DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 314,56 Brent 36,55
Түркия елшісі: Анкара операциясы күрдтерге қарсы бағытталмаған

Түркия елшісі: Анкара операциясы күрдтерге қарсы бағытталмаған

«Халықаралық аренада террорлық ұйымдарды қолдайтындар бар». 

24 Қазан 2019 15:46 4011

Түркия елшісі: Анкара операциясы күрдтерге қарсы бағытталмаған

Автор:

Табиғат Нұрболат

Түркия Республикасы 9 қазанда Сирияның солтүстігінде «Бейбітшілік қайнары» атты әскери операцияны бастаған еді.  Atameken Business Түркия Республикасының Қазақстандағы Төтенше жəне өкілетті елшісі Невзат Уяныктан осы операция жайында сұхбат алды.

 –Түркия Президенті Реджеп Тайып Ердоған «Мақсатымыз Евфраттың шығысын бейбітшілік бұлағымен нәрлендіру, лаңкестік ұйымдардан босаған жерлерге 2 миллиондай сириялық босқынды қондыру» деп айтқан еді. Көп ұзамай 9 қазан күні «Бейбітшілік қайнары» атты операцияны бастап жібердіңіздер. Нақты себебін тарқатып айтып берсеңіз.

 –Түркия 9 жылдан бері Сириядағы тұрақсыздықты шешу үшін күш салып келе жатқан елдердің бірі. Біз осы жылдар ішінде туған жерлерінен босып, Түркияға бас сауғалаған 3 миллион 600 мың сириялықты бауырымызға басып отырмыз. Олардың өмір сүруі, кәсіпке ие болуы, балаларының оқуы үшін барлық жағдайды жасап жатырмыз. Ал өкінішке қарай, Сириядағы соғыс пен бастарына төнген қауіп-қатерден қашқандардан босап қалған жерлерде ДАИШ, «Күрдістан жұмысшы партиясы», YPG («Халықтық қорғаныс жасақтары») және PYD («Демократиялық бірлік партиясы») атты лаңкестік ұйымдар топтасып алған. Біз олардың террорлық шабуылдарынан ең көп зардап шеккен елдердің біріміз. Олар шекара аумағына жақын жерлердегі ауыл-аймақтарымызға шабуыл жасап келді.Соңғы екі жылда әуеден 200-дей шабуыл жасалып, ондаған жерлесіміз қаза тауып, жүздегені жараланды. PYD мен YPG ұйымдары Сирияда лаңкестік әрекеттерді жүзеге асырады. PYD мен YPG-дің балаларды әскерге алу, оппозицияны қорқыту, демографиялық құрылымды өзгерту және адамдарды қатарына мәжбүрлеп тарту сияқты адам құқығын бұзу фактілері тіркелген. Жергілікті халықтың PYD мен YPG тарапынан жаппай қысым көріп жатырмыз деген шағымдары мен наразылықтары күн санап артуда. Ол жерде тұрып жатқан халықтың үштен екісінен астамы араб ұлтының өкілдері, олар лаңкестердің елдімекендердегі зорлық-зомбылықтарынан қашып, 350 мыңнан астамы Түркияға келсе, өзгелері басқа жерлерге босып кетті. Әлбетте, біз мұндайға бей-жай қарап отыра алмаймыз ғой. Ұлттық және шекаралық қауіпсіздігімізге қатер төнгендіктен, оларға  қарсы күресуді дұрыс деп шештік. Сондықтан құрметті президентіміз Реджеп Тайып Ердоғанның Бас қолбасшы ретінде берген бұйрығы негізінде Түріктің қарулы күштері  9 қазан күні «Бейбітшілік қайнары» атты әскери операциясын бастады. Естеріңізде болса, 2017 және 2018 жылдары Евфраттың батысында өткізілген «Евфрат қалқаны» мен «Зәйтүн бұтағы» операциялары арқасында 4000 шаршы шақырым аумақты лаңкестерден тазарттық. Ол жерлерден террор ұйымдары қысымынан, зорлық-зомбылығынан зардап шеккен 360 мыңнан аса сириялық бауырымыз өз ауылдарына қайта оралған еді. Әкімдіктер өз жұмыстарын жасап, халық тіпті жергілікті мәслихаттарын құрды. БҰҰ органдарымен бірлесіп, олардың тұрмысын жақсартуға күш салып жатырмыз.

– Әскери операцияларыңыз халықаралық талаптарға, қарарларға қаншалықты сай келеді?

– Нені меңзегеніңізді түсіндім. Бұл біреулер айтып жүргендей, Сирияның жеріне көз тігу емес. Барлығы заңдық негізде жасалуда. «Бейбітшілік қайнары» басталмас бұрын, операция туралы БҰҰ Бас хатшысына, БҰҰ Қауіпсіздік кеңесінің іс басындағы төрағасына және НАТО-ның Бас хатшысына, серіктестерімізге алдын ала хабар бердік. Сондай-ақ Сирия билігін де Ыстамбұл қаласындағы Бас консулдығы арқылы дипломатиялық нота жөнелтіп, құлағдар еттік. Түркия халықаралық құқық негізінде БҰҰ жарғысының 51-бабына сай өзін-өзі қорғау құқығын қолданды. 1998 жылдың қазан айында Сирия үкіметімен бірге «Адана келісімін» жасаған болатынбыз. Онда Түркия аумағына террорлық қатер туындаған жағдайдағы алдын алу шаралары туралы тайға таңға басқандай жазылған. Осындай нақты халықаралық құқықтық негіздерге сүйендік.

 – Бұны күрдтерге қарсы операция деп айтып жүргендер де баршылық...

 – Өкінішке қарай, халықаралық аренада террорлық ұйымдарды қолдайтындар, Сирия мен Таяу Шығыста өздерінің жасырын өктемдігін қалыптастыруға тырысатын белгілі бір топтар бар. Олар бұл әскери операцияға қатысты қара пропаганда мен манипуляция жасауда. Түркия ол жерде бейбіт халықты өлтіріп жатыр және бұл күрдтерге қарсы бағытталған операция деп жалған ақпарат таратуда. Біріншіден, бейбіт тұрғындардың зардап шекпеуі үшін барлық тиісті шара қолға алынған. Ал күрдтерге қатысты мифтерге келер болсақ, бұл барып тұрған өтірік дүние. Себебі, күрдтер біздің бауырымыз, мың жылдан бері тату тұрып келеміз. Ақиқатын айтсақ, тіпті бұл операция олардың да қауіпсіздігін сақтауға бағытталған.

– Жаңа белгілі топтар деп қалдыңыз. Босқындар мәселесі де ушығып тұрғандай?

 – Евфрат өзенінің шығысында кейбір одақтас деп жүрген елдер арнайы көліктермен қару-жарақ жеткізіп беріп, Сирияны бөлшектеп, көзіміздің алдында лаңкестерден құралған мемлекет құруға талпынды. Мұндай халықаралық құқыққа сай келмейтін әрекеттерден, теріс пиғылдардан бас тартқан абзал. Керісінше, Түркияның үндеуіне құлақ асқандары дұрыс деп ойлаймын. Ал босқындарға келер болсақ, Түркия 3 млн 600 мың сириялыққа пана беріп отыр. Оларды барынша асырап отырмыз және бұл орайда халықаралық қоғамдастықтан ешбір қолдауды көре алмадық.

 Ал кейбір Еуропа елдерінің Сириядан босып, отанынан айырылған жаралы жандарға қатысты ұстанымдары адамгершілікке мүлдем жатпайды. Олар біздің шекараларымызға келмесін, мүмкіндік болса, бізге мүлде жоламасын деп бастарын алып қашады. Түркия Сириямен шекаралас, сондықтан солар айналыссын деп қашқақтайды. Мұндай көзқарас адами түгілі халықаралық құқықққа да сай келмейді.

– ДАИШ террорлық ұйымдарымен қалай күресіп жатырсыздар?

– Түркия – ДАИШ лаңкестік күштеріне қарсы халықаралық коалиция шеңберінде ең белсенді түрде күресіп келе жатқан елдердің бірі. Қауіпсіздік күштеріміз де, Түрік Қарулы күштері де бұл мәселеге өте қатты мән береді. Атап айтқанда, Сирияда «Евфрат қалқаны» мен «Зәйтүн бұтағы» операциялары кезінде 3 мың ДАИШ террористерінің көзін жойдық. Ал Иракта 4 мың мүшесін жоқ еттік. Түркия олармен күресте белсенділік танытқан ең белсенді мемлекет. Біз бұны бүкіл әлемге ашық айтып келеміз. Себебі біз де ДАИШ ұйымынан зардап шеккен елдердің қатарында тұрмыз. Олар қалаларымызды бомбалады, адамдарымызды өлтірді. Біз оларға қарсы күресті жалғастырамыз. Бұл ретте Қазақстанның «Жусан» операциясын айрықша атап өту керек. Жалпы, біздің мақсат – Сирияда тыныштықтың орнауына бар күшімізді салу. Астана процесіне де кепіл ел ретінде белсенді түрде атсаласып келеміз. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың бітімгершілік саясатының арқасында Астана процесі де Сириядағы тұрақтылықтын артуына сүбелі үлес қосты.

 – Бұған дейін АҚШ президентінің көмекшісі Майк Пенс Түркияға келіп, белгілі бір келісім жасағандай болды.

 – Иә, операцияны 120 сағатқа, яғни бес күнге дейін тоқтату туралы келістік. Негізінде, АҚШ-пен жасалған бұл келісімнің мақсаты операцияны тоқтату емес.120 сағат өткен соң, «Күрдістан жұмысшы партиясы» мен оның Сириядағы қанаттары, яғни YPG және PYD сынды террорлық ұйым өкілдерінің бар екені анықталса, Президентіміз айтқандай, операцияны тіптен күшейтеміз.

Табиғат Нұрболат 

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Трамп күрдтерді Асадпен одақтасуға мәжбүр етті

Сирия Америка тастап кеткен күрдтерге көмектесу үшін солтүстікке әскер аттандырып, Түркиямен соғысуға жақын. Ал, «Даиш» үшін қайта көтерілетін мүмкіндік туып отыр. 

14 Қазан 2019 16:55 3226

Трамп күрдтерді Асадпен одақтасуға мәжбүр етті

Сирия күрдтері президент Башар Асад армиясымен бірігіп, елдің солтүстік шекарасында Түркиямен соғыспақ. Түрік әскері бұл аймаққа өткен аптада кірді.

Дамаск пен күрд отрядтарының одақтасатыны сенбі күні белгілі болды. Бұл шешім АҚШ Араб республикасының теріскейінен өз контингентін әкетуге бұйрық бергенде қабылданып отыр.

Құрама Штаттардың қорғаныс министрі Майк Эспердің мәлімдеуінше, Американың 1000 жауынгері мен офицері түрік армиясы күтпеген жерден Сирия аумағына тым бойлай енгендіктен шығарылайын деп отыр.

Түркия көрші елдегі жойқын операцияны сәрсенбі күні бастады. Содан бері Сирияның теріскейіндегі күрд жасақтарының позицияларына әуеде бомба жауып, сан мың снаряд жіберіліп, танкілер мен жаяу әскер ондаған елдімекенді басып алды.

Осыдан бірнеше жыл бұрын бұл аймақта Америка мен күрдтер «Даиш» қарулы тобымен қоян-қолтық соғысты. Қазір Вашингтон президент Дональд Трамптың бұйрығымен Солтүстік Сириядан әскерін әкетіп жатыр. Бұл – біржола кетудің бастамасы болуы ғажап емес.

Түрік армиясымен бетпе-бет қалған күрдтер болса, мұны АҚШ тарапынан жасалған сатқындыққа балап, Асадпен, Ресеймен одақтасуға мәжбүр.

«Бұл басқыншылыққа қарсы тұру үшін Сирия үкіметімен келісім жасалды. Асад армиясы бізге көмектесу мақсатында Сирия-Түркия шекарасына шоғырланады»,–деп жазылған Күрд әкімшілігі жексенбі күні таратқан мәлімдемеде.

Мұның алдында Сирияның SANA агенттігі үкімет әскерінің «түрік агрессиясымен» күресу үшін солтүстікке аттанатынын хабарлады.

«Егер алдымызда мәміле немесе геноцид деген екі таңдау тұрса, әрине, біз халқымыздың өмірін сақтайтын жолды таңдаймыз», –дейді күрд отрдятарына басшылық ететін Сирия Демократиялық Күштері ұйымының басшысы Мазлум Әбди  Foreign Policy журналына берген сұхбатында.

Құрбандар саны өсіп келеді

Президент Реджеп Тайып мәлімдегендей, «Бейбіт көктем» операциясының мақсаты – Сирия аумағына 30-35 шақырымдай еніп, Кобани және Хасака қалалары арасындағы 440 шақырым жерде «қауіпсіздік аймағын» құру. Анкара бұл кезінде түрік жеріне өтіп кеткен миллиондаған сириялық босқынды орналастырғысы келеді. Сонымен қатар, Ердоған үкіметі елдің оңтүстігінен немесе Сирияның солтүстігінен күрд содырларын ығыстыруға күш салып жатыр.

Анкара сириялық күрдтерді – Түркияда ондаған жылдар бойы көтеріліс жасаған және террористік ұйымдар тізіміне енгізілген Күрдістан Жұмысшылар Партиясының ажырамас бөлігі деп есептейді.

Бүгін түскен мәліметке қарағанда, Сирия жағында кемінде 60 бейбіт тұрғын мерт болған. Ал, күрдтер снаряд жаудырғанда, Түркияда 18 адам қаза тапты.

Қайырымдылық ұйымдарының ескертуінше, Түркия шабуылды тоқтатпаса, Сирияның солтүстігі гуманитарлық апатқа душар болуы мүмкін. Біріккен Ұлттар Ұйымы қазірдің өзінде мұнда 130 мыңдай адамның үйлерін тастап кеткенін хабарлады. Олардың саны алдағы күндері үш есеге өседі деген болжам бар.

Ердоған жариялаған мәліметке қарағанда, түрік армиясы күрдтердің 440 содырын жойып, 109 шаршы шақырым аумақты өз бақылауына алды.

Аймақта соғыс өрті өршіген шақта Германия мен Франция Түркияға қару сатуды доғарды. Италия министрлер кабинеті мұндай қадамға бүкіл Еуропа одағын шақырып отыр.

Күзетсіз лагерь

Сириялық  күрдтер әкімшілігінің хабарлауынша, Түркия әуе күштерінің соққысынан кейін, бір лагерден «Даиш» содырларының отбасы мүшелері қашып кеткен. Олардың саны – 800-ге жуық.

Кейбір статистикалық мәліметтерге сәйкес, күрдтердің түрмелерінде «Даиштың» 12 мың мүшесі отыр. Олардың арасында әлемнің 54 елінен жиналған шетелдіктер де бар. Сонымен қатар, арнайы лагерлерге  де 12 мыңдай  шетелдік қамалған. Олардың 8 мыңы – әйелдер, 4 мыңы – балалар.

Күрдтердің есебінше, түрік әскерінің шабуылы кезінде Айн Исса қаласы маңындағы «күзетсіз лагерден»  «Ислам мемлекеті» ұйымы содырларының 785 туысы қашып кеткен.

Бұның алдында Трамп «Твиттер» арқылы мәлімдеме жасап, жауласушы тараптарды «Даиштың» содырларын абақтыдан босатпауға шақырған еді.

Кімнің жеңісі?

Трамптың Америка сарбаздарын Сирияның солтүстігінен әкету шешімін кейбір сарапшылар Асадтың ғана емес, Ресей мен Иранның да жеңісі деп қабылдады. Себебі Мәскеу, Тегеран, Дамаск АҚШ контингентінің араб республикасына кіргенін әу,баста қолдаған жоқ.

Сонымен қатар, Ақ үй басшысының бұйрығы Вашингтонның Сириядағы ықпалының әлсірегенін және Құрама Штаттардың Асадты биліктен тайдыру саясатының күйрегенін білдіруі мүмкін.

Болжамдарға қарағанда, Асад жауынгерлерінің солтүстік шекараға шоғырлануы олардың түрік әскерімен қарулы қақтығысқа килігу мүмкіндігін тіпті күшейтіп, аймақты қазіргіден де орасан соғыс өрті шарпуы мүмкін. Бұл жанжалды Мәскеу ғана тоқтата алады (Дамаск пен Анкарананы келіссөздерге тартып).

Осы соғыс салдарынан «Даиштың» мыңдаған мүшесі түрмеден қашып, 2014 жылы Ирак пен Сирияда халифат құрған экстремистік топ қайтадан үлкен күшке айналады деген қауіп туындап отыр.

Арыс Әділбекұлы

Түркия Қазақстанға 3 млрд 200 млн тікелей инвестиция құйды

Түрік компаниялары Қазақстанда 485 жобаны жүзеге асырды.

08 Қараша 2018 13:57 5446

Түркия Қазақстанға 3 млрд 200 млн тікелей инвестиция құйды

Түркия Қазақстанның негізгі экономикалық серіктестерінің бірі. Өткен жылы екіжақты сауда айналымы 2,4 млрд доллардан асты. Ал биыл қыркүйек айында екіжақты сауда айналымы 20%-ға артты. Түркияның Қазақстандағы Төтенше және өкілетті елшісі Невзат Уянык журналистермен жүздескенде осылай деді.

Оның мәлімдеуінше, Түркияның Қазақстанға бағыттаған тікелей инвестициясы 3 млрд 200 млн долларға жеткен. Ал түрік компаниялары Қазақстанда күні бүгінге дейін құны 23 млрд доллардан асатын 485 жобаны жүзеге асырған.

«Қазақтан мен Түркия бауырлас ел. Қос мемлекетті ортақ тарих пен мәдениет байланыстырады. Біз екіжақты байланыстан бөлек аймақтық мәселелерді шешуде де мүдде тоғыстырып отырмыз», – деді Невзат Уянык.

Бұдан кейін түрік дипломаты Сүрия қақтығысын реттеудегі Астана процесінің 11- раундында талқылануға тиіс мәселелер жайлы сөз қозғады.

«Түркия Сүрияда тыныштықтың орнауы мен қазіргі қақтығыстың саяси шешім арқылы тоқтатылуын қалайды. Сондай-ақ Түркия БҰҰ енгізген параметрлер негізіндегі саяси шешімнің орнатылуын қолдайды. Астанадағы келіссөздер тараптар арасында келісімге қол жеткізілген атысты тоқтату режимін күшейтуге, зорлық-зомбылықты азайтуға және өзге де мәселелерді қарастыруға мүмкіндік береді. Астанадағы кездесуде сенім шараларын нығайту, оны Сүрия жерінде қолдану және Идлибтегі деэслакация аймағының шарттарына қатысты нақты шешімге келу мәселелері көтеріледі деп үміттенеміз. Жалпы, Астана процесінің арқасында уақытша достық бітімінің күшейтіліп, шиеленісті азайтуда айтарлықтай алға жылжу байқалады. Біздің атсалысуымызбен достық бітім шартының жариялануы және Астана процесінің басталуымен тығырыққа тірелген Женева процесі қайта жанданды. Бүгінгі таңда Қазақстан Сүрия мәселесіне қатысты Астана процесін ұйымдастырып, тиісті тараптардың бір ортаға жиналуына себепші болып отыр. Осы үшін біз сіздердің елдеріңізге, президенттеріңізге ризашылығымызды білдіреміз», – деді Түркияның Қазақстандағы Төтенше және өкілетті елшісі.

Естеріңізге салайық, Астана процесінің 11- раундын өткізу мерзімі қараша айының соңы мен желтоқсан айының басына жоспарланған. 

Қанат Махамбет

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: