DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 304,04 Brent 36,55
Қазақстан ереуілшілерді қатал жазалаудан бас тартады

Қазақстан ереуілшілерді қатал жазалаудан бас тартады

Халықаралық ұйым қысымымен Қазақстанда арандатушылар жазасы күрт азайтылмақ. 

31 Қазан 2019 10:50 2244

Қазақстан ереуілшілерді қатал жазалаудан бас тартады

Автор:

Жанат Ардақ

Қолданыстағы заң талабы бойынша егер билік сот арқылы ереуіл өткізуге тыйым салуға қол жеткізсе, алайда жұмысшылардың не қоғам белсенділерінің бірі еңбеккерлер құқығын қорғау үшін наразылық акциясын өткізуге шақырса, ол тұлға кісі өлтіргендер сияқты темір торға қамалуы мүмкін. Өйткені кейінгі жылдардағы қылмыстық заңнаманы ізгілендіру салдарынан, қазір мемлекетіміз тіпті адам зорлаушыны да, жемқорларды да түрмеге отырғыза бермейді, айыппұлмен босата салуы мүмкін. Абақтыда тек аса қауіпті қылмыскерлер ұсталады.  

Бірақ «ереуілді тоқтатпайық, ары қарай талап қоюымызды жалғастыралық» деген бір сөзі үшін азамат сотталып кетуі ықтимал.

Қолданыстағы Қылмыстық кодекстің «Сот заңсыз деп таныған ереуілге қатысуды жалғастыруға арандататын әрекеттер» деп аталатын 402-бабының 1-бөлігі осыны қарастырады.

Онда қандай да бір қазақстандық «заңсыз» деп танылған ереуілге қатысуды жалғастыруға топ алдында немесе бұқаралық ақпарат құралдарын,не телекоммуникациялар желілерін (мысалы, уатсаппты) пайдалана отырып шақырса, бір жылға бас бостандығынан айырылады.

Әрине, заңнамада баламалы жаза түрлері де қарастырылған. Бірақ олар да қатаң. Мысалы, 1 мың айлық есептік көрсеткiшке дейiнгi мөлшерде (2019 жылы бұл 2 млн 525 мың теңгеге тең) айыппұл салады. 400 сағатқа дейін мерзімге тегін қоғамдық жұмыс жасауға мәжбүрлейді, не бір жылға дейін бас бостандығын шектейді.

Заңның бұл талаптары 2014 жылы енгізілген еді. Содан бері Халықаралық еңбек ұйымы (ХЕҰ) бұл жазаның аса ауыр әрі әділетсіз екенін ескертіп келеді. Себебі адам жай ғана ереуілді жалғастыруға үндеуі үшін ұзақ мерзімге ауыр қылмыскерлердің ортасына тоғытылмауы керек.

ХЕҰ-ның осы тұрғыда қылмыстық заңнаманы гуманизациялау туралы ескертпелеріне қазақстандық билік енді ғана құлақ аса бастағанға ұқсайды. Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Біржан Нұрымбетовтың түсіндіруінше, алда Қылмыстық кодекске өзгеріс енгізіліп, атышулы 402-баптың бірінші бөлігі «қылмыстық құқық бұзушылық» санатынан «қылмыстық теріс қылыққа» ауыстырылады. Тиісті заң жобасы әзір.

Сәйкесінше, осы бабтың екінші бөлігіндегі санкциялар «орташадан» «жеңіл қылмыстық құқық бұзушылық» санатына өтеді.

Бұл түсінікті тілде нені білдіреді? Торға қамау жазасы қалады, әйткенмен, мерзімі жеті еседей азайтылады.

402-баптың 1-бөлігінің ұсынылып отырған жаңа нұсқасында «Сот заңсыз деп таныған ереуілге қатысуды жалғастыруға жария түрде немесе БАҚ немесе телекоммуникациялар желілерін пайдалана отырып жасалған шақыру, сол сияқты жұмыскерлерді осы мақсатта параға сатып алу – 200 АЕК-ке дейiнгi мөлшерде айыппұл салумен, не сол мөлшерде түзеу жұмыстарына, не 200 сағатқа дейінгі мерзімге қоғамдық жұмыстарға тартумен, не 50 тәулікке дейінгі мерзімге бас бостандығынан айырумен жазаланады» делінген. Ендеше арандатушы бір жылға емес, бір жарым айдай уақытқа ғана қоғамнан аластатылады.

Жасыратыны жоқ, ереуілдің де ереуілі бар, оның бірінің соңы тұтас қаладағы жаппай тәртіпсіздікке ұласып кетуі де мүмкін. Оған негіз болған арандатушыларды мемлекет мүсіркеп қоя салмайды.

Қылмыстық кодекске сәйкес, егер әлдебір адамның ереуілге үндеуі ақыр соңында азаматтарға, компанияларға, қоғамға, мемлекетке елеулі зиян келтіруге не жаппай тәртіпсіздікке әкеп соқса, онда ол тұлғаға 3 мың АЕК (7,5 млн теңгеден астам) айыппұл салынады, немесе үш жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айырылады.

Билік қазіргі аумалы-төкпелі заманның беталысын бағамдай отырып, бұл жазаны елеулі түрде жеңілдетуге бармайды. Тек айыппұл көлемін 2 мың АЕК-ке (5 млн теңгеден астам), ал түрмеге қамау мерзімін екі жылға дейін кемітуге ниетті.

Атап өтер жайт, ХЕҰ ескертпелеріне сәйкес, «Атамекен» ұлттық кәсіпкерлер палатасы өзіне билік жүктеген ауыртпалықтан құтылмақ. Ол ереуілге соқтырған еңбек дауларын реттеуге қатысушы тараптар қатарынан алып тасталады.

Әйтпесе, бүгінде әлеуметтік әріптестік пен әлеуметтік және еңбек қатынастарын реттеу жөніндегі үшжақты республикалық, салалық, өңірлік комиссияларға билік атынан – Үкімет пен әкімдіктер, жұмысшылар бірлестіктері атынан – кәсіподақтар мен еңбек конфедерациясы, жұмыс берушілер атынан – «Атамекен» кіреді.

Халықаралық еңбек ұйымының дәйектеуінше, кәсіпорындардың еңбек және әлеуметтік мүдделерін қорғау ұлттық палатаның міндеті емес. Мұнымен кәсіподақтар және кәсіпорындардың өздері айналысуға тиіс екен.

КҰП бұдан былай заңнамаға және өз жарғысына сәйкес, тек Қазақстанның мемлекеттік органдарында, сондай-ақ халықаралық ұйымдарда және шет мемлекеттерде ұлттық кәсіпкерлік нысандарының құқықтары мен заңды мүдделерін қорғауға күш-жігерін салады.

Жанат Ардақ

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

«Баламен «барахолкаға» барудың өзі қорқынышты»

Ата-ананы баламен бірге ішкі істер басқармасына сүйремеуді сұрады. 

27 Қыркүйек 2019 16:23 1489

«Баламен «барахолкаға» барудың өзі қорқынышты»

Таяуда сенат депутаты Сәуле Айтпаева 16 жасқа толмаған балаларын митингке апаратын ата-аналарды жауапқа тарту туралы мәселе көтерген болатын.  

«Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексте заңсыз шеруге қатысқан азамат 16 жастан бастап жауапкершілікке тартылатыны жазылған. Алайда 16 жасқа толмаған балаларын митинке шығаратын ата-аналар үшін  жауапкершілік көзделмеген. Бүкіл әлемде 16 жасқа дейінгі балаларды қандай да бір қауіпті іске араластырмау туралы норма қарастырылған. Жаздың  ыстығында көпбалалы аналар парламенттің алдында балаларымен бірге отырғаны естеріңізде шығар. Осыны көрген басқа ата-аналар маған хат жазды. Бұл бастаманы ата-аналардың хаты негізінде көтеріп отырмын», – дегенді айтқан еді сенатор 
Бүгін осыған қатысты бала құқықтары жөніндегі уәкіл Аружан Саин пікір білдірді. 

«Митингке қатысты айтарым - әуелі басқа елдерде мұндай мәселе қалай қаралатынын зерттеп алуым керек. Екі өтінішім бар: біріншісі, ата-аналарға. Балаларды ондай акцияларға қатыстырмаңыздар! Айналып келгенде баламен «барахолкаға» барудың өзі қорқынышты. Себебі адам көп. Ал көшеде не боларын бір құдай біледі. Ата-аналардан балаларды митингке алып шықпауды сұраймын», – деді Аружан Саин.
Ол полиция қызметкерлеріне  де өтініш білдірді. 

«Екінші өтінішім полиция қызметкерлеріне. Егер ата-ананы баламен бірге ішкі істер басқармасына апармай-ақ, айыппұлды пошта арқылы жібере алатын болсаңыздар, оларға тиіспей-ақ қойыңыздар. Егер ата-ана баламен келіп тұрса, айтарын айтсын. Ал егер ары қарай заң бұзылса, айыппұлды оларды сүйрелемей-ақ сала аласыздар», –деді ол. 

Қанат Махамбет

Алматылықтар қала билігінің жаңа шешіміне қарсы шықты

26 Қыркүйек 2019 12:10 2023

Алматылықтар қала билігінің жаңа шешіміне қарсы шықты

Алматылық депутаттар Президенттің тапсырмасына пысқырмайтын болса керек. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев жақында ғана жариялаған тұңғыш жолдауында бейбіт акциялар заңның шеңберінен шықпайтын және азаматтарымыздың тыныштығын бұзбайтын болса, оларға арналған орындар лайықты әрі қаланың шетінде болмауы тиістігін қадап айтқан.

Алайда қалалық мәслихаттың «Жиналыстар, митингілер, шерулер, пикеттер және демонстрациялар өткізу тәртібін қосымша реттеу туралы» шешімінің жобасы қоғамның қарсылығын тудырды. Құжат аты айтып тұрғандай, жиналыстар, митингiлер, шерулер, пикеттер және демонстрациялар өткізу үшін ұсынылатын орындарды бекітеді.

Оған сәйкес, тек Алматы қаласының әкімдігі рұқсат еткен наразылық акцияларын өткізуге ғана жол беріледі, басқасы мәжбүрлі түрде таратылмақ. Ал рұқсат алу үшін қарсылық шарасының өткізілетіні туралы әкімдікке 10 күн бұрын өтініш беруге тура келеді. Тиісінше, биліктің қандай да бір кереғар, елді мазалаған шешімі шықса, ертесіне жұртшылық алаңға жинала алмайды.

Айта кету керек, қазір осыған ұқсас құжаттар өзге де өңірлерде қабылдануда. Бірақ алматылық нұсқа ерекшеленеді. Мәселен, онда наразылық акциясы кезінде «транспаранттарды, ұрандарды, басқа да материалдарды (визуалдық, аудио-бейне) қолдануға, сондай-ақ көпшілік алдында қоғамдық тәртіпті бұзуға, қылмыс жасауға, жәбірлейтін сөздерге жол берілмейді» деп нақты көрсетілген. Демек, тіпті жергілікті шенеуніктер өздерін жәбірлейтін сөз айтылды деп есептесе, митингті заңсыз деп тануы ғажап емес. Алматылық жаңа ережелер жобасы тіпті жаңаөзендіктен де қатал көрінеді.

«Бас тарту туралы шешім шығарылса, өткізу тәртібі бұзылса, сондай-ақ азаматтардың өмірі мен денсаулығына қауіп төнетін, қоғамдық тәртіп бұзылатын жағдайда жиналыстар, митингiлер, шерулер, пикеттер мен демонстрациялар Алматы қаласы әкімдігі өкiлiнiң талап етуi бойынша сөзсiз тоқтатылуға тиiс», – делінген мәслихат шешімі жобасында.

Дегенмен көп қарсылық тудырған талап бұл емес. Билік Алматыда жалғыз және топ болып, қарсылық білдіруге рұқсат етілетін орын ретінде 2 орынды – 4-ші шағын аудандағы «Сары-Арқа» кинотеатры артындағы саябақты, сонымен қатар Жароков және Қожанов көшелерінің қиылысындағы «Южный» саябағын ұсынып отыр. Бұған жұртшылық қарсы.

«Мен «Южный» саябағында қандай да бір шеру-митингтер өткізуге қарсымын. Республика алаңы және ескі алаң бар ғой, сонда өткізсін. Әкімдік те жақын, бәлкім, онда көтерілген мәселелер шенеуніктер құлағына жетер», – дейді алматылық Кирилл Мулагулов.

Оның үстіне полицейлермен қақтығыс туа қалса, ашулы адамдар ағаштар бұтақтарын сындырып, көшеттерді қопарып, қару ретінде пайдалануы мүмкін деп алаңдайды азаматтар.   

Қала тұрғыны Ильяс Бақыровтың пікірі де осы арнада тоғысады.

«Негізі, «Южный» саябағы жасыл аймақ болып табылады, ол жерге молынан өсімдіктер, ағаштар егілген. Ал бұл паркте шеру-митингілер өткізуге рұқсат етсе, қаптаған адамдар, техника, қоғамдық тәртіпті сақтаушы құрылымдардың арнайы техникасы және басқасы өсімдік атаулыны таптап, тып-типыл етеді. Айнала қоқысқа толып, ластанып, көшеттер оталады. Әйтпесе, бұған дейін осы паркте тіпті иттерді серуендетуге де тыйым салынған болатын. Енді келіп, онда қарсылық акцияларын өткізуді ұсынады. Кез келген қарсылық артына қоқыс қалдырады. Шамдар шағылады, инфрақұрылым бұзылады. Парктің басты мақсаты – тынығу мен тыныштық қой, одан түк қалмайды. Онда жазда балалар атракциондары пайда болса, олардың қауіпсіздігіне кім жауап береді. Айналадағы шағын аудандар тұрғындары да шерулер мен айқау-шудан зәрезап болады. Мен ол ауданда тұрмасам да, қаладағы парктерде шеру өткізуге үзілді-кесілді қарсымын! Дамыған елдерде антиглобалистер, басқаларының кеңауқымды шерулері ашық алаңдарда, асфальтталған жерлерде өтеді ғой. Саябақтар мен скверлерге шенеуніктер қол сұқпасын», – дейді ол.

Сондай-ақ әлеуметтік желілерде бейбіт жиындар өткізуге арналған орындар қаланың екі шетінде емес, барлық ауданында болуға тиіс деген ұсыныс айтылуда.

Экологиялық жобалар жетекшісі, белгілі қала белсендісі Светлана Спатарь да Жароков көшесіндегі саябақты бұл тізімнен алып тастауды сұрағанын жеткізді.

«Жиын-митингілерге және басқа да бұқаралық іс-шараларға арналған үлкен, ашық алаң керек. Ал «Южный» саябағында үлкен көлемдегі көпшілік сиятын орын жоқ. Бұлай сығылысып, опыр-топыр болу бұқаралық іс-шара қатысушылары үшін қауіпті. Ол парк шағын, аудандық деңгейдегі демалыс орны саналады. Онда балалар, зейнеткерлер көп тынығады. Бұл сондағы шағын аудандар үшін серуендейтін жалғыз жасыл желекті орын. Одан айырылса, не болады? Наразы адамдар саны өседі ғой. Демек, әкімдік митингілер үшін басқа орынды ұсынуы керек деп санаймын. Сонымен қатар, жиындарға арналған орын қаланың әр ауданында болуы қажет», – дейді активист.

Алматылық кәсіпкер Артем Оразымбетов бейбіт жиындар өткізілетін орын ретінде «Атакентті», әкімдік жанындағы паркті, ҚБТУ маңындағы паркті ұсынады. Өйткені оларда лайықты үлкен алаңдар бар.

Қала әкімдігі санкция берілген наразылық акцияларын өткізу үшін басқа да жаңа орындарды қарастырып жатқаны хабарланды.

Айта кету керек, бұған дейін ірі мегаполисте тек бір ғана митинг орны болатын.

«Мен мәслихатқа жүгініп, «Сарыарқа» кинотеатры артындағы скверден басқа, азаматтардың бейбіт шерулерін өткізу үшін тағы бір орынды бөлуді сұраймын», – деді жақында, 29 тамызда Конституция күніне арналған шарада Алматы әкімі Бақытжан Сағынтаев.

Оның жаңа орны жұртшылыққа жақпай қалды.

Бақыт Көмекбайұлы

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: