/img/tv1.svg
RU KZ
DOW J 27 966,50 Hang Seng 26 910,80
РТС 1 479,18 FTSE 100 7 158,40
KASE 2 333,34 Алтын 1 654,70
Трамптың «израильшіл» жоспары

Трамптың «израильшіл» жоспары

АҚШ президентінің Таяу Шығыс бейбітшілік жоспары болашақ Палестина мемлекетін жерден айыруды ғана емес, Израильдің қоршауына түсіруді де ұсынып отыр. 

30 Қаңтар 2020 09:57 1042

Трамптың «израильшіл» жоспары

Автор:

Арыс Әділбекұлы

АҚШ президенті Дональд Трамптың сейсенбі күні жариялаған Таяу Шығыс бейбітшілік жоспары ондаған жылдар бойы аймақта жанжалдарға сеп болған даулы мәселелерде Израильдің позициясын қолдайтын болып шықты. Бұған тағы бір дәлел – құжатты таныстыру рәсіміне Палестина автономиясының басшылары шақырылған жоқ.

Бұған дейінгі Америка президенттері Палестина мен Израильді болашақ Палестина мемлекетінің шекарасы, Иерусалимнің мәртебесі және босқындар тағдырына қатысты түйіткілдер бойынша ымыраға келтіруге тырысты. Ал, Трамптың  командасы сол проблемаларды негізінен Израильдің мүддесіне сай шешкісі келеді.

Сондықтан мыңдаған палестиналық көшеге шығып, наразылық білдіріп, жаңа жоспардан бас тартып, оның жүзеге асуына жол бермейтіндерін ескертіп отыр. Үлкен қарсылыққа тап болған 80 беттік жоспарды халықаралық қауымдастықтың да мақұлдай қоюы екіталай.

Трамп пен Израиль премьер-министрі Биньямин Нетаньяху Вашингтонда жария еткен жоспардың негізгі ережелеріне тоқталсақ, олардың қысқаша сипаты төмендегідей.

Шекара

Бұл бейбітшілік жоспарына жүгінсек, Израиль «айтарлықтай территория беруге келісіп», Палестина «1967 жылғы соғысқа дейінгі Батыс жағалау мен Газа секторының көлеміндей ақылға қонымды аумаққа» ие болады. Айта кетсек, еврей мемлекеті сол жылғы әскери жанжал кезінде бұл екі ауданмен бірге Шығыс Иерусалимді де басып алғаны белгілі. Дәлірек айтсақ, Трамптың жоспары екі жақты территория айырбастауға шақырып отыр. Дегенмен осы жоспармен бірге таныстырылған «концептуалдық картада» болашақ Палестина мемлекеті шашыраңқы көрінді. Оның құрамындағы анклавтардың кейбіреулері Израильге, кейбіреулері Палестинаға тиесілі. Сол территориялар өз мемлекеттерімен көпірлер, туннельдер, жолдармен ғана байланыспақ. Мұны Америка президентінің командасы «прагматикалық транспорттық шешім» деп атаған. Ал, Батыс жағалаудың төрттен бір бөлігі кіретін Иордан өзені жағалауындағы жазық дала Израиль егемендігінің бақылауына өтуге тиіс екен.

Иерусалим

Трамп жоспары бойынша, Иерусалим бөлінбей, Израильдің астанасы атануы тиіс. Тіпті аннексияланған Шығыс Иерусалимнің көп бөлігі, соның ішінде  Көне шаһар мен қасиетті орындар да Израильдің бақылауында қалып, болашақ Палестина мемлекетінің астанасына  Шығыс Иерусалимнің шеткері ауданы ғана берілмек. Дегенмен, Иерусалимнің иудейлер, христиандар, мұсылмандар үшін қасиетті саналатын жерлері мінәжат етушілер үшін ашық болуға тиіс.

Қоныстар

Сонымен қатар Трамп жоспары Израильге Батыс жағалаудағы еврей қоныстарын дереу ресми түрде иемденуге рұқсат береді. Алайда палестиналықтар мен әлем елдерінің көбі жауланған  территорияларда пайда болған бұл қоныстарды әу бастан заңсыз деп келеді. Ал, Америка президентінің сөзінше, Израиль осы мекендерді заңдастырғаннан кейін, болашақ Палестина мемлекетіне тиесілі өзге аудандарда еврей қоныстарын салу тоқтатылады. Бірақ оларда қазірдің өзінде құрылыс жүріп жатқан жоқ және де Нетаньяху ол жерлерге бұрын шоғырландырылған еврейлерді көшіріп әкетпейтінін мәлімдеп отыр.

Қауіпсіздік

Трамп жоспары бойынша, Израиль болашақ Палестина мемлекетінің «қауіпсіздігін қамтамасыз етуде басым жауапкершілікке» ие болады.  Әрине, Палестинаның өз ішкі қауіпсіздік күштері болады.  Алайда Израиль Палестинаның барлық шекарасы мен өткізу бекетін өзі қадағаламақ. Сол үшін «Бекет органы» жасақталып, оның құрамына үш палестиналық, үш израильдік және бір америкалық өкіл кіріп, шекарадағы туындауы мүмкін дауларды шешумен айналысады. Бұған қоса, осы жоспарға сәйкес, «Хамас» қозғалысының қол астындағы Газа секторы Палестина үкіметінің бақылауына өтіп, ондағы барлық «хамастықтар» мен өзге қарулы топтар қаруын тастауға тиіс.

Босқындар

Жүздеген мың палестиналық 1948 жылғы соғыс кезінде қазіргі Израиль аумағынан босып кетті. Сол босқындар мен олардың ұрпақтарының саны бүгінде 5 миллионға жетіп қалған. Олар аймақ елдеріне тарыдай шашырап күн кешіп жатыр. Бұл палестиналықтар: «туған жерге оралуға құқығымыз бар», –  дейді. Алайда Израиль мұны жоққа шығарып, олар қайтып келсе, еврей мемлекетін жояды деп есептейді. Вашингтонның жаңа бейбітшілік жоспарында да «Израиль мемлекетіне палестиналық босқындардың оралуына, сіңісуіне ешқандай құқығы жоқ» деп жазылған. Сонымен қатар Трамп босқындарды Палестина мемлекетінде немесе қазір тұрып жатқан елдерінде өмір сүруге шақырып, оларға «қандайда бір өтемақы» төлеуге уәде беріп отыр.

Жоспар неге қазір жарияланды?

Кейбір сыншылардың пікірінше, Трамп пен Нетаньяху бұл жоспарды өздеріне қарсы тергеуден халық назарын өзге жаққа аудару үшін қазір жариялап отыр. Бүгінде АҚШ Сенатында президентке қарсы импичменттік тергеу жүріп жатса, қарашада Израиль премьеріне коррупция үшін айып тағылуы мүмкін. Дегенмен екі лидер де өздеріне тағылған кінәларды мойындаған емес.

Тағы бір айта кететін жайт – Нетаньяху наурызда, Трамп қарашада өтетін сайлауда билікке қайта келуден үмітті.

Арыс Әділбекұлы

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Трамп ұсынған «ғасыр келісімі» іске аспайтын сыңайлы

Палестина билігі мен Ресейдің Сыртқы істер министрінің мәлімдемесінен кейін осындай қорытынды жасауға болады.  

17 Ақпан 2020 15:37 625

Трамп ұсынған «ғасыр келісімі» іске аспайтын сыңайлы

Палестина Құрама Штаттардың саясатына мойынсұнбайды

Бұл тарап АҚШ-тың израильдік-палестиналық шиеленісті тоқтату бойынша жасаған ұсынысынан түбегейлі бас тартты. Елдің премьер-министрі Мұхаммед Штайе Трамптың бейбітшілік орнату туралы жоспары «жерге көмілетінін» жеткізіп, «ғасыр келісімі» деп аталып кеткен бұл құжатты тек Трамп пен Израиль премьері арасындағы өзара меморандумға теңеді. 

Штайе ел болашағына алаңдаулы. Ол халықаралық геосаясатта зор ықпалға ие АҚШ ұсынысының кесірінен Палестина мемлекеті бытырап, кейін тіпті егемендігінен айырылатынын басып айтты. Яғни Вашингтонның қолдауына ие Израильдің келешекте елдің біраз бөлігін өзіне күшпен қосып алу қаупі бар екенін де тілге тиек етіп, өзге елдерді Трамптың жоспарын қолдамауға шақырды. Өз кезегінде Палестина қазір осы мәселе бойынша ашық келіссөздер жүргізуге дайын екенін білдіріп отыр. 

Осы турасында Ресей не ойлайды?

Мәскеу Израиль мен Палестина арасындағы шиеленісті реттеуге көмек беруге дайын. Бірақ халықаралық делдалдардың төрттігі аясында. Нақтырақ айтқанда, РФ, АҚШ, БҰҰ және ЕО болып бірігіп ондаған жылға созылған түрлі түйткілдердің шешімін табуға атсалыса алады. Ресейдің Сыртқы істер министрі Сергей Лавров осылай дейді. Тәжірибелі дипломат Ақ үй басшысы ұсынған «ғасыр келісіміне» өзінің бағасын берді. Айтуынша, бұл құжат біржақты, яғни Вашингтон Палестина мүддесін толыққанды ойламай жариялаған. Оның үстіне халықаралық-құқықтық негізге қайшы келіп отыр деген пікір білдірді. 

Израиль АҚШ-тың айтқанымен жүре ме?

Израиль Трамп ұсынған «ғасыр келісімі» аясында шекараны белгілеумен айналысатын арнайы топ құрып, тиісті жұмыстарды бастап кеткен. Ел премьері Нетаньяхудың сөзінше, бұл топ америкалықтармен бірлесе шекараны белгілей бермек.

Естеріңізге сала кетейік, 28 қаңтарда Вашингтон қаласында АҚШ президенті Дональд Трамп Израиль премьер-министрі Биньямин Нетаньяхумен бірге «ғасыр келісімінің» негізгі ережелерін жариялаған болатын. Құжатта палестиналық-израильдік дағдарысты бейбіт жолмен шешу жоспары, екі мемлекетті де мойындау қарастырылған. Ақ үй басшысы жариялаған карта бойынша, Палестинаны Иорданияға шекара арқылы өтетін қос магистральмен қосу көзделіп отыр. Палестинаның батыс жағалауы Иорданиядан Израиль территориясының белдеуімен бөлінетін болды. Сонымен қатар палестиналық Газа секторы айтарлықтай кеңейіп, оған екі ірі аудан қосылады. Трамп таныстырған карта бойынша, сириялық Голан территориясы Израильдікі болып есептеледі, ал Шығыс Иерусалимнің тек бір бөлігі ғана араб мемлекетенің астанасы ретінде саналмақ.  

Табиғат Нұрболат

Асқан билік пен Конгреске кедергі

АҚШ Сенаты импичментке ұшыраған Трампты қызметтен кетіру мәселесін мерекеден кейін қарастырады.  

19 Желтоқсан 2019 16:45 2696

Асқан билік пен Конгреске кедергі

Сәрсенбі күні Дональд Трамп Америка тарихында импичмент жарияланған үшінші президент атанды. Мұның алдында Конгрестің демократтар бақылауындағы өкілдер палатасы Трампқа билікті асыра пайдаланды және парламент жұмысына кедергі жасады деген екі айып тақты.

Осылардың алғашқысы 230-197 дауыспен өтсе, екіншісін 229 адам мақұлдап, 198-і оған қарсы дауыс берген. Ал, Трампқа импичмент жариялау үшін 216 дауыс та жеткілікті еді.

Біріншіден, 73 жастағы Трамп өзінің келесі жылы өтетін сайлаудағы басты қарсыласы – Джо Байден мен оның ұлы Хантер Байденді тергеуді талап етіп, Украинаға қысым жасады деп айыпталып отыр.

Демократтарға сенсек, Трамп президент Владимир Зеленскийге 2020 жылғы сайлау қарсаңында Байденді қараламасаң, Украинаның шығысындағы ресейшіл сепаратистермен күреске Америкадан 391 млн доллар қауіпсіздік көмегін ала алмайсың деп қысым көрсетсе керек.

Екінші бапқа жүгінсек, Трамп өз әкімшілігіндегі шенеуніктер мен агенттіктерге Өкілдер палатасының импичмент пен тергеу туралы заңдық процедураларын орындамауға бұйрық беріп, Конгресс жұмысына кедергі жасаған. 

Американы тағы 4 жыл басқаруға бекінген президент бұл кінәлардың бәрін жоққа шығарып, қыркүйекте демократтар бастаған импичмент процессін «мыстан кемпірдің соңына» түсу деп сипаттады.

«Бұл заңсыз әрі партизандық импичмент – Демократиялық партияның саяси өлімге бағытталған маршы. Мен емес, олардың өздері, әрқайсы жауапқа тартылуы керек», – дейді Трамп.

«Демократияны қорғау үшін жиналдық»

Президентке импичмент жариялау туралы дебат бір күнге созылды. Өкілдер палатасының спикері Нэнси Пелоси АҚШ-қа адал болуға ант бере отырып, «Біз мұнда демократияны қорғау үшін жиналдық» деп мәлімдеді.

«Егер қазір әрекет етпесек, парызымызды өтемеген болып шығамыз. Президенттің жосықсыз істері бізді импичментке мәжбүрлеп отыр, бұл – трагедия», – дейді Пелоси.

Республикалықтар болса, демократтарды «әділетсіз, жалған процессті» 2016 жылғы президенттік сайлаудың нәтижесін мансұқ етуге және 2020 жылы өтетін сайлауға ықпал етуге пайдаланғысы келеді деп айыптап отыр.

Республикалықтар өкілі Майк Келли импичментті тіпті Жапонияның 1941 жылы Гавайдағы Перл-Харборға жасаған шабуылына теңеп, өкілдер палатасы шешім шығарған сәтті «тағы бір масқара күн» деп атады. Айта кету керек, кезінде Франклин Рузвельт осы сөзді 2400 адамды қырғынға ұшыратып, Американы Екінші дүниежүзілік соғысқа киліктірген жапондықтардың рейдіне қатысты айтқан еді.

Екіге жарылған қоғам

Трамптың сайлануы Құрама Штаттарда қоғамның, отбасылардың, достардың арасына жік салып отыр және де Вашингтондағы саясаткерлер үшін көтеріліп келе жатқан Қытайға қарсы тұру, климаттың өзгеруі тәрізді проблемаларға ден қою қиындаған.

Reuters/Ipsos жүргізген сауалнама қорытындысына қарағанда, демократтардың көбі Трампқа импичмент жариялауды қаласа, республикалықтардың басым бөлігі мемлекет басшысын жауапқа тартуға қарсы.

«Президент Трамп билікті асыра пайдаланды, ант бұзды, мемлекетке сатқындық жасады. Бізде ешкім заңнан үстем емес», – деді Джо Байден Конгрестің шешімінен кейін «Твиттерде» жасаған мәлімдемесінде.

Трампқа жүгінсек, Байдендер – жемқорлар. Бірақ, президент бұған қатысты ешқандай дәлел келтірген жоқ.

Импичментті АҚШ-тың негізін қалаушылар ойлап тапты. Осылайша олар 18-ғасырда Британия мен оның королі Георг Үшіншіден бөлінгеннен Америка Конгресіне «ауыр қылмыс жасаған» президентті жазалауға рұқсат берді.

Құрама Штаттар тарихында екі президент жауапқа тартылды. 1998 жылы Өкілдер палатасы Билл Клинтонды сексуалдық қатынастар туралы жалған куәгерлік етіп, сотқа куәгерлік жасады деп айыптады. Бірақ, Клинтонды кейін Сенат ақтап алғаны белгілі. 1868 жылы Эндрю Джонсон да дәл осылай жоғары палатадан ақталып шыққан.

Қаңтардың басында...

19 желтоқсанда Конгрестің Өкілдер палатасы Трамптың ісін Сенатқа ұсынатын «менеджерді» тағайындайды. Ал, жаңажылдық мерекелерден соң, қаңтардың басында Сенат президент сотталып, отставкаға кетуі керек пе деген мәселенің басын ашуға тиіс.

Құрама Штаттардың 243 жылдық тарихында бірде-бір президент импичмент нәтижесінде отставкаға кеткен жоқ. Ол үшін 100 орындық Сенаттағы халық қалаулыларының үштен екісінің дауысы қажет. Яғни, Ақ үй басшысын орнынан тайдыру үшін 20 партияласы (республикалықтар) демократтар жағына өтуі керек. Сондықтан Сенаттағы республикалықтардың жетекшісі Митч Макконнел айтқандай, президентті отставкаға жіберуге «шанс жоқ».

Арыс Әділбекұлы

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: