/img/tv1.svg
RU KZ
DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 439,78 Brent 36,55
Қытай қазақстандық өнім толы цистерналарды ұстап алды

Қытай қазақстандық өнім толы цистерналарды ұстап алды

Кәсіпкер күн сайын миллиондаған теңге жоғалтуда.  

16:33 02 Тамыз 2020 1696

Қытай қазақстандық өнім толы цистерналарды ұстап алды

Автор:

Жанат Ардақ

Қытай халық республикасы 2020 жылғы шілде айының басында Қазақстаннан келген 12 темір жол цистернасын тоқтатып, бұғаттап тастаған. Цистерналарға гидратталған рапс майы толтырылыпты. Кейін оның «ЭФКО Алматы» компаниясы зауытында өндірілгені анықталды.

ҚХР кеден қызметі қандай айып тағып отыр?

Олардың мәліметінше, рапс майынан алынған сынама гендік модификацияланған организмдер (ГМО) тестілеуінен өтпей қалыпты. Тапсырыс беруші қытайлық компанияның ақпараты бойынша зерттеу нәтижелері оң болып шыққан.

Алайда шың еліне қазақстандық өнімді тапсырыс беріп алғызған компанияның өкілі де, ҚХР кеден қызметі де зерттеу нәтижелерін растайтын ресми құжаттарды Қазақстан тарапына сол бойы ұсынбады.

Ал отандық өндіруші не дейді?

«ЭФКО Алматы» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі шығаратын барлық өнім «Еркін Талғам» компаниясының сынақ лабораториясында тексеруден өткізіледі екен. Соның ішінде зертханада өнім құрамында ГМО-ның бар-жоқтығы бойынша тестілеу де жүргізіледі.

Алматылық зауыт жергілікті лабораторияның өнім құрамында ешқандай гендік модификацияланған ағзалар жоқтығын растайтын құжаттарын Қытай жағына шұғыл тапсырған. Бірақ ҚХР тарапы оған мән бермепті.

Үлкен шығынға батып бара жатқанын білген бизнесмен жандәрмен осы саладағы халықаралық зертхана қызметіне жүгінеді. Нәтижесінде, тәуелсіз сараптама, бақылау, сынақ және сертификаттау қызметтерін ұсынатын SGS (Societe Generale de Surveillance) швейцариялық фирмасының еліміздегі бөлімшесі де өнім құрамын зерттей келе, сынақтың теріс нәтиже көрсеткенін анықтайды.

Қазақстандық және халықаралық лабораториялардың сынақтары адам ағзасына зиян келтіретін, гені жасанды түрде өзгертілген организмдердің жоқтығын дәлелдегенімен, бұл Қытай билігіне еш әсер етпей отыр: олар тек өз зерттеулеріне сенуге бейіл.

Сорақысы сол, шығыс көрші кейін келіп жеткен өзге темір жол құрамын да тосқауылдап тастапты. Осылайша, бөгелген цистерналар саны еселеп өсуде.

«Әлі күнге дейін цистерналарымызды ҚХР ары қарай жібермей, тапсырыс берушіге жеткізбей жатыр. Бүгінде гидратталған рапс майы құйылған, Қытай шекарасында тұрып қалған цистерналар саны 20-ға жетті. Бұған қоса, зауыттың өндірістік алаңында ҚХР-ға жөнелтілуге тиіс болған тағы шамамен 50 дайын цистерна қордаланып қалды. Бұдан бөлек, өнеркәсіптік теміржол көлігінің кәсіпорнында бізге арналған шамамен 40 цистерна тұр. Оларды жедел түрде зауыт аумағына қабылдауымыз қажет. Өнеркәсіптік теміржол кәсіпорны «уақытылы қабылдамадыңдар және цистерналар бос тұрып қалды» деп, бізге күн сайын әрбір цистерна үшін 10 мың теңге айыппұл жазуда. Шілде айының соңында тек осы айыппұлдың жалпы сомасы 10 миллион теңгеден асып кетті», – деп қамығады кәсіпорын өкілдері.

Әйткенмен, отандық кәсіпкердің бұдан ірі әрі шығынды проблемасы бар: аталған рапс майының бүкіл көлемі экспортқа бағдарланғандықтан және контракті бойынша тек ҚХР нарығындағы тапсырыс берушіге арналғандықтан, зауыт ол тауарын ішкі немесе өзге шетелдік нарықта, сондай-ақ басқа компанияларға сата алмайды. Нәтижесінде, оның қолында ылан-ойран өнім босқа жинақталуда.

«Бұл ахуал зауытта өндірістің тоқтауына қарқынды түрде әкеле жатыр. Қазіргі дағдарысты шаққа қарамастан жұмыс істеп тұрған кәсіпорын еді. Тіпті карантин режимінде 500-дей адамды жұмыспен қамтуда», – деп мәлім етті «ЭФКО Алматы» кәсіпорны.

Компания өкілдері билік органдарына, Ауыл шаруашылығы министрлігіне хатпен жүгініпті. Әзірге жауап ала алмаған көрінеді.

Қытай заңы бойынша кеденде ұсталған тауарлар кейін тәркіленеді, егер қылмыс бар деп танылса, ол өнім бойынша іс материалдары қоғамдық қауіпсіздік органдарына тапсырылады. Мұндай жағдайда шетелдік экспорттаушы Қытай нарығымен қош айтысуы ықтимал. Ал тәркіленген тауар не жойылады, не басқа қажетке жаратылады.

Өнім сапасын қамтамасыз ету саласындағы заңнаманы бұзғаны үшін ҚХР-да әкімшілік айыппұл, тауар партиясын тәркілеу, одан алынған кірістерді алып қою және қылмыстық қудалау секілді жазалар қарастырылған. Кәсіпкердің әділдік іздеп шырылдауы да осыдан.

Жанат Ардақ

АҚШ пен Қытайдың сауда соғысы: Қазақстанның ұтары мен ұтылары

Бұл жалпы құны 3,4 млрд доллар немесе Қазақстанның ҚХР-ға бүкіл экспортының 60%-ын құрап отырған ферроқорытпаларға, түсті металдар рудасына және басқасына сұранысты төмендетеді.

30 Мамыр 2019 10:43 2610

АҚШ пен Қытайдың сауда соғысы: Қазақстанның ұтары мен ұтылары

Ресми мәлімет бойынша ҚХР қазақ елінің маңызы бойынша үшінші сауда серіктесі болып табылады: оның алдына тек Еуропалық одақ пен Ресей ғана түседі. Ұжымдық Еуропаның үлесі – 40,3 пайыз.

Қазір мемлекетіміздің сыртқы әлеммен жалпы тауар айналымында шығыс көршіге 12,5%-дық үлес тиесілі. Бұл ретте оларға өткізетініміз бен олардан таситынымыз тепе-теңдікке жақын: сататын экспортымыз 6,3 млрд долларды, әкелетін импортымыз 5,4 млрд доллар.

Айта кету керек, өзінің алдында тұрған Ресейге қарағанда, ҚХР Қазақстан үшін анағұрлым сапалы әрі терезесі тең серіктес. Өйткені мысалға, дүниежүзімен алыс-берісіміздің жалпы көлемінде Ресей 18,8% көрсеткішпен «№2-ші сауда-экономикалық серіктесіміз» саналғанымен, бұл ел отандық тауарларымыз үшін алып нарыққа айналмай отыр.  ҚР мен РФ арасындағы өзара тауарайналым 17,4 миллиард долларға жеткенімен, оның көбі – ресейлік бизнес пен өндірушілердің табысы. Атап айтқанда, оның ішінде отандық экспорт  небәрі 5,2 млрд доллар. Ал басым бөлігі – 12,4 млрд доллары ресейлік тауарлар мен қызметтердің импорты. Басқаша айтқанда, солтүстік көрші біздің нарыққа өнімін жеткізуде – жомарт, ал қазақстандық өнімді шекарасынан өткізуде – сараң.

Кейінгі үш жыл бойы шың елінен ағылған инвестицияның ауқымы 6,6%-ға дейін артқан.

Қазақстан мен ҚХР-дың сауда-инвестициялық байланыстарының кеңеюі аясында кейінгі жылдары бірқатар аса ірі инфрақұрылымдық нысандар іске қосылды. Олардың қатарында Ляньюньган теңіз айлағы, «Қорғас – Шығыс қақпа» құрғақ порты, Каспий теңізіндегі Ақтау порты, бір бөлігі Қазақстан арқылы өтетін «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» халықаралық транзиттік дәліз, тіпті Орталық Азия елдерін Парсы шығанағымен және Иранның Бендер-Аббас теңіз портымен байланыстыратын жалпы ұзындығы шамамен 900 шақырымдық «Қазақстан – Түрікменстан – Иран» жаңа темір жол дәлізі бар.  

Еліміздің тағы бір стратегиялық серіктесі – АҚШ-пен арамыздағы тауарайналым жалпы көлемнің  небәрі 2,4 пайызын ғана құрайды, ол 7-ші орында тұр. Оның алдын Корея (4,2%), Швейцария (3,3%) және Өзбекстан (2,7%) орайды.

The Economist сарапшылары 2019 жылғы ең басты әрі салмақты қауіп-қатер ретінде АҚШ пен Қытай арасындағы сауда-экономикалық тайталастың кең ауқымды сауда соғысына қарай өршуін атады. Өткен жылғы сауда соғысы кезінде Құрама Штаттар жалпы құны 250 млрд доллар болатын қытайлық тауарларды ауыр баж салығының астында қалдырды. Бұған жауап ретінде ҚХР 110 миллиардтық америкалық тауарларға баждар енгізді. Артынша Буэнос-Айрестегі G20 саммитінде тараптар бітімгершілікке келгендей болған. Алайда биыл алпауыттар арасындағы текетірес жалғасын тапты. Қазір Америка әртүрлі сылтаулармен әлемдегі қытайлық телекоммуникациялық алып Huawei-ді  дәрменсіз жағдайға жеткізуде.  Bloomberg қытайлық алпауыттың жауына да тілемейтін қиыншылыққа ұшырағанын суреттейді:

«АҚШ Huawei-ге ядролық зымыранмен соққы жасады. Huawei-дің ұялы телефондары мен желілік жабдықтары америкалық компоненттерді пайдаланады. Егер тыйым салулар салмақты түрде орындалар болса, онда 180 мыңнан астам персоналы бар қытайлық корпорация банкрот болуы мүмкін», – деп жазады Bloomberg.

Ал ұлттық экономика министрлігі мен АЭФ халықаралық беделді сарапшылар тобын тарта отырып, әзірлеген «Қазақстан және жаһандық әлем: сын-тегеуріндер мен мүмкіндіктер» атты зерттеуінде АҚШ пен Қытай арасындағы сауда тайталасында уағдаластықтар мен ымыраға қол жеткізілмесе, бұл Қазақстан экономикасы үшін теріс ықпал ететіні ашық айтылады.

«Жалпы алғанда, АҚШ пен ҚХР сауда соғысы ары қарай өршісе, Қазақстан экономикасы үшін туатын келесі тәуекелдерді бөліп көрсетуге болады: біріншіден, Құрама Штаттарға экспортталатын болат, алюминий, электроника, автокөліктер, ұялы телефондар, интегралды схемалар және басқа да қытайлық тауарлар ауқымы қысқарады. Бұл қазақстандық шикізатқа – ферроқорытпаларға, түсті металдар рудасына және басқасына сұраныстың төмендеуіне соқтырады. Аталған тауарлар экспортының жалпы құны 3,4 млрд доллар немесе Қазақстанның ҚХР-ға бүкіл экспортының 60%-ы», – делінген құжатта.

Екіншіден, халықаралық сарапшылардың байламынша, қос алпауыт қақтығысының ушығуы әлемдік экономика мен сауданың өсу қарқынын төмендетуге алып келмек. Бұл қазақстандық басты экспорттық тауар – мұнайға деген жаһандық сұраныстың төмендеуіне ықпал етеді және тиісінше «қара алтын» бағасын құлдыратады.

Үшіншіден, АҚШ пен ҚХР сауда соғысының күшеюі кесірінен жаһандық экономиканың өсім қарқынының бәсеңдеуі Қазақстан жататын дамушы нарықтардан әлемдік капиталдың қашуына әкелуі ықтимал.  

Зерттеу еңбегінде айтылғандай, державалар арасындағы сауда шайқасы жаңа мүмкіндіктер де ашады. Бірақ олар Қазақстанға пайдалана алса ғана пайда әкеледі.

«Бұл ретте Қазақстан бірқатар мүмкіндіктерді пайдаланғаны жөн. Мәселен, Қазақстан Қытайға кейбір тауарлар экспортының орнын басып, өз экспортын кеңейте алады: олардың арасында суық-илекті болат құбырлар, алюминий сынығы, бидайдың қатты сұрпы, сиыр еті, темекі, полиэтилен және басқалары бар. Бұған қоса, сауда соғысы Қытай үшін «Бір белдеу мен жол» жобасының басымдығын күшейте түседі. Қазақстан Қытай үшін энергетикалық және көліктік шлюз ретіндегі мәртебесін нығайта алады», – делінген зерттеуде. 

Қазақстандық экономист Арман Байғанов Америка мен Қытай тәулігіне шамамен 35 млн баррель мұнай тұтынатынын айтады. Бұл әлемдік тұтыныстың 35%-ы. Олар мыс, алюминий және басқа да шикізат ресурстарын осыған ұқсас көлемде пайдаланады.

«Сауда соғысы екі елдің, бірінші кезекте, көрші ҚХР-дың өнеркәсіптік өндірісі көлемін төмендетеді. Қытайда экспортқа бағытталған көптеген компания банкротқа душар болады. Бұл көршідегі жұмыссыздар қатарын арттырады, юань девальвациясына әсер етеді және қытайлықтарды кедей етеді. Өз кезегінде Қытай өз экономикасын ұстап тұру үшін америкалық бағалы қағаздардан құтыла бастайды, осы арқылы америкалық экономиканы қаржылық коллапсқа душар етеді», – дейді отандық сарапшы.

Оның пікірінше, 2008 жылғыдай терең қаржылық дағдарыс мұнайға деген сұраныстың және оның бағасының құлдырауына түрткі болады. 

«Қазақстанды және мұнай өндіруші басқа да елдерді ұлттық валюталар девальвациясының толқындары жабады. Бұл жағдайда қысқа мерзім ішінде, айталық, бір жылда ұлттық валютамыз 1 доллар үшін 500 теңгеге дейін құнсыздануы ғажап емес. Біз қос әлемдік держава тәубесіне келеді, өзара шегіністер жасайды және өзара тиімді сауда келісімін бекітеді деп үміттенеміз. Сонда бүкіл әлем жеңіл күрсінер еді», – дейді Арман Байғанов.

Бақыт Көмекбайұлы

Еліміздің әлеммен саудасындағы Қытайдың үлесі 14%-ға жуықтады

Қазақстан мен Қытай арасындағы жобалары аясында ел экономикасына 27 миллиард доллар инвестиция құйылуда.

07 Қыркүйек 2018 15:02 3190

Еліміздің әлеммен саудасындағы Қытайдың үлесі 14%-ға жуықтады

Яғни, ол елімізге бір жылда бүкіл әлемнен келетін инвестиция көлемінен асады. Бұл дерек бүгін елордада өткен қазақ-қытай бизнес форумында жария етілді. 

«Индустрияландыру және инвестициялау саласындағы ынтымақтастық аясында қазақстандық-қытайлық бірлескен жобаларды жүзеге асыру белсенді кезеңіне шықты. Бұлар қатарына жалпы құны 27 миллиард доллардан асатын 51 жоба кіреді. Біз осы жобалар есебінен шамамен 20 мың жаңа, тұрақты жұмыс орындарын құруды жоспарлап отырмыз» – деп мәлімдеді инвестициялар және даму министрі Жеңіс Қасымбек.

Бұл жерде 2018 жыл үдерінде жалпы құны 363 миллион доллар тұратын 6 ірі қазақстандық-қытайлық жобаны пайдалануға беру көзделуде.

Министр іске асырылған бірлескен жобалардың ішіндегі табыстылары мен үлгілілеріне де тоқтала кетті.

«Мәселен, 2017 жылы әлемдегі аса ірі логистикалық компания болып табылатын COSCO SHIPPING Holdings Қазақстанның транзиттік әлеуетін дамыту үшін «Қорғас – Шығыс қақпа» арнайы экономикалық аймағындағы құрғақ порттың 49%-дық үлесін сатып алды. Сондай-ақ Қостанай облысында қытайлық JAC жеңіл автокөліктер маркасын шығаратын жоба іске қосылды. Бұдан басқа, Павлодар облысында ұнтақты полипропилен өндірісі, Солтүстік Қазақстан облысында рапс майын өндіретін зауыт ашылды», – деді Жеңіс Қасымбек. 

Ол кейінгі бес жыл ішінде еліміз транзит көлемін арттыру үшін бірқатар ірі инфрақұрылымдық жобаларды қолданысқа бергенін жеткізді. Атап айтқанда, олардың арасында Ляньюньган порты, Алматы жақта, Қытаймен шекарада Қорғас құрғақ порты, Каспий теңізінде Ақтау порты, жалпы ұзындығы шамамен 900 шақырымға созылып жатқан және орталық Азиядан тікелей Парсы шығанағына шығаратын «Қазақстан–Түрікменстан–Иран» жаңа теміржол дәлізі, «Батыс Еуропа–Батыс Қытай» халықаралық көлік дәлізі бар. 

Жеңіс Қасымбектің айтуынша, қабылданған осы шаралар Қытайдан Қазақстан жері арқылы Еуропаға жүктерді небары 15 күн ішінде жеткізуге мүмкіндік берген. Ал егер осы жүк бұрынғыдай теңіз жолымен тасылса, онда 2–2,5 есе көп уақыт алатын көрінеді.  

Қытай халық республикасының төрағасы Си Цзиньпин бизнес форум қатысушыларына жолдаған жеделхатында: «Біз, қазақстандық серіктестерімізбен бірге, «Бір белдеу, бір жол» бастамасын жүзеге асыруда ізашар көшбасшыларға айналдық және бірқатар рекордтарды орнаттық» деп мәлімдеді.

Мәселен, «Батыс Еуропа–Батыс Қытай» дәлізімен тасымалданатын транзит пен жүк көлемі бірден 2,5 есеге артқан. Инвестициялар және даму министрінің ақпарынша, жалпы, 2017 жылы Қазақстан бойынша автомобиль көлігімен жүк тасымалдау көлемі 2,1 миллион тонна болып, соңғы 5 жылдағы рекордтық көрсеткішке жетті. Көліктің барлық түрлерімен жүк тасымалдау көлемі 5,1%-ға өсіп, 3,9 миллиард тоннаға барған.

Министрдің байламынша, «Батыс Еуропа–Батыс Қытай» халықаралық транзиттік дәлізінің тиімділігі дәлелденді. Орташа жылдық экономикалық тиімділік 190 миллиард теңгеден асады. Жүк тасымалдау (33 млн тонна) мен транзит (900 мың тонна) көлемі 2,5 есеге өсті. Жол жүру уақыты екі есе азайды, жазатайым оқиғалардың саны 27%-ға, өлім-жітім 35%-ға төмендеді.

Қазіргі кезде Қытай мен Еуропа арасында Қазақстан территориясы арқылы өтетін транзиттік бағыттардың саны 15-тен асыпты. Осының арқасында әлемдік алпауыт саналатын АҚШ-тың сауда шайқасы мен санкцияларына қарамастан, көрші шың елінен Батыс елдеріне жеткізілетін тауарлар көлемі 2 есеге, ал екі ортада үздіксіз ағылатын пойыздан саны 581-ден 1212-ге дейін ұлғайған. Осылайша, жиында сарапшылар айтқандай, Қазақстан мен Қытай бірлесіп, «жаһандық көлік дәліздерінің жаңа архитектурасын» түзуде.

Осы орайда сарапшылар бір қызықты деректі келтіреді. Тәуелсіздік басындағы, өткен ғасырдың 90-шы жылдарындағы ішкі өндіріс дағдарған кезеңде отандық нарықты, базардан бастап, ірі сауда орындарының сөрелеріне дейін қытайлық тауарлар басып кеткені мәлім. Ал қазір жағдай күрт өзгерген екен: Қазақстан мен Қытай арасындағы өзара тауарайналым бір жыл ішінде бірден үштен бірге, нақтыласақ, 32,6%-ға көбейген. Бірақ бұл ретте біздің шығыс көршіге сатқанымыз одан тасығанымыздан әлдеқайда көп болып шықты. Тарата айтқанда, қазақ-қытай саудасы қазір 10,5 миллиард доллар межесін бағындырған. Соның ішінде еліміз бұл көршісінің алып нарығына экспорттан 5,8 миллиард доллар табыс тапқан, ал ҚХР-дан 4,7 миллиард долларға тауарлар импорттаған. Демек, біздің экспортымыз олардан арбалағанымыздан 1,1 миллиард долларға асып түсуде. 

Жалпы алғанда, Қазақстанның бүкіл дүниежүзіндегі елдермен өзара сауда-саттығының жалпы көлемі 2017 жыл қорытындысында 77,7 миллиард долларды құраса, соның ішінде Қытайдың үлесі 13,5%-ға дейін өсіп отыр.

Бұл көрсеткіштер одан әрі көркейіп, рекордтар жаңара беруі ықтимал. Өйткені бүгінгі бизнес-форум алда үлкен сапарларға ұласатын болды. Атап айтқанда, Қазақстанның сыртқы сауда палатасы Қытайдың ұшан-теңіз нарығын игергісі келетін барлық отандық кәсіпкерлерден арнайы сауда-экономикалық миссия қалыптастырған. Қазақстандық бизнестің ірі делегациясы шың еліне биылғы 22-25 қыркүйек аралығында сапар жасамақ. Оның барысында тікелей байланыстарды жолға қою, өзара сауда қатынастарын жандандыру, өз өнімдеріне ықтимал сатып алушылар табу және екіжақты кездесулер өткізу жоспарланған.

Бақыт Көмекбайұлы