/img/tv1.svg
RU KZ
РТС 1 099,76 Hang Seng 24 251,27
FTSE 100 5 704,45 DOW J 22 850,91
KASE 2 214,78 Мыс 4 976,95
Павлодардың экономикасы мал шаруашылығынан ғана тұра ма?

Павлодардың экономикасы мал шаруашылығынан ғана тұра ма?

«Қарапайым заттар экономикасы» аясында жүзеге асырылған жобалардың дені осы салаға тиесілі. 

21 Ақпан 2020 17:22 2134

Павлодардың экономикасы мал шаруашылығынан ғана тұра ма?

Автор:

Фархат Әміренов

Өткен жылы елімізде «Қарапайым заттар экономикасы» бағдарламасы қолға алынды. Оған 600 млрд теңге бөлінді. Мақсат – өңдеу өнеркәсібін дамыту. 2019 жылдың қорытындысы бойынша Павлодар облысы өңірлер арасында үздік төрттіктен көрінді. 12,7 млрд теңгеге 67 жобаға қолдау көрсетілді. Ал жыл басынан бергі көрсеткіш бойынша үздік үш өңірдің қатарында келеді.

Бір қызығы, былтыр қолға алынған 37 жобаның 51-і мал шаруашылығын, бесеуі агроөнеркәсіпкешенін қамтыған. Яғни, жобалардың 85 пайызы ауыл шаруашылығы саласына тиесілі деген сөз. Осы орайда, «Павлодар облысының экономикасы тек ауыл шаруашылығынан ғана тұра ма?» деген заңды сұрақ туындайды. Мұның себебін «Даму» кәсіпкерлікті дамыту қорының Павлодар өңірлік филиалының директоры Айнагүл Байдәулетова түсіндіріп берді.

«2019 жылдың тамызында «Қарапайым заттар экономикасы» бағдарламасына «Агрокредиттік корпорация» қосылды. Сонымен қатар, бағдарламаға жаңа экономикалық қызметтер қосылды. Оның ішінде тамақ өнеркәсібі мен агроөнеркәсіп кешені де бар. Соның нәтижесінде былтыр Павлодар облысында қолға алынған жобалардың басым бөлігі ауыл шаруашылығы саласымен байланысты болды», – деді Айнагүл Байдәулетова.

Атап айтқанда, 56 жоба ауыл шаруашылығын қамтыды. Төрт жоба тамақ өнеркәсібі, үшеуі тағы басқа салалар бойынша жүзеге асырылды. Бірақ, олар да ауыл шаруашылығынан алыс емес. Тікелей байланысы бар. Спорт және туризм бағыты бойынша екі жоба, машина жасау және жиһаз өндірісі бойынша бір-бір жобадан жүзеге асырылған.

«Бағдарламаға «Агрокредиттік корпорация» қосылысымен ауыл шаруашылығы саласындағы жобалардың саны күрт артты. Себебі, бұл корпорацияның бағдарламаға сәйкес келетін өзіндік клиенттер пулы бар. Корпорация оларға барынша қолдау көрсетті. Әрине, ауыл шаруашылығы тауарларын өңдеу де өңдеу өнеркәсібіне жатады», – деп нақтылады филиал директоры.

Осылайша, халық тұтынатын тауарлар өндірісін құру туралы идея жайына қалды да, «Қарапайым заттар экономикасы» ауыл шаруашылығы саласына бағытталған бағдарлама болып шыға келді. Өткен жылдың тамыз айында бағдарламаға өзгерістер енгізілмегенде, Павлодар облысының үздіктер қатарында болуы да екіталай еді.

«Қарапайым заттар экономикасы» күнделікті тұтынатын тауарлар өндірісін қолдауға бағытталған. Бұл бағытқа жататын бірден-бір сала – ауыл шаруашылығы. Себебі, күнделікті өмірде ауыл шаруашылығы тауарларын көп тұтынамыз. Елімізде түрлі мемлекеттік салалық бағдарламалар бар. Ал «Қарапайым заттар экономикасы» ауыл шаруашылығын қолдап жатыр. Жалпы, бұл салаға ерекше қолдау керек», – дейді Айнагүл Байдәулетова.

Оның айтуынша, биыл бағдарламаға тағы бір өзгеріс енгізіліпті. Аталған өзгеріс те ауыл шаруашылығын ынталандыруға бағытталған. Атап айтқанда, осы жылдан бастап бағдарлама несие сомасының 100 пайыз мөлшерінде айналым қаражатын толықтыруға мүмкіндік берді. Тек, бұл артықшылық агроөнеркәсіп кешеніндегі өңдеу саласының жобаларына ғана қатысты болмақ.

Фархат Әміренов

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Ұлттық қор бір триллион теңгеге кеміді

Бұл жайында қаржы ведомствосы жария етті. 

08 Желтоқсан 2019 16:50 5303

Ұлттық қор бір триллион теңгеге кеміді

«Мысалы, 2018 жылы Ұлттық қорға 3 трлн 200,8 млрд теңге түскен. Ал 2019 жылдың 10 айында түсім 2 трлн 210,9 млрд теңге ғана болған. Ұлттық банктің дерегінше, Ұлттық қор активтерінің валюталық портфелі биыл шамамен 59,3 млрд долларды құрады», – дейді Берік Шолпанқұлов.   

Ол келер жылдың басында Қаржы министрлігі Ұлттық банкпен бірге, Ұлттық қорды қалыптастыру және жұмсау туралы жылдық есепті жариялайтынын жеткізді. Онда қор қаражаты қандай жобаларға кеткені, оны сенімді басқару бойынша қаржылық реттеуші қызметінің қорытындылары, кірістер мен шығыстар туралы толыққанды ақпарат беріледі.

Мемлекеттік кірістер комитетінің түсіндіруінше, бұл қор тек «қара алтын» сатудан түскен түсімнен ғана құралмайды. Атап айтқанда, оған мұнай секторындағы компаниялардан жыл басынан бері 949 млрд теңге корпоративтік табыс салығы жиналған. «Қара алтын» бағасының қымбаттауына байланысты өндіруші кәсіпорындар өздері тапқан үстеме пайдасынан 110 млрд теңгедей салық төлеген.

Ұлттық қорға бұдан бөлек металл және басқа да пайдалы қазбаларды өндірушілерден 244,8 млрд теңге салық, шикі мұнай, газ конденсатын экспорттаудан 296 млрд теңгедей ренталық салық, «Өнім бөлісу контрактілері» бойынша мұнай кен орындарындағы Қазақстанның үлесінен 544,7 млрд теңгеден астам табыс және осы кен орындарынан аударылған 60,7 млрд теңге қосымша төлем құйылған.

Бұдан бөлек жыл басынан бері бақылаушы-қадағалаушы орталық мемлекеттік органдар және олардың аумақтық бөлімшелері мұнай секторы компанияларына 9 млрд теңгеден астам сомаға әкiмшiлiк айыппұл салған және оған өсімпұл есептеген. Осы орайда жалпы түсімдердің азаюы аясында айыппұл көлемі өскені байқалады. Мысалы, былтыр мұнай өндірушілер 7 млрд 584,8 млн теңге айыппұл арқалады.

Сонымен қатар ауыл шаруашылығы мақсатындағы жер телімдерін сатудан 175,9 млн теңге түсім түскен. Бұл қаржы да Ұлттық қорға құйылған.  

Жалпы, ең жақсы көрсеткіш 2014 жылы тіркеліпті. Сол жылы Ұлттық қорға барлық көзден 3 трлн 504,6 млрд теңге түскен.

Белгілі бизнесмен Марат Әбдірахманов Ұлттық қор қаражатын шетелде босқа жинақтай бермей, ел ішіне әкеліп, халыққа қажетті әлеуметтік нысандар тұрғызуды ұсынады.   

«Бізде 4 мың мектеп, 2 мың аурухана, 15 мың ауылдық амбулатория мен емхана және 20 мың шақырым автожолды қайтадан салуға деген қажеттілік бар. Бұл туралы сарапшылар үкіметке біраздан бері айтып келеді. Билік олардың құрылысына қаржы жетпейтінін айтады. Ұлттық қорда сонша ақша жатқанда, әлеуметтік нысандар құрылысына, көпбалалы аналар мен мүгедектерді қорғауға қаржы тапшы деген әңгіме күлкі тудырады», – дейді ол.

Осының алдында белгілі қаржыгер Олжас Құдайбергенов басқа бастама көтерді.

«Жаңа экономикалық саясатқа көшу аясында мемлекеттің сыртқы борышынан бас тартуымыз керек. Мысалы, бізге үлгі Сингапурдың сыртқы қарызы жоқ. Біздің де сол көрсеткішке жетуге мүмкіндігіміз бар. Ұлттық қордың бар қаржысын соған жұмсауға болады. Мәселен, бізде кедендік өткізу бекеттері Қытай қарызына жаңғыртылуда. Бұл мүлдем дұрыс емес. Сыртқы қарыз қаражатын мемлекеттік мақсаттарға жұмсауға болмайды», – дейді Олжас Құдайбергенов. 

Бұл уәжге Қаржы министрлігі қарсы.

Аталған ведмствоның бірінші вице-министрі Берік Шолпанқұлов бұл қордың басты мақсаты болашақ ұрпақ үшін жинақ қалыптастыру екенін айтады.

«Бұл қаржы республикалық бюджеттің әлемдегі шикізат нарықтарындағы ахуалға тәуелділігін төмендету үшін керек. Ал 4 мың мектеп, 2 мың аурухана, 20 мың шақырым жолға, көпбалалы аналарға және басқасына қаржы жетпейтініне келсек, Ұлттық қордан онсыз да бюджетке кепілдендірілген трансферт бөлінеді. Оның көлемі жыл сайын жеке анықталып, арнайы заңмен бекітіледі», – дейді Берік Шолпанқұлов.

2017 жылғы бюджетті қарау кезінде Ұлттық қордан алынатын ақша көлемін 2020 жылға дейін біртіндеп 2 трлн теңгеге дейін азайту көзделді. Бұл Елбасының тапсырмасы болатын. Алайда биыл үкімет бұл мақсатты кейінге шегергенін мәлімдеді. Керсінше, алдағы екі жылда билік қордан бюджет шығындарын жабуға әлдеқайда көп соманы – жыл сайын 2,7 трлн теңгеден бағыттайтын болады. 2022 жылы бюджет шығыстарын қаржыландыруға қордан тағы 2,6 трлн теңге жұмсалмақ. Нәтижесінде мұнай секторы қаражаттары құжат жүзінде қорға түскенімен, іс жүзінде оларды бюджет шығындайды.  

Ұлттық экономика министрі Руслан Дәленов қазір қор шығысын азайту міндетті орындау мүмкін еместігін мәлімдеді.

«Үкімет тиісті кестені қабылдады. Ол бойынша тек 2022 жылдан бастап, бюджетке алынатын трансферт көлемін 100 млрд теңгеге азайта аламыз. Ары қарай 2023-2025 жылдары жыл сайын 200 млрд теңгеге кемітіліп отырады деп жоспарланған. Сонда Ұлттық қордан алынатын қаражат көлемі тек 2026 жылдан кейін 2 трлн теңгеге дейін төмендейді», – дейді Руслан Дәленов.

Жанат Ардақ

Ауыл әйелдері әлеуметтік осал топқа жата ма?

Әйелдер экономиканы өркендетеді.  

16 Қазан 2019 21:26 2794

Ауыл әйелдері әлеуметтік осал топқа жата ма?

Соңғы жылдары әйелдер құқының қорғалуы және олардың кәсіпкерлікпен айналысуы мәселесі жиі көтерілуде. Көпбалалы аналар саяси өзгерістердің қозғаушы күші ретінде қоғамға әсер ете алатынын көрсетіп жатыр. Қазіргі ауыл әйелінің тұрмысы қандай? Қандай кәсіппен айналысады? Не толғандырады? Қолданбалы экономиканы зерттеу орталығы (AERC) мамандары ауыл-аймақты аралап, әйелдердің тұрмыс-тіршілігін зерттеп қайтты.

AERC директоры Жәнібек Айғазиннің айтуынша, ауыл әйелдері әлеуметтік тұрғыда ең осал топқа жатады.

«Біріккен ұлттар ұйымы 2018 жылы зерттеу жүргізіп, ауыл әйелдерін әлеуметтік тұрғыда ең осал топ екенін анықтаған. Ауылда және қалада тұратын әйелдер мен ер адамдарды әлеуметтік төрт топқа бөліп қарастырсақ, ауыл әйелдері ең әлсіз болып есептеледі. Әрине, ауылда үй шаруашылығына қарау керек, табыс аз, ал негізгі ресурстар алыста. Осылардың барлығы теңсіздікке әкелуде», – дейді Жәнібек Айғазин.

Қолданбалы экономиканы зерттеу орталығының ғылыми жетекшісі Жақсыбек Күлекеевтің айтуынша, осындай зерттеулер жүргізу маңызды.

«Ауыл әйелдерінің жай-күйін бір-екі зерттеумен ғана толық білу мүмкін емес. Басты мақсатымыз – осы салада ақпарат жинау. Өйткені ауыл әйелдерінің тұрмысы жайында ақпарат аз. Осы зерттеу материалдары Президенттен бастап, Премьер-Министр, вице-премьерлерге, барлық министр мен депутатқа жолданады. Бұл еңбек еліміздегі әйелдерге қатысты дұрыс саясат жүргізілуге қызмет ететін ақпататтық база болатындығына сенімдімін», – дейді орталықтың ғылыми жетекшісі.

«Қазақстанда көптеген елдердегідей әйелдер саны басым. Олар мектепте, университетте ерлерден қарағанда жақсырақ оқиды. Алайда қоғамдық өмірге келгенде, әртүрлі себептерге байланысты жоспарларын соңына дейін орындай алмай жатады. Сол себепті Қазақстанда әйелдердің экономикалық мүмкіндіктерін ұтымды пайдаланар болсақ, елдегі экономикалық өркендеу де жоғарырақ болады», – дей отырып ғалым ауыл әйелдеріне қатысты жинаған мәліметтерін жариялады.  

Дереккөз: AERC

Зерттеушілер ұсынған мәліметтердің барлығы жағымды деуге келмейді. Соның ішінде, отбасында орын алатын зорлық-зомбылық та, әйелдерге әлімжеттілік жасау да ауылдық жерлерде аз емес. Тіпті, елдегі әйелдердің 15%-дан астамы кей жағдайларда күш көрсеткенді орынды санайды екен. Ал ауылдық жерлерде әйелдердің 21%-ы осыған келіседі. Жалпы, 2018 жылы Қазақстанда орын алған барлық қылмыстың 38%-ы әйелдерге қарсы жасалған.

 

Дереккөз: AERC

Нұржан Көшкін

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: