/img/tv1.svg
RU KZ
DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 364,14 Brent 36,55
Рубльдің жайсыз күйі теңгеге әсер етуде

Рубльдің жайсыз күйі теңгеге әсер етуде

Еліміздің Ұлттық банкі теңгенің соңғы әлсіреуіне сауда каналдары арқылы геосаясат әсер етті деп нарыққа ауызша интервенция жасады.

14:25 03 Тамыз 2017 5846

Рубльдің жайсыз күйі теңгеге әсер етуде

Автор:

АҚШ тарапынан Ресейге қатысты бірқатар жаңа санкцияның жағымсыз әсері, сондай-ақ геосаяси қарсылықтың одан әрі қалай болатындығы жайлы нақты тұрақтылықтың болмауынан теңге бағамына рубль әсер етіп тұр», – деді Қазақстан Ұлттық банк (ҚР Ұлттық банк) монетарлық операциялар департаментінің директоры Әлия Молдабекова.

Еске салар болсақ, 2 тамыз, сәрсенбіде, Қазақстан қор биржасының валюта секциясы саудасы кезінде теңгенің АҚШ долларына шаққандағы бағамы 1,6%-ға әлсіреп, бір доллар 335,21 теңге болды.  Ал кurs.kz  мәліметі бойынша, жеке валюта айырбастау пунктерінде долларды сату/сатып алу бағамы 338 және 340 теңгеге жеткен. Бұл әлеуметтік желілерді дүрліктірді. 2 тамыз күні Мәскеулік биржадағы сауда барысында  ресейлік рубль де  0,8%-ға әлсіреп, бір доллар 60,6925 рубль болған.

«Теңгенің шетелдік валюталарға қатысты бағамы әлсіреуде, – деді Әлия Молдабекова. –  Теңге бағамының қалыптасуына мұнай бағасынан басқа да әсер ететін  фактілер бар. Олар – сауда серіктестеріміз болып табылатын негізгі елдердің валюта бағамы,  төлем балансының жағдайы, инфляция деңгейі, ҚР Ұлттық банктің базалық мөлшерлемесі, әлемдік пайыздық мөлшерлеме және басқалар. Бірақ қысқамерзімді теңге бағамына және құбылмалықтың артуына нарыққа қатысушылардың болжамының күрт өзгеруімен қатар,  бірқатар фактор әсер етуі мүмкін».

Ресей – Қазақстанның ең негізгі сауда серіктестерінің бірі және ірі импорттаушы. Мемлекеттік статистика комитетінің мәліметі бойынша, екі ел арасындағы өзара сауда көлемі 2017 жылдың қаңтар-мамыр айында 6 млрд доллар болған, яғни Қазақстанның барлық сыртқы сауда айналымының 20,13%-ы. Тауар импорттаудағы Ресейдің үлесі 38,7% немесе 4,23 млрд доллар. Осылайша, жаңа санкция салдарынан рубль бағамының күрт төмендеу қаупі – Қазақстан мен Ресей арасындағы онсыз да мардымсыз сауданы одан әрі қиындатып жіберуі мүмкін.

Сондай-ақ «БАҚ-тағы белгілі бір алыпсатарлық пікірлер» жағдайды одан сайын ушықтырып, «отқа май құйып» отыр. Реттеушінің пікірінше, мұның барлығы «долларға деген сұранысты» арттырады. Мысалы, Tele Trade Central Asia шілде айының соңында теңге бағамы 40%-ға дейін төмендеп, бір доллар 420 теңге болады деп болжам жасаған болатын, бұл болжам елдегі кәсіби қауымдастықта үлкен күмән тудырған еді.

«Айырбастау бағамының құбылмалығы іргелі және қысқамерзімді факторлар жиынтығына қарай біресе жоғары, біресе төмен болатынын көрсетеді. Осының есепке ала отырып, қазіргі  теңге бағамының динамикасында алыпсатарлық факторлардың бар екенін көруге болады. Ал Ұлттық банк  халықтың шетелдік валютаны сатып алуынан қандайда бір тиімділікті көріп отырған жоқ», – деді Әлия Молдабекова.

Гүлназ Ермағанбетова, Сұлтан Биманов

Доллар бағамы шарықтай бере ме?

Сарапшылар теңге қайта қымбаттамайтынын айтуда.  

19 Наурыз 2020 18:53 4278

Доллар бағамы шарықтай бере ме?

Апта басынан бері құлдыраған теңге тағы құнсыздануын жалғастырды. Ақша айырбастау пункттерінде 1 доллар – 480 теңге рекордтық көрсеткішке жетті. Ал Қазақстан қор биржасында 19 наурызда өткен кешкі саудада 1 доллар – 448,50 теңгеге тұрақтады. Яғни наурыз айының басынан теңге 17%-ға құлдыраған.

Осы жайттарды ескерген Ұлттық банк Қазақстан қор биржасымен бірлесіп мәлімдеме жасады.

«Өткен тәулікте жаһандық қаржы нарығындағы валютаның құбылуы айтарлықтай артты. Brent маркалы мұнай бағасы барреліне 25 долларға төмендеп, бір тәуліктің ішінде 14%-ға, жыл басынан бері 60%-дан астамға құлдырады. Әлемдік қор және валюта нарықтары құлдырауын жалғастыру үстінде. Ресей рублі бір күннің ішінде 7,3%-ға, ал жылдың басынан бері 30%-ға әлсіреді. Осы жағдайлар бас банк пен қор биржасының шұғыл шешім қабылдауына әсер етті. Ішкі валюта нарығына сыртқы факторлардың тұрақсыздандыру ықпалын шектеу үшін және Қазақстан Республикасының қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз етуге жәрдемдесу мақсатында Ұлттық банк «Қазақстан қор биржасы» АҚ-мен бірге 2020 жылдың 19 және 20 наурызында теңге-доллар валюта жұбын Франкфурт аукционы түрінде сату шешімін қабылдады», – деп хабарлады Ұлттық банк.

Қарапайым тілмен айтқанда енді биржадағы сауда-саттық франкфурт аукционы үлгісінде жүргізіледі. Бұл техникалық жағынан теңгенің айтарлықтай ауытқымауына, бағам динамикасын қалыпты ұстап тұруға мүмкіндік береді. Алайда аталған жаңалықтан кейін ақша айырбастау пункттері бірден АҚШ валютасын саудалауды доғарды.

Сарапшылар мұның себебін доллардың ресми бағамы мен халық сатып алатын бағамның әр түрлі болуында деп түсіндірді.

Экономист Қасымхан Қаппаров  доллар бағамы өсуін жалғастыратынын айтады. Сарапшының пікірінше, реттеушінің ұлттық валютаны ұстап тұратын қоры жеткіліксіз. Сондықтан теңгенің тағы да құнсыздануына дайын болуымыз керек.

«Соңғы екі апта Ұлттық банктің шетел валютасымен сақталған қоры жеткіліксіз екенін көрсетті. Нәтижесінде ол теңгеге қолдау білдіре алмай отыр. Сондықтан менің 1 доллар – 500 теңге болады деген болжамым дәл келетіндей. Алдағы 30 күнде мұнай бағасы барреліне 40 доллардан төмен болса, 1 доллар – 600 теңгеге жетуі мүмкін», – дейді сарапшы.

«DAMU Capital Management» ЖШС бас директоры Мұрат Қастаев теңге мен мұнай бағасы көктемнің соңында тұрақтанатынын айтады. Сарапшының болжамы бойынша оған дейін ұлттық валюта долларға шаққанда 440-480 теңге дәлізінде құбылады.

«Ұлттық банк жағдайға араласпайтынын және теңге нарыққа бейімделетінін көсетіп отыр. Бұл қаншалықты рас оны коронавирустың таралуы тоқтап, теңге мен мұнай бағасы тұрақталған кезде бірақ білеміз. Яғни шамамен көктемнің соңына қарай. Болжам жасаудың мәні қалмады. Бағам күнде құбылады. Қазіргі кезде 1 доллар 440-480 арасында өзгереді», – дейді сарапшы.

Осы орайда Алматы кәсіпкерлер палатасының директоры Нариман Әбілшайықов доллармен бірге импорттық тауарлар бағасы көтерілетінін айтады. Себебі еліміз сырттан келетін тауарлар мен шикізатқа тәуелділі.

«2019 жылы Алматы қаласына 13,5 млрд долларға импорттық тауарлар әкелінген. Бұл 2018 жылмен салыстырғанда 4,7%-ға жоғары. Мәселен Алматыға жылына 1 216 тонна ұялы телефон сырттан келеді. Бұл ақшаға шаққанда 608 млн 670 мың доллар. Сонымен қатар 3,3 млн тонн немесе 72 млн 413 мың долларға табиғи газ импортталады. Бұдан бөлек 10 733 тонна дәрі-дәрмек шетелден келеді. Біздің көптеген тауар түрлерін еліміздің ішінде өндіруге дайын емес екеніміз анық», – дейді Нариман Әбілшайықов.

Құралай Құдайберген

Мұнайдың арзандауы әлеуметтік міндеттемелерден бас тартуға сылтау бола алмайды – Арыстанбеков

Экономикалық саясат институтының директоры, экономика ғылымдарының докторы Қайырбек Арыстанбеков доллардың қымбаттап, мұнайдың арзандауы әлеуметтік міндеттемелерден бас тартуға сылтау бола алмайтынын айтады.   

09 Наурыз 2020 23:23 3444

Мұнайдың арзандауы әлеуметтік міндеттемелерден бас тартуға сылтау бола алмайды – Арыстанбеков

Мұнай бағасының теңге бағамын шайқалтып кетуі әдеттегідей елдің көңілін күпті қылып, ертеңіміз не болады деген сауалдың қара бұлтын қоюлатып жіберді. Inbusiness.kz  жұрт ішінде ең көп тараған 7 сауалды іріктеп,  сарапшыларға қойып көрді. 

1. Мұнайдың бір баррелі  20 долларға дейін түседі деп жатыр. Мұндай жағдайда доллардың біздің валютаға шаққандағы реалды бағамы  900 теңгеден асады деген болжамдар айтыла бастады. Біздің мемлекет, соның ішінде Үкімет пен Ұлттық банк мұндай сценариге қаншалықты дайын деп ойлайсыз?

2. Бұл жолы теңге бағамын мемлекеттік тетіктермен реттеу әрекеттері қолға алына ма? Валюта бағамы алдағы 3 айда қандай дәлізде болады деп ойлайсыз? Осы мерзімде теңге бағамын реттеу мемлекет қазынасы үшін қаншаға түседі?

3. 2020 жыл – көптеген мемлекеттік бағдарламаларды түйіндейтін жыл. Индустриялы-инновациялық дамудың жаңа бесжылдығына өтер тұста мұнай бағасының құбылуы Қазақстанның экономикалық даму жоспарын қанша уақытқа тежейді немесе артқа лақтырып тастайды?

4. Атаулы әлеуметтік көмек, педагогтердің айлығын көтеру, 2022 жылға қарай дәрігерлердің орташа еңбекақысын 500 мың теңгеге жеткізу, зейнетақы реформасы, шағын және микробизнесті салықтан босату, МӘМС бойынша қабылданған жоспарлар не болады?

5. Осы аталған әлеуметтік міндеттемелер мен уәделерді орындау үшін қосымша қаржы қажет болса, қай көздерден алынуы мүмкін?  Неден үнемдеу тиімді? Қай жобалар мен бағдарламаларды шегере тұруға болады деп ойлайсыз? LRT  сияқты жобаларды кері қайырып қою орынды емес пе?

6. Бұл жолғы мұнай бағасының құлдырауын немен түсіндіруге болады? Сіздіңше қанша уақытқа созылуы мүмкін?

7. Бұл дағдарыс мұнайға тәуелді емес секторларға мемлекеттік қолдауды күшейтіп, ұлттық холдинг,  компанияларды жекешелендіруді жылдамдатуы мүмкін бе?

  Қайырбек Арыстанбеков мұнай бағасының төмендегенін қарапайым халық қуана қабылдауы керек деп есептейді. Бұл ойының бірнеше себебі бар көрінеді.

1. «Мұнайдың бір бөшкесі 20 долларға төмендейді, ұлттық валютаның бағамы 900 теңгеге дейін түседі деген болжамдар негізсіз. Менің ойымша, мұнай бағасы қысқа мерзімге ғана 20 долларға түсуі ықтимал. Ал орта мерзімде ондай болмайды деп есептейміз.  Ал Үкімет пен Ұлттық банк ықтималды түрде осындай сценарий болса, оған дайын емес деп ойлаймын. Өйткені мемлекеттің бюджеттік саясаты, мемлекеттің валюталық саясаты, ақша-несие саясаты, барлығы басқа сценариге бағытталған.

2. «Біз мынаны ашық айтып алуымыз керек. Ұлттық банк, яғни, регулятор осыған дейін «Еркін айырбас бағам саясаты жүргізіліп отыр» деп мәлімдеп келді. Шын мәніне келсек, статистика көрсеткендей, регулятор қиын ауытқу болған кезде валюталық интервенция жасағаны байқалып тұр. Өткендегі бір деректер бойынша 85 млн АҚШ доллары интервенцияға жұмсалған. Сондықтан, бізде еркін айырбас саясаты жоқ деуге болады.  Ал жалпы дәліз 380-410 теңгенің ортасында сақталады деп ойлаймын. Таяудағы 3 айда валюта бағамын ұстап тұру үшін мемлекет қазынасынан қанша ақша жұмсалады дегенде біз мынаны түсінуіміз керек. Ұлттық банкте қандай активтер бар? Бірінші, әрине мемлекеттік алтын валюта резеві. Екінші, Ұлттық қордан тиісті валюта активтерін пайдалану көзделген. Яғни, валюта бағамын реттеуге көмектесетін қазынаның екі қайнар көзі бар. Соны пайдалануы мүмкін. Ал тікелей реттеуге келетін болсақ, бұл интервенцияға байланысты. Мысалы 1 доллар 400-420 теңге болып,  күрт төмендеп кетсе, Ұлттық банк жағдайды реттеу үшін валюталық интервенция жасауы ықтимал. Яғни, валюталарды нарыққа сата бастайды. Бұл жерде, әрине қазынаға жүк түседі. Екіншіден, бұл жүк алтын валюта резервіне түседі. Үшіншіден, бұл мұнайдан түсіп жатқан Ұлттық қорға қол салуы өте ықтимал».

3. «Әрине мұнай бағасының бұл жолғы құбылуы осы жоспарларға ықпал етеді. Әлемде индустриялы-инновациялық даму стратегиясы ұлттық валюта бағамына сәйкестендіріледі екен. Өкінішке қарай, бізде ондай сәйкестендіру жоқ. Халықаралық тәжірибеде индустриялы-инновациялық бағдарламаның басты-басты 4 сатысы болады. Бірінші сатысы импортты алмастыруға, екіншісі экспортқа бағытталған.  Дүниежүзінде бағдарламаның бірінші сатысында валюта бағамы өте төмен есеппен алынған. Мысалы, бір доллар 380 теңге емес, 300 доллар болуы керек екен. Мемлекет 1-2 жыл шетелден технологияны алып, ішкі нарықты дамытқасын, экспортқа дайындалады. Осы кезде валюта бағамына өзгеріс енгізілуі керек екен. Яғни, 1 доллар 300 теңге емес, 400 теңге болуға тиіс. Осылайша валюталық бағам саясаты экспортты ынталандыруға бағытталуы керек. Өкінішке қарай, тәуелсіздік жылдары Ұлттық банктің валюта бағамы саясаты мен мемлекеттің индустриялы-иннвалциялық даму стратегиясы арасында осындай сәйкестілік, орындылық, тепе-теңдік сақталмады, еш уақытта болмады. Бұрын болмаған сәйкестік  мынандай жағдайда тіптен болмайды деп ойлаймын».

4. «Бізде бюджеттік шығындар тұрғысынан мемлекеттің 3 функциясы бар. Дәстүрлі функцияға қорғаныс, мемлекеттік аппарат, сот, құқық қорғау органдарына жұмсалатын қаражат көздері жатады. Екінші, әлеуметтік функцияға денсаулық сақтау, білім беру және әлеуметтік қолдаулар кіреді. Үшінші, заманауи функцияға индустриялы-инновациялық бағдарламаны қаржыландыру, сыртқы қарыздарды өтеу сияқты шығындар кіреді».

5. «Менің ойымша, әлеуметтік шығындарға бұл жолғы мұнай бағасының құлдырауы түбегейлі әрі дереу ықпал ете қоймайды. Өйткені жаңағы 3 функцияны салыстырсақ, бізде дәстрүлі функция бойынша қыруар қаражат көзделген. Ең алдымен соларды қысқарту керек. Бұл – мемлекеттік аппарат, бұл – құқық қорғау органдары, бұл – қорғаныс саласы. Бұдан басқа да қаражат көп жұмсалып жатқан баптар бар. Соларды қысқарту қажет. Екіншіден, мемлекеттің көлемін қысқарту керек. Мемлекеттің көлемі деген, макроэкономикалық тұрғыдан, елдің аумағы немесе халқының саны емес.  Бұл – Ұлттық банк, Үкімет және жергілікті бюджеттердің барлық шығындарының жиынтығы. Соны қысқарту керек.  Егер осындай жауапты бюджеттік саясат жүргізілсе, манағы айтылған әлеуметтік міндеттер, әлеуметтік нысандарды қаржыландыру мәселесі болмайды».

6. «Мұнай бағасының төмендеуі ең алдымен геосаяси факторлармен түсіндіріледі. Екіншіден, мұнай және мұнайға ұқсас тақтатас сияқты өнімдердің нарыққа көп шығарылуына байланысты. Үшінші себебі – энергияның балама көздерінің үлесі артып отыр. Тағы бір қосымша себеп ретінде ОПЕК пен ірі өндірушілер арасындағы түсініспеушілікті де     айтуға болады. Дегенмен, ОПЕК-тің әлемдік мұнай нарығындағы үлес салмағы біздің есептеуіміз бойынша 36-37 пайыз ғана екен. Қалғаны оған мүше емес елдердің үлесіне тиесілі.

Мұнай бағасының түсуі бізге қалай әсер етеді? Жақсы ма, жаман ба дегенге келетін болсақ, мен айтар едім, бұл бізге жақсы. Мұнай бағасының  түскені бізге өте пайдалы. Егер мұнай бағасы түссе, халық Үкіметке, биліктегі басшыларға экономикалық саясаттың сапасына қатысты талап қоя бастайды. Біздің есептеуіміз бойынша, мұнай бағасы 20 доллар болғанда да  жақсы дамыған мемлекеттер бар. Ондай 2000 жылдардың басында бізде де болған. Мұнай бағасы 20 доллар болғанда біз жақсы дамыдық. Бұл жерде мұнай бағасының төмен болуы Үкіметке қатаң шарттар қояды. Яғни экономикалық саясаттың сапасын арттыруға итермелейді. Сондықтан мұнай бағасының төмендегенін қуанып, қуанышпен қарсы алу керек.

7. «Ұлттық холдингтерді, квазимемлекеттік секторды, меніңше, қазір жекешелендіру онша қолайлы емес. Оларды жекешелендіру үшін нарықта еркін ақша айналымы болуы керек. Жеке секторда ақша өте көп емес. Жекешелендірудің басты – мақсаты мемлекеттік секторды азайту ғана емес, сонымен қатар, бюджетке кірістер енгізуі керек.  Ал біздің кәсіпорындарды сатып алатын нақты жеке сектордың ірі  ойыншылары жоқ. Әйтпесе, шетелден тарту керек. Ал  шетелден көп тартсаңыз, бұл экономикалық қауіпсіздікке тәуекелдер туындатады.  Жалпы жекешелендіру керек. Бірақ қазір оның уақыты емес сияқты.

Дайындаған –Есімжан Нақтыбайұлы