НАСА орбиталық станцияны жекешелендіруге кірісті

НАСА орбиталық станцияны жекешелендіруге кірісті

Американың ұлттық ғарыш агенттігі Марсқа адам жібергісі келеді.

09 Маусым 2019 10:26 2486

НАСА орбиталық станцияны жекешелендіруге кірісті

Автор:

Арыстан Рысбек

АҚШ-тың ұлттық ғарыш агенттігі – НАСА орбиталық станциясы бизнеске ашық деп жариялады. Осылайша келесі жылы халықаралық станцияға турист болып ұшуға жағдай жасады. Бірақ бұл тым қымбат сапар. Барып-қайтуы – шамамен 58 млн доллар. Бір түн қону – 35 мың доллар. Бұл сомаға гигабайты 50 доллар тұратын интернет шығыны кірмейді. Қысқасы туристер 30 күнге баратынын ескерсек, өте қомақты қаржы жұмсауға дайын болуы керек.

«НАСА халықаралық ғарыш станциясын коммерциялық мүмкіндіктер мен нарық үшін ашып жатыр. Мұндай қадамға алғаш рет бардық. Дегенмен орбиталық станция «Хилтон» немесе «Марриот» емес», – дейді НАСА-ның бас қаржыгері Джефф ДеУит Нью-Йорктің «Наздак» биржасында өткен баспасөз мәслихатында.

Ғарышқа саяхат жасаймын деген адамның АҚШ азаматы болуы шарт емес. Ракета Америка жерінен көкке самғаса да, онымен өзге елдердің азаматтары да ғарышқа ұша алады.

2011 жылы Құрама Штаттар «шатлдарды» ұшыруды тоқтатты. Содан бері НАСА өз астронавттарын ғарышқа Ресейдің «Союз» кемесімен Байқоңырдан аттандырып келеді. Сол тәуелділіктен құтылу үшін америкалық агенттік жекеменшік SpaceX және Boeing компанияларымен орбиталық станцияға экипаж жеткізу туралы мәміле жасады. Ал ғарыштық туристер ғарыштық станцияға жету үшін осы фирмалармен саяхат туралы келісімге отыруға тиіс.

«Егер турист станцияда тұрамын десе, ол бізге онда өмір сүргені үшін, ас-су ішкені үшін ақы төлеуі керек», – деді ДеУит.

Нарықтағы жағдайға орай, әзірге НАСА жылына екі саяхатшы жібере алады. Талап бойынша, жеке астронавттар да кәдімгі экипаж мүшелері тәрізді медициналық стандарттарға сай болуы тиіс және дайындықтан, сертификаттау процедураларынан өтуге міндетті.

Ғарыш станциясына туристер бұған дейін ресейлік ракеталармен барып қайтты. Мәселен, 2001 жылы калифорниялық бизнесмен Деннис Тито 20 млн доллар төлеп, тарихтағы алғашқы ғарыштық турист атанды. Одан кейін де бірнеше  саяхатшының аталған бекетке барып қайтқаны белгілі.

НАСА ғарышқа билетті өзі тікелей сатпай, бұл шаруаны орбиталық станцияға жолаушы тасымалдаумен айналысатын жекеменшік компанияларға жүктемек.

SpaceX ғарыш турисі Dragon, Boeing Starliner капсуласымен апармақ. Әзірге бұлардың екеуі де дайын емес. Транспорттық капсулалар биылғы жылдың соңында әзір болып, сынақтан өтіп, келесі жылы ұшады деген болжам бар.

Ғарыш станциясы НАСА-ға тиесілі емес. Ол 1998 жылдың басында Ресейдің көмегімен құрастырылды. Бұл миссияға өзге де елдер атсалысып, астронавттарын жіберді. Десек те Құрама Штаттар осы істің шығынын көтеріп, бекетте өзі жасаған модульдерге бақылау жүргізіп отыр.

Жалпы алғанда, бұл станцияда 6 адамға дейін тіршілік ете алады. Қазір онда үш америкалық, екі ресейлік, бір канадалық астронавт жұмыс істеп жатыр.

Геосаяси бәсекелесінен қалыспай, Ресей де 2021 жылдың соңына қарай ғарышқа турист ұшыруды қайта жандандыруды жоспарлап отыр.

НАСА халықаралық ғарыш станциясын коммерциялық және нарықтық мақсатта жекеменшік компанияларға ашатын болса, бұл бекетте салмақсыздық жағдайында материал жасау техникасын дамытуға бағытталған стартаптар жұмыс істей алады.

Мысалы, оптика-талшықты кабельдер микрогравитациялық жағдайда жасалғанда, олардың сапасы ерекше жоғары болатыны анықталып отыр. 

НАСА ғарыш экономикасын дамыта отырып, күндердің күнінде орбиталық станцияны жеке секторға тапсырудан үмітті. Ал Құрама Штаттар үкіметі сол бекетті келесі жылдың соңында қаржыландыруды тоқтатуды көздейді.

«Біз ол жақта жалға алушы емес, жалға беруші болғымыз келеді», – деді НАСА  әкімшілігінің басшысы Джим Бриденштейн журналистерге берген сұхбаттарының бірінде.

Агенттік ғарыш станциясын жекеге бере отырып, одан түскен қаражатты Artemis деген миссиямен 2024 жылы айға адам ұшыруды жоспарлап отыр. Сонымен қатар НАСА 2030 жылдары Марсқа алғаш рет астронавт жібермекші.   

Алайда жер орбитасында бизнес жасау қаншалықты пайдалы? Бұл сауалға әзірге нақты жауап жоқ. Бір анығы – ғарышқа адам аттандыру өте қымбат шаруа.

НАСА өзінің орасан бюджеттік мұқтаждықтарын қанағаттандыру үшін бұрынғы позициясын өзгертуге мәжбүр. Бір кездері Ресей мультимиллионер Титотты ұшырғанда, НАСА ол миссияға қарсылық білдірген еді. Қазір америкалық агенттік ғарышты арман еткен турисі табыс көзі ғана емес, мемлекеттік шығынды азайтудың тетігі деп біледі.

Арыстан Рысбек

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

АҚШ ғарышқа адам пішіндес роботты аттандырмақ

АҚШ Халықаралық ғарыш станциясына Robonaut2 деп аталатын адам пішіндес роботты аттандырмақ.

12 Тамыз 2019 10:16 13156

АҚШ ғарышқа адам пішіндес роботты аттандырмақ

Бұған дейін мұндай роботты Ресейден ұшырған болатын. Ресми дерек бойынша, Құрама Штаттардың аппараты 2019 жылдың соңына дейін ұшырылуы тиіс.

Robonaut2 бұған дейін Халықаралық ғарыш станциясына жіберілген. Ол жерде 2011 жылдан бастап 2018 жылға дейін болған. Робот станцияда бірқатар операцияларды орындаған, бірақ кейін істен шыққаннан Жерге қайтарылды.

Ал 22 тамызда Халықаралық ғарыш станциясына «Союз МС-14» деп аталатын ресейлік робот жіберіледі. Жуырда оның атауы Skybot F-850 болып өзгертілді. Ол ғарыштағы қызмтеті ұзаққа созылмайды. Ғарышкер Александр Скворцов роботпен бірнеше тәжірибе жүргізгеннен кейін, ол 7 қыркүйекте Жерге оралады.

Табиғат Нұрболат

Байқоңырдан емес, Америкадан

SpaceX капсуласы Жерге оралып, АҚШ-тың орбиталық станцияға қайта адам ұшыруына жол ашты. 

10 Наурыз 2019 10:58 3955

Байқоңырдан емес, Америкадан

Осылайша, НАСА ғарышқа астронавт жеткізу мәселесінде «Роскосмосқа» тәуелділіктен құтылуға жақын.

SpaceX компаниясының Crew Dragon капсуласы жұма күні, яғни, наурыздың 8-де Атлант мұхитына құлап, Америка ұлттық ғарыш агенттігі – НАСА-ның АҚШ-тан орбиталық бекетке адам ұшыруына жол ашқан миссиясын сәтті аяқтады.

Ғарышта бірнеше сағат кідірген Dragon кемесі Гринвич уақытымен сағат 13:45-те Флорида штатының жағалауынан 370 шақырым қашықтыққа қонды.

Жеті орындық капсула өз «экипажы» – манекенді тура өткен ғасырдың 60-70-ші жылдарындағы «Аполлон» кемесі, 1981-2011 жылдардағы «шаттлдар» тәрізді сол жолмен Жерге қайтарды.

НАСА-ның телевизиялық кадрлары көрсеткендей, орбиталық станциядан ажырап, атмосфераның тығыз қабатына енгенде төрт парашюті ашылғандықтан, капсула  су бетіне ақырын кеп қонды. Оның бортында 136 келі жүк (манекен мен ғылыми зерттеулердің нәтижелері және т.б. заттар) болды. Олардың барлығы теңізге батып кетпеуі үшін  капсулаға құтқарушылар қайықтары зымырап жетті...

Осы ұшырылымға жүргізілген сараптама анықтағандай, Илон Маск 2002 жылы құрған SpaceX бұл сынақты басынан соңына дейін сәтті өтіп, көпшіліктің қошеметіне бөленді.

НАСА-ның әкімшісі Джим Бриденстанның айтуынша, капсуланың мұхитқа қонуы адамды космосқа ұшыру тарихының жаңа бетін ашып берді. Ал, Ресей ғарыш агенттігі – «Роскосмостың» басшысы Twitter арқылы Джим Бриденстантай мен Илон Маскке құттықтау жолдады. АҚШ-тың бұрынғы президенті Барак Обама болса, астронавттарға арналған ғарыш көлігін өз үкіметі коммерциялауды бастап бергенін мақтанышпен атап өтті.

«Біз Құрама Штаттардың ғарыштық бағдарламасын қайта күшейту үшін коммерциялық экипаж саласына инвестиция салдық. Сонымен қатар, бүгінгі оқиғаға куә болғанымызға өте қуаныштымыз», – дейді экс-президент Обама. 

Dragon кемесі наурыздың 2-інде Флоридадағы Кеннеди атындағы Ғарыш орталығынан ұшырылып, келесі күні Халықаралық ғарыш станциясымен түйісті. Ал, жұма күні ол шамамен Судан мемлекетінің үстінде орбиталық бекеттен ажырап, Жерге бағыт алған.

Жер атмосферасына кіргенде кеменің ыстықтан қорғайтын қалқаны алғашқы сыннан өтті. Бұған дейін Маск космостық миссияның осы бір тұсына қатты алаңдайтынын мәлімдеген еді. Дегенмен, капсула Жерге «қуырылған зефир» кейпінде оралғанымен, оның ыстыққа қарсы «щиті» балқып кетпеген.

Экипаж аттандыруға әзірлік
Осы жолы Dragon-ның бортында Рипли есімді бір ғана манекен болып, ол кәдімгі экипаждың рөлін атқарды. Оған жүктелген негізгі міндет – кеменің Халықаралық ғарыш станциясына жету мүмкіндігі мен екі америкалық астронавтты алып қайту қабілетін тексеру.

Биыл маусымда капсуланың ұшу кезіндегі үзілу жүйесі сынақтан өткізіледі: ракета жолаушысыз ұшып, капсула одан өзінің қозғалтқышын қолданып бөлінуге және оралуға тиіс.

«Біз соңғы миссиядан барлық шынайы оқиғаларды көрдік деп ойламаймын. Сондықтан, оған сараптама жүргізіп, жыл аяғына дейін осындай кемемен ғарышқа нағыз экипаж жіберуге әзірленуге тиіспіз», – деді НАСА бағдарламасы басшысының орынбасары Стив Стич «Франс пресс» агенттігіне берген сұхбатында.

«Боинг» компаниясы да НАСА-мен ынтымақтасып, сәуір айында өзінің Starliner деген пилотсыз капсуласын сынақтан өткізеді. Бұны да – тағы бір коммерциялық компанияның ғарышқа ұмтылысы деп қарастыруға болады. 

SpaceX пен Boeing – НАСА үшін екі тәуелсіз құрал. Олардың көмегімен ғарышқа адам ұшыру «шаттлдар»  бағдарламасын қолданғаннан әлдеқайда арзанға түспек.

SpaceX миссиясы Халықаралық ғарыш станциясына жеткен алғашқы жекеменшік кеме. Және де ол сегіз жылдан бері алғаш рет Құрама Штаттар жерінен орбиталық бекетке адам апарайын деп отыр.

Dragon Америка космостық бағдарламасының ескі форматқа оралғанын көрсетіп отыр. Мұндай капсула баяғы Аполлон бағдарламасынан бері алғаш рет пайдаланылмақ. Қанатсыз етіп жасалған капсулалардың жылдамдығын Жерге қонғанда парашюттер баяулатады. Бұл тәсіл Ресейдің «Союз» кемесінің капсулаларын қазақ даласына қондырғанда қолданылады.

АҚШ-тың ғарыш кемелерінің соңғы толқыны – шаттлдар ұшақтар тәрізді қонатын. Олар америкалық астронавттарды 1981-2011 жылдары Халықаралық станцияға тасымалдады. Дегенмен, мұндай кемелердің төртеуінің екеуі апатқа ұшырап, экипаждың 14 мүшесі мерт болды.

SpaceX пен Boeing НАСА-ның сертификатын алғанша, Ресей Халықаралық ғарыш станциясына адам жеткізетін жалғыз ел болып қала бермек. Және де НАСА ресейлік әріптестерімен бірге жаттығатын өз астронавттарына орын сатып алуға миллиондаған доллар қаражат төлеуге мәжбүр. Егер SpaceX пен Boeing орбиталық бекетке өз күшімен ғарышкер апаратын деңгейге жетсе, америкалықтар Байқоңырдан емес, өз жерінен космосқа ұшпақ.

Арыстан Рысбек

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: