

Коронавируспен күреске Қазақстан 1 миллиард еуродай қарыз алмақ

Алпауыттар құрған халықаралық банк алдында борышты боламыз.  

31 Мамыр 2020 13:15 2902

Коронавируспен күреске Қазақстан 1 миллиард еуродай қарыз алмақ

Қазақстанда COVID-19 дертіне шалдыққандар саны күн өткен сайын көбейіп барады. Сырқаттар саны қазірдің өзінде 10 мың 382-ні құрады. Нәтижесінде, еліміз SARS-CoV-2 ең көп таралған 51 елдің қатарына кірді. Сарапшылардың байламынша, бұл қарқынмен бір апта ішінде 46-шы орынға шығуы ықтимал көрінеді.

Оның үстіне қазақ елі ең көп жаңа науқастар табылып жатқан мемлекеттердің қатарына енді. Бұл жөнінен тіпті тізім басында тұрған елдерді артқа тастадық. Мысалы, 19-орында тұрған Бельгияда бір тәулікте небары 212 жаңа сырқат, 21-орындағы Нидерландта – 176, 24-орындағы Эквадорда – 100, 28-орындағы Португалияда – 350, 29-орындағы Швейцарияда – 32, 34-орындағы Ирландияда – 35, 35-орындағы Польшада – 330, 38-орындағы Румынияда – 191, 39-орындағы Израильде – 115, 40-орындағы Жапонияда – 36, 41-орындағы Австрияда – 27, 47-орындағы Данияда – 81, 48-орындағы Оңтүстік Кореяда – 58, 49-орындағы Сербияда 54, ал 51-орындағы Қазақстанда бірден 450 жаңа вирус жұқтырған адам тіркелді. Демек, бұл «қара тізімде» Қазақстан тек биіктей беретінге ұқсайды.

Осы орайда ел Үкіметі «Қазақстан Республикасы мен Азия даму банкі арасындағы Қарыз туралы келісімге (COVID-19 қарсы күрес жөніндегі белсенді шаралар мен шығыстарды қолдау бағдарламасы) қол қою туралы» Президент Жарлығының жобасын жария етті.

Құжат мемлекетіміз бен АДБ арасындағы келісім жобасын мақұлдайды. Сондай-ақ қаржы министрі Ерұлан Жамаубаевқа мемлекет атынан осы халықаралық құжатқа қол қоюға өкілеттік берілмек. Жоба ұлттық заңнамаға өзгерістер енгізуді қажет етпейді.

Мемлекет басшысына жазған түсіндірме жазбасында Үкімет басшысы Асқар Мамин осынша қарыз алу не үшін керек екеніне түсініктеме берді.

«Қазіргі уақытта Үкімет коронавирустық инфекцияның таралуына қарсы тұру шаралары аясында әлеуметтік-экономикалық ахуалдың тұрақтылығын ұстап тұруға бағытталған дағдарысқа қарсы шаралар кешенін жүзеге асыруда. Дағдарысқа қарсы шаралар кешені кредит беру, шағын және орта бизнесті салықтық ынталандыру, бағаның тұрақтылығын қамтамасыз ету және жұмыспен қамтуды сақтау жөніндегі шараларды қамтиды. COVID-19 пандемиясының салдарларымен күрес бойынша қабылданып жатқан дағдарысқа қарсы шараларды және ел экономикасының тұрақтылығын қолдауды қамтамасыз ету үшін жоспарлы кезеңге арналған республикалық бюджет тапшылығының бекітілген мөлшері шеңберінде қарыз алуды жүзеге асыру жоспарланып отыр», – деді Премьер-министр.

Осыған байланысты 2020 жылдың 26 наурызында Үкімет Азия даму банкінен (АДБ) қарыз сұрап, оған хат жолдапты.

Халықаралық қаржы институты өзінің арнайы COVID-19 пандемиясымен күресу бағдарламасы аясында 1 миллиардқа жуық еуро қарыз беруге дайын екенін хабарлады.

Айта кетер жайт, АДБ-ның ірі құрылтайшылары және акционерлері АҚШ, Жапония және Қытай болып табылады.

Екіжақты келіссөздер жүргізу нәтижесінде қарыз туралы келісім жобасы әзірленген.

Сонымен, уағдаластық бойынша бұл халықаралық банк Қазақстанға 917 миллион еуро (30 мамырдағы бағам бойынша 419 миллиард 986 миллион теңге) сомасында қарыз береді. Құжатта «сыйақы мөлшерлемесі ‒ Еурибор+0,50%» екені көрсетілген. Euribor – еуропалық банкаралық ставка деген сөз. Яғни, банктердің бір біріне еурода беретін кредиттерінің орташа пайыздық сыйақысы. Бір қызығы, 2020 мамырда оның мәні -0,2870%-ды құрады. 15–33%-бен кредит алатын қазақстандықтар үшін бұл шама әрине, түсініксіз. Сарапшылардың айтуынша, банктер керісінше өзінен шығын шығаруды қажет ететін несиені бере алмайды, сондықтан Euribor көрсеткіші теріс мәнге кетіп қалғандықтан, оны белгілейтін Еуропалық банк федерациясы мұндай жағдайда базистік ставка ретінде 0 мәнін есептеуді ұсынған екен. Яғни, Қазақстан АДБ-дан қарызды 0+0,50% ставкасымен ала алады.

Мұның сыртында Азия даму банкі Үкіметтен «резервке қойғаны үшін комиссия» сұрады: ол қарыз қаражатының игерілмеген қалдығына жылдық 0,15%-ды құрайды.

COVID-19 қарызының бір бөлігі – 459 миллион еуро 3 жылдық жеңілдікті кезеңді қоса алғанда, 10 жыл мерзімге ұсынылады.

Ал 459 миллион еуро көлеміндегі қалған бөлігі 3 жылдық жеңілдікті кезеңді қоса алғанда тек 5 жыл мерзімге беріледі.

Бұл қарызға қызмет көрсетуді және өтеуді Қаржы министрлігі республикалық бюджет қаражаты есебінен жүзеге асыратын болады.

Қарыз Қазақстан Үкіметінің COVID-19 пандемиясымен және оның салдарымен күреске жұмсалады, сондай-ақ экономиканы ынталандыру және экономикалық өсуге жәрдемдесу шараларына да бағытталады.

Еліміздің бас қаржыгері Ерұлан Жамаубаевтың мәліметінше, қарыздың пайыздарын және басқа да төлемдерін мемлекетіміз АДБ-ға жарты жылда бір рет – әр жылдың 15 ақпаны мен 15 тамызында төлеп отыруға міндеттеледі.

Әлеуметтік желілерде пікірталас туғызып жатқан және қоғамды алаңдатқан мәселеге орай сұрақ туады: алпауыт державалар бергелі отырған өте арзан несие халықты чиптеуге жұмсалуы мүмкін бе? Оған негіз жоқ деседі.

Ерұлан Жамаубаев бұл жобаның азаматтардың құқықтарына, бостандықтарына және міндеттемелеріне еш қатысы жоғын, сондай-ақ кәсіпкерлердің мүдделеріне д нұқсан келтірмейтінін қадап айтты.

Жанат Ардақ