DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 313,21 Brent 36,55
Несие беру тәртібіне өзгертулер енгізілмек

Несие беру тәртібіне өзгертулер енгізілмек

Үкімет отырысында ҚР Ұлттық банкі төрағасы Ерболат Досаев осылай мәлімдеме жасады. 

23 Шілде 2019 15:43 2894

Несие беру тәртібіне өзгертулер енгізілмек

Автор:

Айдана Тілеуғабылова

ҚР азаматтары берешегінің бақылаусыз өсуін шектеу мақсатында осы жылдың аяғына дейін кредиттік серіктестіктерді және ломбардтарды реттеу бойынша нормативтік-құқықтық актілер қабылданды. 23 маусымдағы Үкімет отырысында ҚР Ұлттық банкі төрағасы Ерболат Досаев осылай мәлімдеме жасады. Ұлттық банк бекітілген, кепілсіз тұтыну несиелері бойынша есептелген айыппұлдар мен өсімпұлдарды 30 шілдеге дейін есептен шығару механизміне сәйкес, банктер мен микроқаржы ұйымдары есептелген қаржылық айыбы бойынша берешекті кешіруді көбейтеді.

Қазақстандықтардың банк алдындағы төленбеген қарызы қанша?

Қазақстандықтардың несие бойынша 6 трлн теңгеден астам қарызы бар. Ал онлайн-қарыздар барлық берілген несиелердің 2,5%-ын құрайды. Бұл өткен жылмен салыстырғанда 15%-ға көп. Қарапайым ғана ойын автоматтарында «желілік ойын» ойнау үшін кейбір адамдар 1 500 000 теңгені көзді жұмып кредитке алған. Салдарынан қаншама отбасының шаңырағы шайқалып, берекесі қашты. Тұтынушылар арасында  кепілсіз тұтынушылық несиелер үлкен сұранысқа ие. Қарыз құрылымындағы олардың үлес салмағы бір жыл ішінде 49,7%-дан 54,1%-ға дейін өсті. Бөлшек кредиттерді беру құрылымында онлайн несие беретін компаниялардың үлесі 2019 жылдың бірінші жартысының қорытындысы бойынша 2,5%-ды құрады, бұл 2018 жылға қарағанда 0,9 п.т. артық. Шағын несиелеу (микрокредит) үлесі де өсіп отыр. Мәселен, МҚҰ бұрын 4,6%-ды құраса, қазір 5,2% болып отыр. ҚР ЕДБ үлес салмағы керісінше 93,2%-дан 92,2%-ға дейін азайды.

«Банктер, микроқаржы ұйымдары және проблемалық кредиттер қоры арасында есептен шығарылған айыппұлдар мен өсімпұлдардың бір бөлігін 20 тамызға дейін өтеу туралы келісім жасалған соң, Қордан банктерге және микроқаржы ұйымдарына айыппұлдар мен өсімпұлдар бойынша кешірілген берешектің 30%-ын өтейді. Осыдан кейін, Ұлттық банк өзінің бақылау-қадағалау функцияларын жүзеге асыру шеңберінде банктер мен микроқаржы ұйымдарының есептелген айыппұлдар мен өсімпұлдарды қабылдау бойынша жүргізген рәсімдерін тексереді», – деп түсіндірді Ұлттық банк басшысы Ерболат Досаев.

Ол  90 күннен астам мерзімі өткен берешегі бар қарыздарға тұрақсыздық айыбын, комиссияларды және өзге де төлемдерді есептеуге тыйым салу бойынша «Банктер мен банктік қызмет туралы» және «Микроқаржылық ұйымдар туралы» заңға түзетулер енгізілетінін айтты. Бұл түзетулерді Ұлттық банк Парламенттің қарауына биылғы жылдың қырқүйегінде енгізеді.

2019 жылғы мамырдың соңында банктердің экономиканы кредиттеу көлемі 12 760,1 млрд теңгені құрады. Сәуір айымен  салыстырғанда 1,5%-ға өсті. Заңды тұлғаларға берілген кредиттердің көлемі 7 100,8 млрд теңгеге, 1,0%-ға, жеке тұлғаларға – 5 659,3 млрд теңгеге, 2,2%-ға дейін ұлғайды. Қайта құрылымдаудан өтіп жатқан және лицензиядан айырылған банктердің кредиттік портфелін есепке алмағанда, экономиканы кредиттеудің жылдық өсімі 11,7%-ды немесе 1,2 трлн теңгені құрады. Ұлттық валютамен берілген кредиттер көлемі бір айда 10 330,0 млрд теңгеге, 2,2%-ға дейін ұлғайды. Олардың құрылымында заңды тұлғаларға берілген кредиттер 2,1%-ға, жеке тұлғаларға – 2,4%-ға өсті. Шетел валютасымен кредиттер көлемі 2 430,1 млрд теңгеге,1,4%-ға дейін төмендеді. Олардың құрылымында заңды тұлғаларға кредиттер 1,2%-ға, жеке тұлғаларға 4,6%-ға төмендеді. Теңгемен берілген кредиттердің үлес салмағы 2019 жылғы мамырдың соңында 81,0%-ды құрады (2019 жылғы сәуірде – 80,4%). Ұзақмерзімді кредиттер көлемі бір айда 10 902,8 млрд теңгеге 1,9%-ға дейін өсті, қысқамерзімді кредиттер көлемі 1 857,3 млрд теңгеге 0,7%-ға дейін төмендеді. Шағын кәсіпкерлік субъектілерін кредиттеу бір айда 2 228,2 млрд теңгеге, яғни 0,3%-ға ұлғайды (экономикадағы кредиттердің жалпы көлемінен 17,5%-ы). Банктердің салалар бойынша экономикаға бөлген кредиттерінің ең қомақты сомасы өнеркәсіп (жалпы көлемдегі үлесі – 14,9%), сауда (13,3%), құрылыс (5,6%) және көлік (3,9%) сияқты салаларға тиесілі.

Қазақстандықтар қаншалықты қаржылық сауатты?

Бүгінгі таңда, халықтың тұрақты жұмысы бары да, жұмысы жоғы да несиеге байланған. Тіпті, ешқандай табысы жоқ студенттерге де қазір шағын несие бере береді. Ұялы телефоннан бастап, тұрмыстық техниканың барлық түрі, автокөлік, баспана және ақшалай несиелерге қол жеткізу соншалықты қиын емес. Оның үстіне, қазір еліміздегі екінші деңгейлі банктер түрлі жағдайлармен несиесін төлей алмай жүргендерге біршама жеңілдіктер жасап, борышкерлерді «радикалды» қадамдарға баруына итермелемейді. «Қазақстан Республикасының банктер және банк қызметі туралы» заңындағы 36-баптың 1-тармағына сәйкес, егер қарыз алушы келісімшартта көрсетілген мерзімде қарызын төлей алмаса, сол күннен бастап 30 тәулік аралығында банк ескерту жасайды. Яғни, банк алдындағы міндеттемелерді орындамағаны туралы хабардар етеді, несиелік берешекті кешіктірмей төлеу керектігін айтып, кешіктірген әрбір күн үшін қосымша ақша төлейтінін ескертеді. Қарыз алушымен келіссөз жүргізу барысында банктің жауапты қызметкерлері займды өтеу мерзімінен кешіктірілудің себеп-салдарын анықтап, мерзімінен өтіп кеткен займды төлеудің жоспарларын құрады. Егер де заемшының қаржы жағынан қиындықтары бар болса, мерзімі өткен қарызды өтеудің уақыты анықталады.

Алайда көптеген адам қаржылық сауаты төмендігінен, жоғары пайыздарға ұрынып қарызға белшесінен батып жатыр. Жоғарыда келтірілген цифрларға қарайтын болсақ, қазақстандықтардың 2/3-де несие бар. Оның үстіне, елде банк алдындағы қарызын өтей алмай жүргендердің көп екенін де байқауға болады. Кезінде Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев «Коллекторлық қызмет туралы» Қазақстан Республикасының заңына қол қойды. Мәжіліс депутаттарының бастамасымен жүзеге асқан осынау заң жобасы негізінен қарыз алушылардың құқығын қорғауға бағытталған. Заңға сәйкес, берешегі бар азаматтар коллекторлық агенттіктердің үстінен Ұлттық банкке арыздана алады, яғни коллекторлар тарапынан заң өрескел бұзылса ғана. Заңда коллектордың банк клиентіне қай уақытта хабарласуға болатынына дейін көрсетілген. Жалпы, коллекторлық агенттіктер банк пен клиенттің арасындағы медиатордың ролін атқарады. Бұл заң өз кезегінде банктердің де, қарызы бар азаматтардың да құқықтарын толықтай қорғауға мүмкіндік туғызуға тиіс. Дегенмен «бұл заң қарызы бар азаматтардың сөзін сөйлейді екен» деп банк алдындағы берешегін өтемей жүруге ешқандай мүмкіндік бермейді. Қарызды қайтармаған жағдайда коллекторлар сот арқылы банкке тиесілі қаражатты бәрібір өндіріп алады. Сол үшін «алмақтың да салмағы бар» деген қазақтың нақыл сөзін естен шығармаған жөн.

Бір реттік борышты төлеу  қашанға дейін жалғаспақ?

Елімізде аз қамтамасыз етілген және көпбалалы отбасыларға кепілсіз кредиттерді есептен шығару процесін қыркүйек айының басында аяқтауды жоспарлап отыр. Мұндай мерзімдер Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің сайтында жарияланған «Қазақстан Республикасы азаматтарының борыштық жүктемесін төмендетуге бөлінген қаражатты пайдаланудың кейбір мәселелері туралы» қаулы жобасында қарастырылған. Құжатқа сәйкес, екінші деңгейлі банктерде және микроқаржы ұйымдарында кепілсіз тұтынушылық қарыздар бойынша берешекті өтеуді жүзеге асыратын ұйымның қаулысымен анықталған «Проблемалық кредиттер қоры» АҚ «2019 жылғы 1 қыркүйекке дейінгі мерзімде банктер мен микроқаржы ұйымдарының шоттарына ақшаны аударады». Құжаттың жобасында кредиттік бюро 15 қыркүйекке дейінгі мерзімде банктермен және микроқаржы ұйымдарымен берешекті есептен шығару мәніне салыстырып тексеруді жүзеге асыруы тиіс екендігі анықталды. Егер борышкерлер көп балалы отбасылар, асыраушысынан айырылуына байланысты төлем алатын отбасылар, мүгедек балалары бар отбасылар, 18 жастан асқан бала кезінен мүгедектер, мемлекеттік атаулы әлеуметтік көмек алушылар, 2019 жылғы 26 маусымдағы жағдай бойынша кәмелетке толғанға дейін ата-аналарынан айырылған 29 жасқа толмаған жетім балалар, ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балалар болса, кепілсіз тұтынушылық қарыздар бойынша берешектер өтеуге жатады. Құжат бойынша, жалпы берешек 2019 жылғы 1 маусымдағы жағдай бойынша 3 млн теңгеден аспауға тиіс. Негізгі борыш пен ол бойынша есептелген сыйақыдан тұратын өтелетін берешектің мөлшері бір қарыз алушыға 300 мың теңгеден аспайды.

«Азаматтардың борыштық жүктемесінің коэффициентін есептеу кезінде қарыз беру кезінде қарыз алушының барлық міндеттемелері, оның төлем қабілеттілігі және әлеуметтік мәртебесі есепке алынатын болады. Мәселен, борыштық жүктеме коэффициентінің шекті мөлшерін есептеу кезінде отбасының кәмелеттік жасқа толмаған әрбір мүшесіне тиесілі ең төменгі күнкөріс мөлшері шегерілетін болады. Пруденциялық реттеу аясында кепілсіз тұтынушылық кредиттер беру кезіндегі банктердің меншік капиталына қойылатын талаптар күшейеді. Бұл шектен тыс кредит беру саясатының алдын алуға бағытталған», – деді Е. Досаев.

Ұлттық банк заң аясындағы актілерге тиісті түзетулерді биылғы жылдың қыркүйегінде қабылдайтын болады. Жоғары да атап көрсеткеніміздей, ҚР президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Қазақстан Республикасы азаматтарының борыш жүктемесін азайту шаралары туралы» жарлығы, тұрмысы төмен отбасыларға үлкен қолдау болмақ.

Айдана Тілеуғабылова

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Банктер Sunqar мезеттік төлем жүйесін қолдаған жоқ

Ұлттық төлем жүйесі қалай жетілдіріліп, қалай дамитыны белгісіз.

02 Мамыр 2020 12:54 1508

Банктер Sunqar мезеттік төлем жүйесін қолдаған жоқ

Үкімет пен Ұлттық банк қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігімен бірлесіп, 1 қазанға дейін ұлттық төлем жүйесін жетілдіру бағдарламасын іске қосады. Ұлттық банк төрағасы Ерболат Досаевтың түсіндіруінше, жаңа жүйе көлеңкелі экономикамен күресу және нарықтағы қолма-қол ақшасыз есеп айырысу үлесін арттыру үшін қажет.

Қаржы реттеушісінің есебінше, 2016-2020 жылдар аралығында төлем картасын пайдаланушылар саны екі есе өскен. Төлем карталары 15,7 млн-нан 32 млн-ға, ал қолданушылар 14,2 млн-нан 29,8 млн-ға жеткен.  

Адамдар төлем картасымен емес, сол картаға тіркелген телефон нөмірі  арқылы төлем жасауды әдетке айналдыра бастаған. Осыны назарға алған  үкіметтің қаржы блогы телефон нөмірі арқылы жасалған төлем қазынашылық органдардың назарына алынбайтынын айтып, мәселені күн тәртібіне қойды. Өз кезегінде қаржы вице-министрі Берік Шолпанқұлов: «Телефон нөмірі арқылы төлем жасауға жол беріп отырған кәсіпкерлерді салық төлеуге міндеттеу керек» деп мәлімдеме жасады. Оның ойын Ұлттық банк төрағасы Ерболат Досаев қолдап: «Қолма-қол ақшасыз есеп айырысу үлесі ұлғайғанда бюджеттің түсімі артуы керек. Бұл – қалыпты жағдай», – деді.

Қазақстан қаржыгерлер қауымдастығы қаржы технологиясы мен инновацияны дамыту орталығының директоры Константин Пактың пікірінше, нарық ойыншылары заңсыз транзакциялардың алдын алғанда ғана көлеңкелі экономикамен күрестің көрсеткішін жақсартады. Алайда кәсіпкерлер салықтан «жақсы өмір» сүргендіктен жалтармайтынын ескеру керек.

«Тұрақты бизнес-моделі мен табысы бар компания салық төлемеуді тәуекел санайды. Сондықтан бизнесін жоғалтып алмау үшін міндетті төлемдерін дер кезінде аударып отырады. Ал кәсібінен түскен табысы отбасын асырудан аспай отырған кәсіпкерлер салық көлемін қысқарту үшін кірісін көрсетпеуге тырысады. Олар үшін кез келген төлемді телефон нөмірі арқылы қабылдаған тиімді. Салық органдары бизнестің барлық сегментін бірыңғай талапқа бағындырмайынша, кейбір кәсіпкерлер олардың назарынан тыс ақша айналдыруды жалғастыра береді», – деді орталық директоры.

Былтыр Ұлттық банк телефон нөмірі арқылы бір мезетте төлем жасайтын Sunqar жүйесін іске қосты. Халықаралық төлем жүйелеріне балама ретінде дүниеге келген отандық төлем жүйесі еліміздегі ақша айналымына сыртқы төлем жүйелерінің бақылау жүргізуін қысқартуға және төлемдер мен аударымдардан алынатын алымдарды азайтуға ықпал етуге тиіс болды.

Sunqar жүйесіне жеке тұлғалар арасындағы ақша айналымын реттеу және  бөлшек саудадағы заңды тұлғалар мен кәсіпкерлердің QR-код арқылы есеп айырысуына мүмкіндік беру міндеті жүктелді.

Sunqar  барлық екінші деңгейлі банктерді жүйеге қосылуға шақырды. Үш банк ұсынысты қабыл алды. Басқа банктер мемлекеттік жобаға қолдау көрсетпеді.

«Sunqar – мезеттік төлем жүйесі арқылы жасалатын төлемдер мен аударымдарды тегін қылғанда жүйенің танымалдығы артатын еді. Клиенттердің базасын қалыптастырып, серіктестердің санын ұлғайтып алғаннан кейін де ақы алуға болатын еді. Алайда жағдай басқаша өрбіді, – деді Константин Пак.

Бүгінгі таңда еліміздің төлем жүйесі нарығында 20-дан астам отандық және шетелдік төлем жүйесі жұмыс істейді. Қазір олар Қазақстанның ұлттық төлем жүйесі нарыққа қандай ойын ережесін енгізеді деген сұраққа жауап  күтіп отыр. Себебі ұлттық төлем жүйесін енгізудің біртқатар халықаралық талабы бар. Бұл талаптар міндетті түрде сақталуға тиіс.

«Нарықта ойыншылардың барлығын бірдей қамтымайтын төлем төлеу мен аударым жасаудың бірнеше жабық жүйесі бар. Осы жүйелердің жұмысын реттеу керек. Бұған қоса жалпыға ортақ ереже мен төлемдердің бірыңғай идентификациясын сонымен қатар операциялардың стандартын қалыптастыру қажет. Төлем төлеушілердің биометриялық деректерін мемлекеттік деректер базасына енгізу мәселесі де шешілуге тиіс. Осының барлығы қолма-қол ақшасыз есеп айырысудың үлесін арттырады. Сонымен қатар қолма-қол ақша беретін инфрақұрылымдарға жұмсалатын шығындарды азайтады», – деді Константин Пак.

Оның ойынша, нарықтағы ойыншыларды Sunqar мезеттік төлем жүйесіне интеграциялау үшін оларға тиімді коммерциялық ұсыныс жасау қажет.

«Ұлттық төлем жүйесі бірінше кезекте отандық компанияларды қамтиды. Себебі олардың қаржылық қызметін Ұлттық банк реттейді. Атап көрсетерлігі, ел аумағында жұмыс істесе де, қаржы реттеушісінің реттеуінен тыс ойыншылар бар. Бұл қалыпты жағдай. Мемлекеттік органдардың қаржы секторынан мейлінше мол мағлұмат, оның ішінде банк құпиясына жататын мәліметтерді де біліп отыруға деген ұмтылысы жыл сайын артып келеді. Орталықтандырылған жүйе қалыптасса, мемлекет нарық ойыншыларына сұрау салмастан, өзіне қажетті ақпаратты алып отырады. Соңғы уақытта «банк құпиясы» деген ұғым көмескіленіп, кейбір ақпарат сыртқа тарап кететін болып жүр. Бұлай жалғаса берсе Ұлттық банк халықаралық дәрежедегі тәуекелге тап болады. Себебі Еуроодақ азаматтарының жеке деректерінің құпиялығын қорғайтын заң бар. Өздеріңіз білетіндей, Еуроодақ азаматтары Қазақстан банктерінің желісі арқылы транзакция жасайды. Егер олардың жеке деректері үшінші жақтың, қазіргі жағдайда мемлекеттің қолына түссе немесе талдау мен сараптау кезінде ашық ақпарат алаңына шығып кетсе, екінші деңгейлі банктерге айыппұл төлеуге мәжбүр болады, – деді сарапшы.

Абылай Бейбарыс

Мүмкіндік болса, кредитіңізді одан әрі төлей беріңіз – сарапшы

Кредит төлеуді уақытша тоқтатуға келіскен азамат опық жеуі мүмкін. 

14 Сәуір 2020 10:05 5320

Мүмкіндік болса, кредитіңізді одан әрі төлей беріңіз – сарапшы

«Көршілер кредитіне 2 айға отсрочка жасапты, үстіне тағы 100 мың қосып беріпті...», «115 мыңды үш ай төлемей тұра тұруым үшін соңынан қосымша 140 мың артық төлеуім керек екен...» Әлеуметтік желілерді осындай дабылға толы пікірлер кернеп тұр.

Әрине, әр банктің кредитті төлеуді кейінге қалдыру шарттары әртүрлі. Бірақ қаржыгерлер көп банкке тән ортақ үрдісті атайды. Қаржы саласының маманы Әділ Бейсенбаев клиенттің кейінге қалдырған борышын біраз банк сыйақысымен бірге негізгі қарыз сомасына қосатынына назар аудартады.  

«Ондай банктен қарыз алған болсаңыз және мына бастамасына жүгінсеңіз, онда бір тоқсан бойы сіздің негізгі кредитіңіз күрт ұлғайып шыға келеді. Бұған қоса ары қарай банктің сыйақысы, пайызы қосылады. Банктердің көбі тек уақытылы төлемегені үшін салынатын өсімпұл-пеня мен айыппұлды ғана төтенше жағдай кезеңінде есептелмейтініне кепілдік береді. Басқа еш жеңілдік жоқ. Банкирлер Атымтай жомарт емес, ары қарай баю жолын іздемесе, бизнесмен бола ма? Демек, мүмкіндік болса, кредитіңізді одан әрі төлей беріңіз. Сонда негізгі қарыз сомаңыз да, сыйақы сомасы да өспей, бұрынғыдай қалады», – дейді ол.

Әйтсе де, кейбір адам бұған амалсыз жүгінеді. Тіпті соған зар болғандар жетерлік. Үкіметке шағымында Алматы облысының тұрғыны Иван Билык Алматыда жұмыс істегенін, қала карантинге жабылғалы табысын жоғалтып, несиесін төлеуде қиналып қалғанын айтады. 

«Еуразиялық банктен автокредит рәсімдегенмін. Енді оны төлеу мұңға айналды. Банктен қоңырау шалды және борышты өтеуді талап етті. Кепіл ретінде көлік қойылған. Егер төлемесем, банк шағым түсіріп, жол полициясы органдарына құжаттарымды жолдайтынын, машинаны тәркілейтінін хабарлады. Мен Президент Қасым-Жомарт Тоқаев төтенше жағдайға байланысты табысын жоғалтқандардың заемдары бойынша төлем төлеуді кейінге қалдырғанын, тиісті жарлық шығарғанын еске салдым. Банк қызметкерлері әр банктің өз ережесі барын, жарлықты назарға алу-алмауды әрқайсысы өзі шешетінін жеткізді және төлем енгізуді табанды түрде сұрады. Төлеуден бас тартпаймын ғой. Тек кейін төлейін. Жұмыс іздеп жүрмін. Банк қызметкері жұмыс тапқанымша күтпейтінін кесіп айтты. Не істерімді білмеймін», – деп ашынады И.Билык. 

Кейбір банктер алдын ала есептемелерді қоса ұсынып, ескертуде. Ал басқа банктерде тұтынушылар несиесі өсетінін артынан бір-ақ біліп, сан соғуда. Бір келіскесін, одан бас тарта алмайды.

«Банкирлер эпидемия арқасында баюға ұйғарғанға ұқсайды. Бұларда ешқандай ар-ұят жоқ. Мұндай да көмек болады ма екен? Тонау ғой. Сөздері қандай әдемі: біз өз клиенттерімізді жамандықта жалғыз қалдырмаймыз деді. Бірақ не істеп жатқанын қара! Екі еседей өсіріп өндірмек. Президентке жазу керек», – дейді Бибінұр Қаженбаева.

Кейбір азаматтар өткен жылы Әзербайжан мен Грузия, биыл Моңғолия өз азаматтарының банктердегі кредиттерін толық өтеп бергенін үлгіге келтіреді. Айтқандай, Мемлекет басшсының тапсырмасымен аз қамтылған отбасылардың 300 мың теңгесі Қазақстанда да кешірілген болатын. Банктен мол қарыз алғандар сондай науқанның қайталануын көксейтіні байқалады. Салыстыра кетсек, біз ұмтылып отырған дамыған елдің біразы банктерді несие төлемін кейінге қалдыруға күштеп көндіруден де бас тартты. Себебі бұл – нарық заңына қайшы екен.

Дегенмен, Қазақстан әзірге дамыған ел емес. Мемлекет басшысы банктерді бизнесмендер үшін де «кредиттік каникул» беруге шақырды. Бұған құлақ асқан банктер бар. Алайда кәсіпкерлер бұл каникулдың «ақылы» болатынына және пайдасы шамалы екеніне сенімді. Мұны бір топ бизнесменнің Үкімет басшысының бірінші орынбасары Әлихан Смайыловқа жазған хатынан аңғаруға болады. Ақтауда «Қазақстан» сауда үйін ұстап тұрған «Shopping Center Shum» компаниясы, Атыраудағы «Лимон» сауда үйінің қожайыны «EuroAsia Estate Group», «Уют» сауда үйінің иесі «Жаса» ЖШС, Ақтаудағы «Сұңқар» бизнес орталығына иелік ететін «ЖақұтКаспий» ЖШС коронавирустен және ТЖ-дан зор зардап шеккен сектор – сауда саласы екеніне назар аудартады. Шектеу шаралары босаңсығанымен, ірі сауда орталықтары бәрібір ашыла алмайды. Тиісінше, қалаларда коммерциялық жылжымайтын мүлікті жалға беру нарығы ары қарай тоқырамақ.   

«Төтенше жағдай енгізілгелі бері барлық арендаторымыз сауда орындары мен кеңселерін жауып, қызметкерлерін мәжбүрлі демалысқа жіберді. Жалға алушыларымыз аренда ақысын 50% және одан да көп төмендетуді және ТЖ режимі кезеңінде ол төлемнен босатуды сұрап, күн сайын бізге хат жолдауда. Біразы жалға алған алаңының ауданын азайтты, енді бір бөлігі төмен тариф бекітпесек, келісімшартты бұзуға дайын. Өкінішке қарай, бұрын жарияланған дағдарысқа қарсы шаралар шағын және орта бизнесті банкроттықтан қорғай алмайды, қаржылық жағдайын жақсартпайды. Өйткені пандемия және ТЖ режимі жойылса да, оның кері салдарларын таяу келешекте жою мүмкін емес. Ал банктердің төлем төлеуді жай ғана кейінге қалдыруы тек кәсіпкерлердің берешек жүктемесінің артуына соқтырады. Себебі банктер 3 ай өткесін барлық соманы толық көлемде бірден төлеуге міндеттеп отыр», – дейді хат жазған бизнесмендердің бірі Қуаныш Смағұлов.

Ол ұзақ уақыт бойы жабық тұру, тұтынушылардың төлем қабілетінің төмендеуі, табыс түспеуі кесірінен кәсіпкерлер мемлекеттен – салықтарды, банктерден – несиелерді төлеуді тағы да әріге шегеруді сұрауға мәжбүр болатынын айтады. Бұл бизнес нысандарын берешек батпағына батыра түсуі ықтимал.

Ірі сауда, ойын-сауық орталықтарын жалға беруші компаниялар қоғам алдында жауапкершілік танытып, жалдау ақысын төмендетуге, сол арқылы өз арендаторларына дағдарысты кезеңде қалпына келуге көмек көрсетуге даяр. Нәтижесінде, ондаған мың жұмыс орындары қайта ашылар еді. Бірақ алмақтың салмағы бар: оның орнына олар Үкіметтен «Проблемалы кредиттер қоры» арқылы көмек сұрайды. Әйтпесе, отандық СОО-лар қалпымен банктерге қарыз. Оның үстіне олардың барлығы дерлік 2014 жылғы 1 сәуірдегі «Кредиттік желі ашу туралы келісім» (кәсіпкерлерге СОКЛ деген атпен таныс) аясында мемлекеттен қарыз қаражат алған. Осы келісім бойынша төлем төлеу кестесін 1 жылға ары жылжытуды өтінеді. Сонда бұл бизнес нысандары келесі төлемді 2021 жылғы наурызда қайта өтей бастайтын болады. Әйтпесе, 2020 жылғы маусымда барлығын үлкен төлем төлеу науқаны күтіп тұр.

Егер Қаржы министрлігі басқаратын «Проблемалық кредиттер қоры» АҚ-ы ірі сауда нысандарынан кредиттің негізгі сомасын қайтаруды және өзінің сыйақысын төлеуді табанды талап етсе, елде біраз сауда үйлері, іскерлік үйлер және сауда ойын-сауық орталықтары қаңырап босап қалуы не мүлдем жабылуы мүмкін.

Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі төрағасының орынбасары Нұрлан Әбдірахмановтың мәліметінше, ай басында банктер мен микроқаржы ұйымдары төлем төлеуді тоқтата тұру туралы азаматтардан 84 мың 345 өтініш түскен. Әзірге тек 12 мыңнан астамы ғана мақұлданыпты. Ал 17 мың 671 жеке кәсіпкер мен шағын және орта бизнес нысаны несиені өтеу мерзімін шегеруге өтініш жазған. 3 мың 244 өтініш құпталып үлгерді.

Жанат Ардақ

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: