/img/tv1.svg
RU KZ
DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 376,04 Brent 36,55
Құрылыс саласының үздіктері айқындалды

Құрылыс саласының үздіктері айқындалды

Құрылыс саласында елді асырап отырған белді компаниялар белгілі болды. Бір ғажабы, көш басында – ылғи шетелдіктер.

12:49 05 Тамыз 2018 11124

Құрылыс саласының үздіктері айқындалды

Автор:

Жанат Ардақ

Сарапшылар бұған таңданбауға шақырады, өйткені тәуелсіздік алған мемлекетімізге құрылыс саласындағы әлемдік озық технологияларды кезінде шетелдік компаниялар әкелген. Мәселен, Елбасы резиденциясындағы кеңестердің бірінде «Астанадағы ірі мемлекеттік объектілерді тұрғызуға мүмкіндік беруді» сұраған отандық беделді компания басшысының шағымына жауап ретінде Елбасы Ақорданың алып залын көрсетіп: «Осындай ортасында тірегі жоқ алып күмбезді ғимаратты салу қолдарыңнан келетін бе еді!» – деп ұялтқаны есте. 

Құрылыс секторы Қазақстан экономикасының аса маңызды әрі базалық алты саласының бірі болып табылады және оның көрсеткіштері тікелей еліміздің ЖІӨ-сін қалыптастырады. Оның үстіне ол халықты жұмыс орындарымен қамтамасыз ету бойынша сауда саласынан кейінгі екінші орында тұр.

Қазіргі кезде, 2018 жылы құрылыс саласында 53 мың 996 компания тіркелген. Бұл жерде құрылыс компаниялары дегенде әдетте көпқабатты тұрғын үй салушылар ауызға бірінші ілігеді. Шынында, Қазақстанның құрылыс секторы 3 негізгі санаттан және 9 құрылыс жұмысы түрлерінен тұратынын ескерген жөн. Ол үш санатқа «нысандар құрылысы», «азаматтық құрылыс» және «мамандандырылған құрылыс жұмыстары» кіреді.

Тиісінше, экономикалық қызметінің жалпы классификаторына қарай әр салушы «411хх»-тен «439хх»-ке дейінгі ресми кодқа ие. Мәселен, тұрғын және тұрғын емес ғимараттарды тұрғызушыларға «412хх» коды, инженерлік инфрақұрылыммен айналысатындарға «422хх» коды, автокөлік не темір жол төсеушілерге «421хх» коды, ғимараттарды сүрушілер және құрылыс үшін алаңды әзірлеушілерге «431хх» коды, ғимараттарды әрлендіру жұмыстарымен айналысатындарға «433хх» коды беріледі.

Бұл бизнес еліміздегі ең қарқынды дамушылар қатарында. Мәселен, кейінгі бір жыл ішінде ғана 4 мың 216 жаңа құрылыс ұйымы тіркелген.

Сонымен бір мезгілде, оларға табыс табуға мүмкіндік беретін құрылыс жұмыстарының көлемі де 6,9%-ға ұлғайып, 3,4 триллион теңгеге дейін жетті. Құрылыс фирмаларының көбі екі басты қалада – елордамыз Астана мен Алматыда тіркелген. Одан кейінгі орынды Түркістан, Қарағанды және Алматы облыстары иеленеді.

Әйткенмен, бұл салада ірі компаниялар аса көп те емес. Қаржы министрлігінің мемлекеттік кірістер комитетінің дерегінше, секторда 57 ірі кәсіпорын бар. Олар 2017 жыл қорытындысында салық және басқа да міндетті төлемдер түрінде ел бюджетіне 75,6 миллиард теңге қаржы құйған. Бұл алдыңғы жылғыдан небары 2,6%-ға ғана көп. Бірақ 2013 жылмен салыстырсақ, қомақты: сол жылы осы құрылыс алпауыттары ел қазынасына бар-жоғы 27,6 млрд теңге қаржы аударған-тын.

Салықтық аударылымдардың күрт өсуі 2015–2016 жылдары байқалды. Бұған үш жыл бұрынғы девальвация мен ұлттық валютаның құнсыздануы, соның нәтижесінде нарықтағы теңгедегі бағалардың өсуі ықпал еткен. Бұдан бөлек, мемлекеттік тұрғын үй бағдарламаларының іске қосылуы, саналуан коды бар құрылыс компанияларының «ЭКСПО-2017» халықаралық мамандандырылған көрме кешенін салуға атсалысуы, «Қашаған» кенорнының өнеркәсіптік нысандарының бой көтеруі бұл нарыққа жан бітірген.

Ал былтырғы жыл басында бұл аталған құрылыстардың басым бөлігі аяқталды да, құрылыс тыныштала бастады. Нәтижесінде, тұрғын үй және коммерциялық нысандар тұрғызатын салушылар ғана салмақты өсімге қол жеткізді. Себебі, өткен жылы жалпы көлемі 11 миллион шаршы метрден астам тұрғын үй кешені коммерциялық орынжайларымен бірге іске қосылған. Бұл тәуелсіздік алғалы бері Қазақстан тарихындағы рекорд болып табылады. Тіпті бүкіл кеңес тарихында да осынша тұрғын үйдің бір жылда пайдалануға берілу оқиғасы сирек.

Ұлттық экономика министрлігінің статистика комитетінің дерегінше, 2017 жылы елімізде 3,48 триллион теңгеге құрылыс жұмыстары орындалған.

Бұл ретте отандық құрылыс саласының көшбасшысы атағын түркиялық «Sembol Construction» иеленіп отыр (толық атауы «Сембол Улусларарасы Ятырым Тарым Пейзаж Иншаат Туризм Санайи ве Тиджарет Аноним Ширкети»). Сәйкесінше, бюджетке салықтық түсімдердің көбін де сол төледі: 17,27 млрд теңге. Салыстыру үшін айтсақ, Астанадағы ірі құрылыстардың мол қаржысын игерген бұл кәсіпорынның ел қазынасына аударған қаражаты 2014 жылы бар-жоғы 1,83 млрд теңгені құраған болатын. Яғни, төрт жыл ішінде көрсеткіштері 9,4 есе артқан. Салығы бұдан да көп болар ма еді, алайда «Сембол Констракшн» «Астана – жаңа қала» АЭА аясында біраз салықтық жеңілдіктерге ие.

Салықтық төлемдер бойынша екінші тұғырға тағы да «Сенімді Құрылыс» ЖШС қонды, ол ел бюджетіне 8,06 млрд теңге салыпты. Рас, бұл көрсеткішін алдыңғы жылға қарағанда, 31,3%-ға кеміткен. Айта кету керек, аты қазақша болғанымен, бұл кәсіпорынды 2000 жылы түріктің ENKA құрылыс холдингі мен америкалық Bechtel бірлесіп құрған. Жауапкершілігі шектеулі серіктестік Қазақстанның мұнай-газ секторында жобалаумен және инфрақұрылымдық объектілерді тұрғызумен шұғылданады.

«Үштікке» бұл жолы өзгелерді ығыстырып, Unex Stroy компаниясы ілігіп отыр. Оның бюджетке аударған салықтық төлемдері мен басқа да қаржылық міндеттемелері көлемі 6,73 млрд теңгеге жеткен. 2016 жылмен салыстырғанда, кәсіпорынның игерген қаржысы да, тиісінше, мемлекетке төлемдері де екі есеге ұлғайған. КИМЭП түлегі Илья Кензиннің және Юрий Епишевтің атына 2002 жылы тіркелген компания гидротехникалық құрылыстармен, магистралдық мұнай және газ құбырларын тартумен, жол салумен, сондай-ақ өнеркәсіптік және азаматтық нысандардағы жалпы құрылыс жұмыстарымен айналысады. Ол Астана, Алматы, Атырау, Ақтау қалаларында құрылыс жұмыстарының қомақты бөлігін еншілепті.  

Қазынаны толықтыруға үлес қосқан құрылыс компанияларының рейтингінде төртінші орынға 2003 жылы «Маңғыстаумұнайгаздың» ірі үш кәсіпорнын біріктіру арқасында пайда болған Oil Construction Company шықты: төлемі 4,46 млрд теңге, бір жыл бұрынғымен салыстырғанда, 73,9%-ға ұлғайған. Бұл «ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясының құрылыс бизнесі болып табылады.

«Bazis Construction» 4,12 млрд теңге көрсеткішімен «бестікті» тұйықтайды. Төлемі 49,8%-ға кеміген: 2016 жылы 8,21 млрд теңге аударған болатын.

Рейтингке бұлар сыртында швейцариялық MABETEX GROUP-тың астаналық бөлімшесі – Mabсo Constructions S.A. фирмасы (3,89 млрд теңге, бір жыл бұрынғыдан 44,9%-ға жоғары), «Би-Ай Групптың» еншілес ұйымы «АБК Құрылыс-1» ЖШС (3,5 млрд теңге, екі есеге өскен), қытайлық мұнай-химия корпорациясының еншілес ұйымы Sinopec Engineering CO., LTD (2,95 млрд теңге, 3,3%-ға артық), өнеркәсіптік кешендерді тұрғызуға маманданған «Монтажспецстрой» АҚ-ы (2,15 млрд теңге, 13,6%-ға көп), сонау кеңес заманында, өткен ғасырдың 40-шы жылдарында құрылған, темір жол құрылысына бағдарланған «Мостоотряд-8» ЖШС (1,8 млрд теңге, 11,6%-ға кеміген) кіріп отыр.

Сарапшылар биылғы жылы Қазақстанның құрылыс саласының саналуан бағыттары әртүрлі дамиды деп болжауда. «7-20-25» бағдарламасының іске қосылуына байланысты тұрғын үй құрылысының қарқыны сәл де болса артады. Өнеркәсіптік құрылысты, темір жол және автокөлік жолдарын салу көлемдері көп ұлғаймай, тұрақтана бастауы ықтимал. Ал жобалау, әрлеу жұмыстарының көлемі артуға тиіс деп күтілуде.

Жанат Ардақ

Павлодарда қанша шаршы метр үй салынады?

Құрылысқа негізінен жергілікті кәсіпорындардың материалын пайдалану көзделіп отыр. 

23 Қаңтар 2020 20:30 8765

Павлодарда қанша шаршы метр үй салынады?

Осы жылы Павлодар облысында 420 мың шаршы метр тұрғын үй салынбақ. Көрсеткіш 2019 жылмен салыстырғанда әлдеқайда жоғары. Былтыр өңір бойынша 332,7 мың шаршы метр тұрғын үй пайдалануға берілген болатын.

«Жалпы, тұрғын үй құрылысы қарқын алып келеді. Былтырғы жылдың көрсеткіші 2018 жылмен салыстырғанда 17 пайызға жоғары болды. Осыдан үш жыл бұрын өңірде небары 165 мың шаршы метр тұрғын үй ғана салынғанын ескерсек, саладағы оң динамиканы байқау қиын емес. 2021 жылы көрсеткіш 500 мың шаршы метрге жетеді деп күтілуде», – деді Павлодар облыстық құрылыс басқармасының басшысы Рүстем Раисов.

Десе де, өзге өңірлермен салыстырғанда Павлодар облысының жеке тұрғын үй құрылысы және саладағы жеке инвестиция бағытындағы үлесі тым төмен екенін атап өткен жөн.

«2019 жылдың қорытындысы бойынша өңірдегі құрылыс жұмыстарының көлемі 206,8 млрд теңгені құрады. Бұл көрсеткіш 2018 жылмен салыстырғанда айтарлықтай жақсы. Былтыр тұрғын үй құрылысының 60 пайызы бюджеттен қаржыландырылды. Жалпы, өткен жылы тұрғын үйлер мен әлеуметтік нысандарды салуға барлық бюджет көздерінен 45,3 млрд теңге бөлінді», – деді Рүстем Раисов.

Деректерге сүйенсек, алдағы үш жылда Павлодар облысы бойынша құрылыс жұмыстарына 70 млн кірпіш, 60 мың текше метр бетон, 21 текше метр іргетас пен тақтатас, 400 шақырым құбыр, 100 шақырым кабель, 30 мың шаршы метр есік пен терезе керек екен. Бұдан бөлек, қиыршық тас, құм, сантехникалық жабдықтар және басқа да материалдар қажет. Бұл ретте, жергілікті өндірушілердің құрылыс материалдарына басымдық берілмек.

Биыл ерекше сұранысқа ие болатын материалдардың қатарында құбыр да бар. Тұрғын үй құрылысына шамамен 400 шақырымдық құбыр қажет. Сондай-ақ, биыл ауылдарға ауызсу тартуға тағы 700 шақырымдық құбыр керек. Яғни, павлодарлық құбыр шығаратын кәсіпорындардың жұмысын дамытуға негіз боларлық ауқым бар. Аймағымызда мұндай өнімді өндіретін бірнеше кәсіпорын жұмыс істейді. Солардың бірі осыдан біршама жыл бұрын ашылған «ДАНиЕР» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі.

«Көбінесе тапсырыспен жұмыс істейміз. Өнім Қазақстан аумағына және Ресейдің бізбен шекаралас облыстарына экспортталады. Облыста да қолданып жатқандар жетерлік. Бастысы, шығаратын тауарымыздың сапасына мән береміз. Беделімізді түсірмес үшін әр құбырдың сапалы жасалынуы қадағаланады. Құбырларға 50 жылға кепілдік беріледі», – деді «ДАНиЕР» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі директорының орынбасары Әлішер Тұтылқұлов.

Бұл кәсіпорын 2009 жылы құрылған болатын. Полиэтилен, тік тігісті болат құбырлар шығарады. Жылына 20 мың тонна полиэтилен құбырларын өндіруге қауқарлы. Яғни, диаметрі 20 мм-ден 1000 мм-ге дейінгі полиэтилен құбырлары шығарылады. Сонымен қатар, диаметрі 40 мм-ден 325 мм-ге дейінгі тік тігісті болат құбырларын да өндіреді. Құбырдың мұндай түрлерінің жылына 30 мың тоннасын жасай алады.

Фархат Әміренов

2019 жылғы жылжымайтын мүлік нарығындағы өзгерістер

Ипотекалық өнімдер нарықтағы белсенділікке негіз болды.  

01 Қаңтар 2020 12:07 6959

2019 жылғы жылжымайтын мүлік нарығындағы өзгерістер

Мемлекет тарапынан бағдарламалардың көп болғанына қарамастан, өтіп бара жатқан жылда жылжымайтын мүлік нарығында айтарлықтай өсу болған жоқ. Жаңа әлеуметтік ипотекалық өнімдердің іске қосылуынан, пәтер бағалары да қатты қымбаттамады. Алайда сарапшылар келер жылы үлкен өзгерістер болатынын айтып отыр.

Бас қаладағы көрсеткіш төмен

Жалпы елімізде салынған баспана көрсеткіші билік болжаған көрсеткіштен аса алмады. Ұлттық экономика министрлігінің статистика комитетінің мәліметіне сүйенер болсақ, 2019 жылдың қаңтар-қарашасында елімізде 11 млн шаршы метр  тұрғын үй пайдалануға берілген. Ал бұл 2018 жылдың осындай кезеңіндегі көрсеткішке сәйкес. Дегенмен өңірлер бойынша облыстардың үлес салмағы өзгерді.

Еліміздің бас қаласы – Нұр-Сұлтанда былтырғы жылғымен салыстырғанда 2019 жылы көрсеткіш 37,5%-ға төмендеді. Биылғы жылдың қарашасында елордада 1,4 млн шаршы метр пәтер салынған, ал 2018 жылы 2,2 млн шаршы метр баспана салынған болатын. Сондай-ақ Алматыдағы құрылыс салу қарқыны да бәсеңдеген. 2018 жылы көрсеткіш 21%-ға артып, 1,7 млн шаршы метр болса, биылғы жылы тек 7,5%-ға ғана өскен.

Керісінше, еліміз бойынша тұрғын үй салуда көш бастап тұрған өңір – Түркістан облысы. Бұл өңірдегі берілген баспана көрсеткіші 32,1%-ға артқан. Жыл басынан бастап қарашаға дейінгі аралықта оңтүстік өңірде 494 952 шаршы метр тұрғын үй салынған. Сонымен қатар Солтүстік Қазақстан облысында көрсеткіш 23,8%-ға өсті. Алматы облысында көрсеткіш 22,6%-ға, Ақтөбе және Павлодар облыстарында 18,2%-ға, Шымкентте 15,3%-ға, Қостанай облысында 12,2%-ға, Атырау облысында 12,2%-ға артқан. Тап осындай динамика Ақмола, Батыс Қазақстан, Жамбыл, Қарағанды, Қызылорда және Маңғыстау облыстарында да сақталған.

Tetin  компаниясының бас директоры Лев Тетиннің болжамы бойынша, 2019 жылдың қорытыныдысы бойынша пайдалануға берілген тұрғын үй көрсеткіші 11,9 млн шаршы метр болады. Бұл 2018 жылғы статистикадан 5%-ға аз.  

Жылжымайтын мүлік нарығындағы сатып алу-сату сегменті жанданды. Биылғы жылдың 11 айында жасалған келісімдер саны 2018 жылмен салыстырғанда 20,4%-ға артық болған. 

Алайда бұл бағаға айтарлықтай әсер ете қойған жоқ. «Бастапқы нарықтағы ұсынылған баға бір шаршы метр үшін 265 теңгеден 275 теңгеге, яғни 3,6%-ға өсті. Ал қайталама нарықтағы шаршы метрдің бағасы 1,1%, яғни 185 теңгеден 187 теңгеге өсті», – деді Лев Тетин.

HalykFinance сарапшылары болса, 2020 жылға жақсы болжам жасап отыр. Олардың пікірінше, тұрғын үй нарығында жоғары белсенділік сақталып, құрылыс көлемі артады. «Мемлекет үшін баспана мен инфрақұрылымдық құрылыс басым басым бағыттардың бірі, өйткені халықтың тұрғын үй жағдайын жақсартуға деген қажеттілігі бар. Бұл сұраныс пен ұсыныс тепе-теңдігін ұстап тұруға себеп болып, жаңа салынған үйлер мемлекеттік қолдауға негізделген төлем қабілетінің сұранысына сүйенеді. Келер жылы біздің болжамымыз бойынша тұрғын үй нарығындағы баға 5-7%-ға көтеріледі», – деп отыр Halyk Finance сарапшылары.

Баспана алу мүмкіндігі артты 

Ипотекалық өнімдер нарықтағы белсенділікке негіз болды. Бұл ретте 2019 жылы «Тұрғын үй құрылыс жинақ банкі» мен «Баспана» ипотекалық бағдарлама операторы басты рөл атқарды. Биылғы жылы ТҚЖБ 45 464 клиентке жалпы сомасы 479,3 млрд теңге болатын тұрғын үй қарызын (2019 жылдың қарашасындағы есеп бойынша) рәсімдеген. Оның ішінде 35,6% қарызды бастапқы нарыққа, 60,2%-ды қайталама нарыққа берген.

«7-20-25» бойынша 185 млрд теңгеге 13 748 өтінім мақұлданған,  сонымен қатар биыл бұл бағдарламаға түзету енгізіліп, қарыз алушыларға сатып алынатын баспананың құнының 20%-ынан асатын бастапқы жарна төлеуге рұқсат берілді. 

Сарапшы Лев Тетиннің ойынша, 2019 жылғы берілетін ипотека көлемі 2,5 трлн теңге болады. Сарапшы банктер кейінгі 10 жылда мұндай рекордтық көрсеткіш көрсетпегенін айтты.

2019  жылды мемлекеттің қатысумен баспана мәселесін шешуге арналған әлеуметтік баспана жылы деп атауға тұрарлық. 2019 жылы әлеуметтік-жағдайы нашар халықтың баспана алу жағдайын жақсарту үшін бағдарлама саны толықты. Бұған өрттен қайтыс болған бес бала қайғылы қазасы себеп болды. Ата-анасының баспана алуға қаражаты, ал мемлекеттен көмек болмаған. Бұл жағдай қоғамдағы «үлкен» жараның аузын ашты. Мемлекет қоғам сұранысын жауапсыз қалдыра алмай, 2%-дық төмен мөлшермен жеңілдетілген баспана беру бағдарламасын іске қосты.

Бұл бағдарлама бойынша көпбалалы, толық емес отбасылар, мүгедек-баласы бар, кірісі екі айлық күнкөріс шегінен аспайтын отбасылар үшін ТҚЖБ 2% және 10%-дық бастапқы жарнамен «Бақытты отбасы» ипотекасын ұсынды.

Биыл әскерилер мен арнайы мемлекеттік орган қызметкерлерінің Қазақстан тұрғын үй құрылыс жинақ банкі арқылы пәтер сатып алу мүмкіндігі артты.  Тұрғын үй құрылыс жинақ банкі «әскери өнімнің» шарттарын оңтайландырды. Нақтырақ айтсақ, 2019 жылдың мамыр айынан бастап әскерилер мен арнайы мемлекеттік мекеме қызметкерлеріне тұрғын үй алуға берілетін кредит бірыңғай талаптар бойынша үлестірілді. Яғни кредит жылдық 8 пайыз мөлшерлемемен берілді. 2 мамырда басталған бағдарлама 27 мамырда тоқтатылды. Әскерилерге несие беруге бөлінген қаражаттың жылдық лимиті толықтай игерілді. Банктің мәліметінше, 19 жұмыс күні ішінде 10,7 млрд теңгеге 680 заем берілген.  

Ақпарат және қоғамдық даму министрі Дәурен Абаевтың биылғы жылғы 29 тамыздағы №318 бұйрығымен «Жұмыс істеп жүрген жастарға сатып алу құқығынсыз жалға берілетін тұрғынжай беру қағидалары» бекітіліп, Нұр-Сұлтан, Алматы және Шымкенттің жастары үшін сатып алу құқығынсыз бес жылға жалдамалы пәтер берілді. 

ТКШ туралы келісім

2019 жылдың соңында тағы бір маңызды оқиға болды. Елімізде ТКШ саласын реформалауға қатысты заң қабылданды. 

 Аталған құжатты әзірлеп, ақбылдауға Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі негіз болды. Заң жобасы парламентте бір жылдан артық қаралды. Депутаттар құжатқа жүзден артық өзгерту енгізді. Нәтижесінде тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық саласы  жаңа жылда жаңа заңмен жұмыс істейтін болады. 

 Бұдан былай әр үйдің меншік иелері бірлестігі болады және олардың банкте жеке шоттары ашылады. Сондай-ақ меншік иелері пәтерге ғана емес, жер теліміне және жалпы үйдің аумағына да иелік етеді.

Гүлнар Қалыбек