Неге халық үшін үйде отыру азапқа айналды?

Неге халық үшін үйде отыру азапқа айналды?

Азаматтар әртүрлі себеп айтып, карантинді бұзуға рұқсат сұрауда.  

05 Сәуір 2020 19:13 855

Неге халық үшін үйде отыру азапқа айналды?

Автор:

Жанат Ардақ

Мемлекет басшысынан бастап қоғам белсенділеріне дейін азаматарды үйде болуға, бей-берекет сыртқа шықпауға шақырып жатыр. Алайда төрт қабырға ішінде қамалып отыру адамдар үшін ең ауыр жаза болып отыр. Мысалы, елордада үй жануарларын көшеде серуендетуге рұқсат етілді. Осыдан кейін ит асырап алушылар көбейе бастаған.

Елорда тұрғыны Болат Келдібеков сыртқа шығу үшін үйіне ит кіргізгісі келмейді. Ол қала әкімі Алтай Көлгіновтен және төтенше жағдайлар мемкомиссиясынан жүгіру, спортпен шұғылдану үшін далаға шығуға рұқсатнама беруді сұрайды.

«Комиссия қабылдаған қатаң шараларды толық қолдаймын. Сонымен бірге тұрғындарға таза ауада, ауладағы спорт алаңында, парктерде, скверлерде, Есіл жағалауында дене шынықтырумен айналысу үшін үйден шығуға мүмкіндік беруді өтінемін. Біз қауіпсіздік шараларын сақтаймыз. Маска киіп жүреміз. Өзге адамдардан аулақ боламыз. Бір жерге шоғырланбаймыз. Тіпті сыртқа шығу уақытын белгілесе де көнеміз. Оған таңғы уақытты бөлсе жарар еді», – дейді ол.

Осы мәселені көтерген қазақстандықтар кез келген вирусқа қарсы тұратын қуатты қару – адамның иммунитеті екенін алға тартады. Ал иммундық жүйені таза ауа мен дене шынықтыру күшейтеді дейді олар.

«Біздің халық онсыз да денені шымыр етуге құлықсыз. Ендеше қазіргі карантинде адамдар өз денсаулығына мән беріп, қол боста спортқа ден қоюы ықтимал. Шылымқор үшін темекі тарту сияқты спортпен ұдайы шұғылданатын адамдар үшін сыртта дене шынықтыру – өткір қажеттілік. Бірқатар елдерде көшеде дене шынықтырумен айналысуға тыйым салынбағанын жаңалықтардан көрдім. Бұқаралық спортқа Елбасының өзі мән беріп отыр ғой. Сондықтан биліктен осы мәселенің оң шешімін тауып, рұқсат беруін сұрадым», – дейді Болат Келдібеков.

Әрине, халықтың спортты таңдауын билік жақтайды. Бірақ көшеде, парктерде дене шынықтырумен айналысуға жол ашса, осыны сылтауратып, барлық адам жаппай көшеге шығып кете ме деп қауіптенеді. Өйткені тәртіп сақшыларына адамның сыртта спортпен шұғылданғанын, әлде басқа мәселемен сенделіп жүргенін анықтау қиынға түспек.

Елорда әкімі Алтай Көлгінов те бұған жол бере алмайтынын жеткізді.

«Мемкомиссияның және Нұр-Сұлтанның жедел штабының нұсқауына сәйкес, азаматтардың және жеке көліктердің қозғалысына шектеу қойылды. Нұр-Сұлтан және Алматы қалаларында жұмыссыз режим 13 сәуірге дейін ұзартылды. Осы уақытта тек бірнеше себеппен ғана сыртқа шығуға болады: біріншіден, жұмыс істеуіне рұқсат етілген ұйымдар қызметкерлері үйінен жұмыс орнына барып-қайта алады. Екіншіден, азық-түлік, дәрі-дәрмек сатып алу үшін үйге не жұмысқа жақын орналасқан дүкен мен дәріханаға баруға рұқсат. Үшіншіден, шұғыл жағдайда емхана-ауруханаға баруға кедергі жоқ. Төртіншіден, үй жануарын үй жанында серуендетуге болады», – деді А.Көлгінов.

ТЖ салдарынан жұмыссыз ерігіп отырған кейбір еркектерді әйелдері үйлеріне сыйғызбайды екен.

Алматы тұрғыны Геннадий Ерохин төтенше жағдай туралы хаттамаға өзгеріс енгізіп, баламен далада қыдыруға рұқсат етуді сұрайды.

«Жаңа туған сәбиім бар. Үйде жылап, мазаны кетіреді. Дала жылы. Демек, бала арбасынан әрі аспайтын бөбектері бар адамдарға көшеде серуендеуге кедергі болмуы керек. Бала арбадан басқа нәрсеге қол тигізбейді», – дейді Геннадий.

Алматы әкімі Бақытжан Сағынтаев тұрғындардан түскен осы ұсынысты қалалық жедел штаб қарағанын хабарлады. Бірақ рұқсат етпепті. Пандемия ошақтарында Covid-19 ауамен таралмасына еш кепіл жоқ.

«Алматы қаласында тұрғындардың қауіпсіздігі үшін режим күшейтілді. Сондай-ақ азаматтардың баспанадан шығуы да шектелді. Сондықтан әсіресе, кішкентай балдырғандары бар адамдарға аса қажеттілік болмаса, сыртқа шықпауға кеңес береміз», – деді Б.Сағынтаев.

Ел Үкіметі Ақмола және Алматы облыстарындағы шипажай-санаторийлерді жауап тастады. Бірақ Көкшетау, Щучинск қалаларында жалға берілетін жеке үйлерге карантиннен қашқан мегаполистер тұрғындары қоныстанып алыпты. Олар әлеуметтік желілер арқылы орманда серуендеп жүргендерін мақтана айтып, фотоларымен бөлісуде. Бұл денсаулыққа дәру, сырқатқа шипа қарағайлы орман аумағында коттедж ұсынатын азаматтарды қуантқанымен, өзге тұрғындарды қапаландырып отыр. Олардың талап етуімен 31 наурыздан бастап Ақмола облысы карантинге жабылған.

«Көкшетау жеке карантинге жабылуы керек. Бұл – қалада пандемия өршімеуі үшін керек. Өйткені Нұр-Сұлтан және Алматы қалалары тұрғындарының 15–25 пайызы карантин қарсаңында Ақмола облысының курорттық аймағына үдере «көшті». Олар Көкшетауға да еніп кетеді. Көкшетау тұрғындары қаланың толық жабылғанын және ешкімнің ішке кіргізілмеуін қалайды», – дейді Ақмола облысының әкiмi Ермек Маржықпаевқа жүгінген қала тұрғыны Забира Шинтемирова.

Алматылық белгілі заңгер Ержан Есімханов қалалықтарға сөз өтпейтініне күйінді.

«Мен Алматыда жеке секторда тұрамын. Жексенбі күні таңертең тұрып, үй ауласын ретке келтірмек болдым. Бәрібір үйде отырмын, баспанамның айналасын тазалайын, дуал сыртындағы ағаштарды суарайын дедім. Осы іспен шұғылданып жатқанымда қасымнан, қара жолмен көліктер жүйткумен болды. Ондаған емес, жүздеген көлік. Музыканы аңыратып, терезесін ашып тастаған, бетін маскамен бүркемелеген тұрғындар көлік жүргізіп барады. Кейбір машина балаға толы. Отбасылар әлдеқайда бет алған. Көңілдері көтеріңкі, күлімсірейді. Тіпті маған қол бұлғады. Жүйені, режимді бұзғанына мәз», – деп реніш білдірді сарапшы.

Мемлекет азаматтарға қашықтан жұмыс істеуге мүмкіндік берді, үйде болуды сұрады. Өтемақы да төлеуде.

«Ал бұлар жүйені «алдап» соққанына мәз. Бұл демалыс күн ғой, әдеттегі жексенбі емес, карантиндегі жексенбі. Олай болса, көшелер босап қалуға, шөл даладағыдай тыныштық орнауға тиіс еді. Олардан қарапайым нәрсе сұралды: жай ғана үйде бол. Басқа ештеңе де істеме. Жиі қол жу. Сонда мемлекет індетті жеңеді. Үкіметті сыйламайды екенсіз, осыны өтінген дәрігерлерді, жұлдыздарды, қайраткерлерді, туысыңызды тыңдаңыз. Алайда кейбір адамдар үшін жүйеге қарсылық білдіруді, көлікке тиеліп, қонаққа баруды бәрінен жоғары қойды. Ертең вирус жұқтыра қалса, өзін емес, билікті, басқасын айыптап шулайтын да осындай жауапсыз адамдар болады», – дейді Ержан Есімханов.     

Сарапшылар өзінің де, өзгенің де өміріне салғырт қарайтын адамдар кесірінен пандемиямен күрес ұзап кетуі мүмкін деген болжам жасайды.

Жанат Ардақ

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Қазақстанда COVID-19 вакцинасы зауытының құрылысы басталады

Оған Үкімет резервінен шұғыл түрде қаражат бөлінетін болды. 

26 Мамыр 2020 11:59 654

Қазақстанда COVID-19 вакцинасы зауытының құрылысы басталады

Қазіргі кезде еліміз COVID-19 пандемиясына қарсы төрт вакцина-кандидатты әзірлеп жатыр. Оның ішінен ең тиімдісі таңдап алынады.

БҒМ-ге қарасты Биологиялық қауіпсіздік проблемаларының ғылыми-зерттеу институты SARS-CoV-2 вирусының қазақстандықтар бойынан алынған жергілікті штаммымен биологиялық қауіпсіздіктің 3-ші деңгейіндегі лабораторияда жұмыс жүргізіп жатыр. Жақында олардың жетістіктерімен Президент Қасым-Жомарт Тоқаев танысты.

Институттың бас директоры Күнсұлу Закарьяның айтуынша, вакцина жасау жұмыстары тәулік бойғы режимде іске асырылуда. Бұл істе ҒЗИ ғалымдарына Ұлттық биотехнологиялар орталығы көмекке келіп, бірлесе әрекет етуде. Жалпы алғанда, төрт кандидаттық вакцина дайын болуы тиіс, оның екеуі бағдарлы-векторлы, тағы екеуі вирустың S-ақуызы фрагменттері негізіндегі субдербес  вакцина болмақ. «Клиникаға дейінгі» және «клиникадан кейінгі», яғни зертханалық жануарларға жасалатын сынақтан бастап, ерікті сырқаттарға сынақтардың бәрі аяқталғаннан кейін вакциналардың тек ең тиімдісі әрі қауіпсізі ғана өндіріске қойылуы тиіс.

Осы дәрі-дәрмекті өндіріске қоюға қажетті биофамацевтикалық зауыттың құрылысын Үкімет қазірден қолға алып отыр. Кәсіпорын Жамбыл облысының Қордай ауданында орналасқан Биологиялық қауіпсіздік проблемаларының ғылыми-зерттеу институты жанынан бой көтереді деп жоспарлануда. Жаңа зауыт халықаралық GMP стандарттарына сәйкес келетін вакцина шығару үшін керек. Сонда оның өнімін шет мемлекеттер де сатып ала алатын болады. Егер жоғары тиімділігі дәлелденсе, отандық COVID-19 вакцинасын Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы миллиондаған долларға сатып ала бастауы да ғажап емес.

Осы орайда Білім және ғылым министрлігі «Қазақстан Үкіметінің резервінен қаражат бөлу туралы» Үкімет қаулысының жобасын жариялады.

«Жамбыл облысының әкімдігіне жобалық құжаттаманы әзірлеу және БҒМ Ғылым комитетінің «Биологиялық қауіпсіздік проблемалары ғылыми-зерттеу институты» шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорны аумағында «өндірістік практиканың талаптары мен стандарттарына» (GMP) сәйкес келетін, иммунобиологиялық препараттар шығаратын биофармацевтикалық зауыттың құрылысын бастау үшін Үкіметінің шұғыл шығындарға арналған резервінен қаражат бөлінсін», – делінген құжатта.

Зауыттың жобалық құжаттамасына және құрылысының бірінші кезеңіне Үкімет резервінен 685,8 миллион теңге бөлінгелі тұр.

Кәсіпорын құрылысының жедел әрі тоқтаусыз жүруін қадағалау Жамбыл облысының әкімі Бердібек Сапарбаевқа жүктелетін болды. Таяуда Бердібек Машбекұлы өз орынбасарын, Қордай ауданының әкімін, сонымен қатар облыстық, аудандық әкімдіктердің аппараттары мен жергілікті БАҚ өкілдерін ертіп, ол жаққа үлкен делегациямен барды, дайындықты тексеріп қайтты. Әкімқаралардың болашақ стратегиялық зауыт алаңына барыс-келісі енді тек жиілемек.

Ал жаңа қаржы министрі Ерұлан Жамаубаев бөлінген қаражатты әлдекімдер талан-таражға салмай, мақсатына пайдаланылуын қамтамасыз етуге жауапты болып белгіленді.

Білім және ғылым министрі Асхат Аймағамбетов шағын түсініктеме беріп, вакцина зауытының қажеттілігін сөз етті.

«Отандық иммунобиологиялық препараттарды жеткілікті мөлшерде шығару және осындай препараттардың шетелдік импортына тәуелділікті жою аса маңызды. Осы арқылы қауіпті биологиялық факторлардың ықпалынан халықтың қорғалуын қамтамасыз етеміз, соған жағдайлар жасалады. Еліміз пандемиялық вирустарға қарсы вакциналардың тұрақты стратегиялық қорына ие болады. Қазақстанның биологиялық қауіпсіздігі артады. 685 миллион 864 мың теңге біздің Биологиялық қауіпсіздік проблемаларының ғылыми-зерттеу институты территориясында иммунобиологиялық препараттар, соның ішінде COVID-19 коронавирустық инфекциясына қарсы вакцина жасайтын биофармацевтикалық зауыттың құрылысын бастау үшін бөлініп отыр», – деді ведомство басшысы.

Қазақстандық вакцина шетелдік баламаларынан арзан әрі тиімдірек болуы тиіс деген талап қойылған көрінеді.

Аталған институт ғалымдары жалғыз коронавирус қана емес, өзге де адам және мал індеттерімен күреске сүбелі үлес қосып келеді. Ол жыл сайын қауіпті және аса қауіпті инфекцияларға қарсы 27 миллион доза әртүрлі вакцина жеткізеді. Мысалы, ҒЗИ нодулярлық дерматитке қарсы шетелдік баламаларынан үш есе арзан вакцина жасап шыққан. Оны ендіру арқасында бюджет 2 миллиардтай теңге үнемдеген екен.

Отандық осы ғылыми мекеме елге бұдан да зор пайда әкелуге қауқарлы. Бірақ өз өнімдерін өнеркәсіптік ауқымда шығаруға мүмкіндік беретін зауыты жоқ. Сондықтан Үкімет отандық төл иммунобиологиялық препараттар өндіретін жеке биофамацевтикалық кәсіпорын салуға бел буды.

Жоба бойынша оның қуаты жылына әртүрлі вакцинаның 60 миллион дозасын өндіруге жетуі тиіс. Зауытты тұрғызып, жабдықтау 3,5 миллиард теңгені қажет етпек. Кәсіпорынды іске қосып, ісін жолға қою үшін барлығы бар көрінеді: жоғары білікті кадрлар даярланған, Қазақстан микроағзалардың бірегей жиынтығын жинап үлгерді, заңмен қорғалған зияткерлік меншік пен өнертабыстарға ие. Енді тек COVID-19 індетіне адамға қауіпсіз сипатта қарсы тұра алатын пәрменді, отандық вакцинаның таңдап алынуын күту қалады.

Жанат Ардақ

Конспирология: COVID үшін кім кінәлі?

Англия тұрғындарының айтарлықтай бөлігі коронавирусты мұсылмандар, еврейлер, қытайлар әдейі таратты деген қаскүнемдік теорияларына сенетін болып шықты. 

25 Мамыр 2020 15:16 605

Конспирология: COVID үшін кім кінәлі?

Қазір планета үлкен дағдарыстың бел ортасында. Денсаулық сақтау саласы да,  экономика да, психология да дағдарыста. Респираторлық ауруға шалдықтыратын коронавирус пандемиясын тоқтату жолындағы күрес жер шарында миллиондаған адамның өміріне төңкеріс әкелді. Оның салдары әркім үшін әртүрлі. Ал, бұның бәрінің нақты себебі не, ертеңіміз қалай болады? Осынау сауалдарға жауап іздеген адамдардың арасында түрі конспирологиялық теорияларға сенетіндер көбейіп келеді.  

Жақында Оксфорд университетінің психологтары Англияда ауқымды социологиялық зерттеу жүргізді. Оның нәтижесіне сүйенсек, мұндағы тұрғындардың жартысына жуығы COVID-19 жайындағы қаскүнемдік теорияларына сенетіндерін айтып, 20 пайызға таяуы қауіпті вирустың тарауына еврейлер мен мұсылмандар кінәлі деп жауап берген. 

Сауалнамаға 2500-ден астам адам қатысып, солардың 50 пайыздайы «коронавирус - Қытайдың Батысты жою үшін ойлап тапқан биологиялық қаруы» деген идеяны белгілі бір дәрежеде қолдайтындарын айтқан. Респонденттердің бестен бір бөлігі болса, COVID-19-ды еврейлер экономиканы күйретіп, қаржылық пайда көру үшін ойлап тапты деген пікірде.

Сауалнамаға тартылғандардың 20 пайыздайы «Мұсылмандар бұл вирусты Батыстың құндылықтарына шабуыл ретінде таратып отыр» деген оймен ішінара келісетін болып шықты.

Зерттеуде көрсетілген өзге бір дерекке қарағанда, Англияда ересек тұрғындардың шамамен 59 пайызы жергілікті үкімет вирус туралы халықты шатастыратын ақпарат таратты деп есептейді. Тағы 62 пайызы «ковидті» адамдар өз қолымен жасады дегенге сенеді екен.

Ғалымдардың айтуынша, COVID-19 туралы қаскүнемдік теориясына иланатындардың көпшілігі - карантин мен әлеуметтік алшақтық ежелерін сақтауға құлықсыз жандар және де олар осындай жауапсыздығымен «аурудың тарауына ықпал етіп» отыр.

«Қаскүнемдік теориясына илану сенімсіздіктің өзге формаларымен де байланысты. Бұндай ілімдерге әуестік карантин принциптерін орындауға құлықсыздықпен, келешекте диагностикалық тест пен вакцинациядан өтпеу ниетімен де астасып жатыр. Сонымен қатар, қаскүнемдік теориясы параноямен, вакцинацияны қастандық деп көрсететін жалпы сеніммен, климаттың өзгеруін де астыртын саясат деп қабылдайтын менталитетпен, мекемелер мен мамандықтарға сенбеумен де байланысты», - дейді британдық университет ғалымдары.

Сенгіш канадалықтар, Гейтс және «Совет азаматтары»

Мамырдың 5-8-і күндері Оттавадағы Карлтон журналистика мектебі де сауалнамаға 2 мыңдай адам тартып, жергілікті тұрғындардың коронавирусқа қатысты конспирологиялық теориялар туралы ойларын анықтауға тырысты. Сұрақ-жауапқа қатысқан канадалықтардың 50 пайызға жуығы мұндай теорияларға сенетіндерін айтқан. Және де олардың 26 пайызы COVID-19 инфекциясы қытайлық зертханада биологиялық қару ретінде жасалды десе, 11 пайызы жұмбақ ауруды сондай қауіпті емес деп атап, оның 5G желісінің денсаулыққа зиянын жасыру үшін таратылғанына күмән келтірмеген.

Yahoo News және YouGov  жүргізген зерттеу нәтижесіне жүгінсек, Құрама Штаттарда республикалық партия жақтастарының 40 пайызы Билл Гейтс COVID-19-ға қарсы вакцинаны болашақта жер шарында миллиардтаған адамға микрочип салып, олардың қозғалысын бақылау үшін қолданбақ деген пікірде.

Солтүстік Осетияда «Совет азаматтары» деген қозғалыс 1991 жылы Кеңес одағының халқы «СССР» мемлекетін сақтап қалуға дауыс берді және сол ел әлі бар деп есептейді. Және де бұл ұйым Ресей Федерациясын АҚШ-тың Делавар штатында тіркелген жекеменшік оффшорлық компания деп атап, оның КСРО территориясын басып алғанын алға тартып отыр.

«Совет азаматтарының» қаскүнемдік теориясына қарағанда, коронавирус – фейк, оны Билл Гейт, Джордж Сорос тәрізді алып тұлғалар әлемді бақылауға алу үшін АҚШ-тың биологиялық қаруы ретінде жасап, дүниеге таратып отыр.

Теориия қай уақытта қаскүнемдік теориясына айналады?

Шын мәнінде бұл сауалға жауап беру қиын. Өйткені, қаскүнемдік теориясына қатысты ғалымдар арасында консенсус жоқ. Бірақ, Германияның Йоханнес Гутенберг университетінің әлеуметтік және құқық психологы Роланд Имхофф үшін «қаскүнемдік теориясы – қоғамның есебінен пайдаға кенелгісі келетін бірнеше тұлғаның құпия жоспарымен байланысты оқиға туралы болжам».

Имхоффтың ойынша, кейде қаскүнемдік теориясын қандайда бір оқиғаны ақтап алу үшін қолданатындар бар. Мәселен, 20-ғасырдың басында Ресей патшалығының құпия қызметі еврейлердің әлемдік үстемдікке ұмтылысын баяндайтын «Сионист данышпандарының протоколы» деген мәтін жазса керек. Кейні бұл антисемиттік  құжатты Адольф Гитлер Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Холокосты ақтап алу үшін пайдаланған.

Арыс Әділбекұлы

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: