DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 311,62 Brent 36,55
Алдағы жазда дипломы бар қазақстандықтардың тізімі жариялана бастайды

Алдағы жазда дипломы бар қазақстандықтардың тізімі жариялана бастайды

Елімізде жалған дипломдарды анықтау үдерісі жаңа деңгейге шығады.

11 Мамыр 2019 13:52 7491

Алдағы жазда дипломы бар қазақстандықтардың тізімі жариялана бастайды

Автор:

Бақыт Көмекбайұлы

Фото: bnews.kz

Білім және ғылым министрлгі осы жазда цифрландырылған дипломдар жүйесі іске қосылатынын жариялады.  Маманның жоғарғы оқу орнында оқып, оны табысты бітіргенін растайтын дипломдар туралы деректер базасы жыл сайын қазақстандықтардың шамамен жарты миллиард теңгедей қаражатын үнемдеуге тиіс.

«Жоғарғы білім туралы дипломдар – Қазақстандағы үлкен коррупциялық тәуекел. Интернетте дипломдар саудасы туралы хабарландыруды көруге болатыны, олардың метро ішінде, басқа да жасырын жерлерде сатылатыны құпия емес. Сондықтан біз бүгінде Қазақстанда берілген барлық дипломдарды, олар туралы тарихи деректерді жинап, цифрландырудамыз. Әзірге электронды түрге көшірілгендерінің көлемі көп емес. Бірақ бұл жұмысты жалғастырудамыз және университеттермен жұмыс жүргізудеміз», – деді білім және ғылым вице-министрі Рүстем Биғари.

Ол бұл жүйе пилоттық жоба түрінде елімізде осы жылы қолданысқа енгізілетінін жеткізді.

«Биылғы екінші жартыжылдықта, жазда-ақ бұл жобаны іске қосамыз. Нәтижесінде, кез келген жұмыс беруші, кәсіпкер, кәсіпорын соның көмегімен деректер базасына қосылып, өзіне жұмысқа алғалы тұрған кандидаттың немесе лауазымды қызмет атқаратын тұлғаның дипломының растығын не жалғандығын онлайн режимде тексере алады», – деді вице-министр.

БҒМ мәліметінше, болашақта қазақстандық барлық ЖОО әр жылдары берген дипломдар тегісімен цифрландырылады деп күтілуде. Қазақстанда тұңғыш жоғарғы оқу орны – педагогикалық университет 1928 жылы ашылғаны белгілі. Содан бері мемлекетімізде жүздеген жаңа жекеменшік ЖОО-лар пайда болды, олардың біразы бертінде жабылып қалды, талайын министрліктің өзі күштеп таратты. Осы орайда сарапшылар кеңес кезінде де, тәуелсіздік жылдары да біраз құжаттардың жоғалып қалғанын еске салады. Демек, білім шенеуніктері дипломдар туралы тарихи құжаттардың барлығын бірдей таба алмауы да ғажап емес. 

Бірақ БҒМ «электронды күнделік» секілді бизнеспен бірге монетизациялауға болатын кезекті жобаға үлкен ынта білдіріп отыр. Және оның қарапайым халыққа да пайдасы зор боларына бек сенімді.

«Бұл жоба не береді? Біріншіден, жұмысқа орналасу кезінде жұмыс берушіге дипломның нотариус растаған көшірмесін апарып жүрудің қажеті болмай қалады. Осының өзі азаматтардың жыл сайын шамамен жарты миллиард теңгесін үнемдеуге мүмкіндік береді. Әйтпесе, қазір қаншама адам жұмысқа тұрған сайын дипломын растап, нотариустар қызметіне шығындалуға мәжбүр», – дейді Рүстем Айдарбекұлы.

Қандай да бір алаяқтар әлдебір кандидатты жолдан шығарып тастау үшін бұл жүйеге бұзып кіріп, оның дипломы туралы ақпаратты өшіріп тастауы мүмкін ғой? Дегенмен, БҒМ-ның биік лауазымды өкілі мұны жоққа шығарды: оны болғызбау үшін блокчейн қолданылатын көрінеді. Қарапайым тілмен айтқанда, бұл – блоктар тізбегі болады және олардың әрқайсысы уақыт таңбасын иеленеді, оның үстіне әр блокта алдыңғы блокка сілтеме жасалады. Тиісінше, егер қандай да бір ақпарат (блок) жасанды түрде жойылса, ол әшкере болып қалады.

«Деректер базасы оған сырттан араласу мүмкіндігін болдырмау мақсатында блокчейн технологияларына негізделетін болады. Ертең әлдекімдер «Рүстем Биғари орталықта отырып алып, қандай да бір дипломды базаға өз бетінше енгізе салады» деп айтпас үшін мәлімдеймін: блокчейн технологиясында мұндай мүмкіндік жоқ. Өйткені онда барлық цифрлық іздер мүлдем айқын болады және кез келген өзгерістер, болмаса, диплом туралы жазбаға қатысты манипуляциялар барлығына көрінеді», – деді вице-министр. 

Министрлік осы жүйенің ендірілуі жалған, сатып ала салған дипломмен жұмысқа орналасқан, алайда кейіндері өз саласында жақсы жағынан танылып, үздік атанған мамандарға қауіп төндіретінін мойындады. 

«Әрине, мұндай тәуекелдер де бар. Бірақ басты міндет – ең алдымен білім жүйесін мөлдір ету болып табылады. Салада бұрыннан жұмыс жасап жатқандар туралы айта алмаймын. Ал менің міндетім – шынайы, адал жолмен алынған дипломдарды цифрлап шығу болады. Сонда қолданыста жүрген дипломдардың қайсысы рас, ал қайсысы – жалған екенін бәріміз білетін боламыз», – деп түйді Рүстем Биғари.

Бұл салада біраздан реформа жүруде. Соның нәтижесінде, 2021 жылдан бастап, Қазақстанда жоғары білім туралы диплом жұмысқа орналасуға кепілдік бере алмайтын болып қалады. Өйткені диплом сыртында ЖОО түлектерінен жұмыс беруші біліктіліктің тағайындалғаны туралы сертификатты да талап ететін болады. 

Себебі, отандық барлық ғылым ордаларының әрқайсысы өзінің төл үлгісіндегі дипломдарын беруге көшеді. Яғни, қазіргідей ортақ мемлекеттік үлгідегі диплом беру тәжірибесі жойылады.

Мемлекет бұған амалсыздан баруда. Отандық жоғарғы білім сапасының сын көтермейтіні сонша, қазақстандық дипломды дамыған елдер түгіл, тіпті Ресей де мойындамайды. Ал сертификаттау жүйесі жоғарғы білім сапасын қамтамасыз ететін шара ретінде енгізілмек.

Сарапшылар бұл бағытта да проблемалар жетіп артылатынына назар аудартады. Мәселен, кәсіби стандарттардың саны жеткіліксіз. Яғни, кейбір мамандықты бітіріп шыққан түлектің біліктілігін бағалаудың ортақ өлшемшарттары жоқ. Бұдан өзге, сертификаттаумен айналысатын арнайы орталықтардың саны тым аз, барында кадр тапшы. Сондықтан БҒМ-ға сертификаттауды енгізуді 2021 жылға қалдыруға тура келген. Дипломмен қатар біліктілік сертификатын талап ету сынақ ретінде медициналық салада, бірқатар заңгерлік бағыттарда, аудиторлар арасында ендірілуде екен.

Бақыт Көмекбайұлы

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Халықтың үнін естімеу тиімді емес – Асхат Аймағамбетов

Білім және ғылым министрі халық алдында есеп берді.  

04 Маусым 2020 19:08 202

Халықтың үнін естімеу тиімді емес – Асхат Аймағамбетов

Халыққа есеп беру кездесуінде Білім және ғылым министрі Асхат Аймағамбетов білім саласының барлық деңгейіне тоқталып, жетістіктері мен кемшіліктерін ашып айтты. Өткен жылы «Педагог мәртебесі туралы» заң қабылданғанын және 2020-2025 жылдарға арналған білім мен ғылымды дамытудың мемлекеттік бағдарламасы бекітілгенін еске салып, тарихи маңызы бар заң педагогтерді міндетіне жатпайтын функциялар мен қызметтерден босатуға және материалдық-моралдік жағынын ынталандыруға бағытталғанын айтты.

«Педагог өзінің тікелей функциясымен ғана айналысуға тиіс. Бұрынғы есеп беру үшін тексерушілер тарапынан сұралатын құжаттардың барлығын қайта қарадық. Барлық шектеу толықтай алынды деп айтуға болады», – деп атап айтты бас ұстаз.

Республика бойынша мектепке дейінгі білім беру ұйымдарына баратын 3-6 жас аралығындағы балалар 98,5%-ға қамтылған. Асхат Аймағамбетовтің сөзінше, Алматы, Нұр-Сұлтан тәрізді ірі қалаларда көші-қон үрдісінің көп болуына байланысты бұл мәселеде қиындықтар бар көрінеді. Дегенмен осы және басқа да мәселелер оң шешімін табатынын министр тілге тиек етті.

«Бұрын баланы балабақшаға орналастыру білім беру бөлімдері арқылы жүзеге асатын. Жақында сыбайлас жемқорлыққа жол бермеу үшін баланы кезекке қою, жолдама беру үдерістерін цифрландырдық. Қазір бұл қызметті электронды үкімет порталында алуға болады. Балалардың қауіпсіздігі өте маңызды. Бүгінгі күні мектепке дейінгі мекемелердің 89%-ында бейнебақылау жүйесі орнатылды. Мектепке дейінгі білім берудің жаңа бағдарламасымен жұмыс істеп, оның мазмұнын, стандарттарын, әдістерін қайта қарастыра бастадық. Жалпы мектепке дейінгі мекеме педагогінің жалақысын жыл сайын 25%-ға көтеріп жатырмыз. Жаңа аттестациялау жүйесінен өткен педагогтер жалақысына 30-50% үстемеақы алады», – деп айтып өтті министр.

Орта білім жүйесінде білім алушылардың 96%-ы жаңартылға бағдарлама бойынша оқытылып, 156 мың мұғалім жалақысына қосымша 30-50% үстемеақы ала бастаған. Сонымен қатар, білім министрі баяндамасында оқулық сапасына да ерекше тоқталды.

«Министрлік оқулық сапасын кешенді түрде қадағалайды. Бағдарлама мен кітаптарды әзірлеу, сынақтан өткізу, сараптама жасау және сарапшылар мен авторлардың әзірлігі қамтылады. Содан кейін ғана баспаханаға жіберіледі. Осының барлығы мемлекеттік органдар, ұлттық білім беру академиясы және баспаханалардың жауапкершілігіне жатады. Бірқатар нормативтік-құқықтық актіні қабылдадық. Бізде оқулыққа қосымша құрал ретінде қарау үрдісі қалыптасқан. Бұнымен мен келіспеймін. Оқулық – негізгі білім көзі, басты материал. Егер оқулық сапасыз болса, баланың алған білімі де сапасыз болады. Сол себепті, оқулық сапасы білім министрлігінің күн тәртібінде тұрған басты мәселе», – деді Асхат Аймағамбетов.

Мұғалімді жұмысқа алудың жаңа тәртібі бекітіледі. Қабылданатын нормалар білім беру саласындағы сыбайлас жемқорлыққа тосқауыл болмақ.

«Жұмысқа орналасу үшін пара сұрау – жүйелі проблемалардың бірі. Жасыруға болмайды, бұндай проблема бар. Дегенмен статистикаға қарасақ, қазіргі уақытта осындай мәселелер азайып келе жатыр. Мектеп басшылығын жұмысқа алу үшін жаңа жүйе қалыптастырып жатырмыз. Сондықтан, жаңа жүйе бойынша қамқоршылық кеңесі, облыстық басқарма және басқа да құзырлы органдар қатысатын ашық жүйе дайындадық. Менің ойымша, бұл мәселе осылайша шешіледі. Сонымен қатар, бүгінгі күнгі мұғалімдерді жұмысқа алу рәсімі ашық емес. Мұғалімнің қызметке орналасуының нормалары, әдістемелері жоқ. Сондықтан мұғалімдерді конкурс бойынша қабылдау және жалпы мұғалімді жұмысқа алу тәртібін бекіту жөніндегі жұмысты бастадық. Ол үшін «Білім туралы» заңға өзгеріс енгізу қажет болады. Бұл өте маңызды мәселе. Заңбұзушылықты болдырмау біздің парызымыз», – екенін ескертті БҒМ басшысы.

Министр ауыл, қала, өңірлер арасындағы білім сапасының алшақтығын қысқартуға байланысты пікір білдірді. Асхат Аймағамбетовтің айтуынша, ауылды жерде бала аз болғандықтан сағат пен жалақы да аз. Жалақысы аз жерге мұғалім де баруға ынталы емес. Мәселені шешудің бір жолы ретінде министр ауылдағы мұғалімдердің жалақы алу жүйесін өзгерту қажет екенін айтты. Тағы бір шешім – бірнеше жақын пәндерді оқытатын мұғалімдерді даярлау екені айтылды.

Тағы бір жаңашылық ретінде мектеп асханаларына видео бақылау орнатылмақ. Камералар арқылы тамақ әзірлеу процесі бақылауға алынады.

«Қаржы министрлігімен мемлекеттек сатып алу порталын пайдалану мәселесін шештік. Мектептегі тамақтану жөніндегі мемлекеттік сатып алулар электронды түрде жүзеге асады. Бұл маңызды қадам. Осы нормативке тағам қалай әзірленіп жатқанын бейнебақылаудың құқықтық негіздері енгізілді. Мектеп асханаларында қолма-қол емес түрде ақы төлеу мүмкіндігін беру де міндеттеледі. Қала мектептерінде техникалық мүмкіндік бар», – деп айтып өтті министр.

Соңғы жылдары елімізде ата-анасыз қалған балаларға арналған мекемелер мен олардағы тәрбиеленушілер саны азайып келе жатқаны мәлім болды. Білім және ғылым министрінің халықпен кездесуіндегі есебінде елдегі балалар үйлері жүйесінің саны 140-тан 101-ге дейін, яғни 28%-ға кемігені көрнекті түрде көрсетілді.

«Жоспарлы жұмыс нәтижесінде соңғы 10 жылда балалар үйлерінің тәрбиеленушілері саны 70%-ға, 14 мыңнан 4 мыңға дейін азайды. Ал соңғы 4 жылда осындай балалар саны саны 42%-ға азайды. Балалар үйлері жүйесі үштен бірге кеміді. Сонымен қатар, балалар үйлерін балаларға қолдау көрсету орталықтарына айналдырамыз. Бұл жұмысқа азаматтық қоғам да белсенді түрде атсалысты. Атқарып жатқан қызметі үшін оларға алғысымды білдіремін әрі болашақта да үкіметтік емес ұйымдармен жұмыс істеуді жалғастыра береміз», – деді Асхат Аймағамбетов.

Елімізде 300 мыңнан астам студент алғашқы техникалық және кәсіби білімін тегін алып жатыр. Дуальді білімге ерекше көңіл бөлінуде. Студенттердің стипендиясы да көтерілген. Білім министрі техникалық және кәсіби білім беру саласында бірқатар норма қабылданғанын алға тарып,  білім алушыларға академиялық еркіндік беру маңызды екенін айтты. Сондай-ақ, колледждерге қабылдау тәртібі де өзгерген. Бұдан былай құжатты оқу орнына бармай-ақ, электронды үкімет порталы арқылы тапсыруға болады.

Еліміздегі 131 жоғары оқу орнында 586,6 мың адам білім алуда. Грант көлемі 340-420 мыңнан 1 млн теңгеге дейін өседі.

«Жыл сайын мемлекеттік тапсырыс ұлғайып келеді. Биыл 53 мыңнан астам грант болады. Жоғары оқу орындарында грант бағасы 10 жылдам астам өзгерген жоқ. Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша грант бағасы өседі. Сонымен қатар, мемлекеттік ЖОО-ларға жалақыны көтеруді міндеттеп отырмыз. Гранттардың ұлғаюына байланысты, профессор-оқытушылардың жалақысы да көбейеді деп ойлаймын», – деді ведомство басшысы.

Жоғарғы оқу орындарына штаттан тыс қызметкерлер санын арттыруға рұқсат берілді. Бұл практикалық өндірісте тәжірибесі бар мамандарды ЖОО-ларда жұмыс істеуге көптеп тартуға мүмкіндік бермек.

Қазақстан ғылымын цифрландыру үшін «Қазақстан ғылымы» бірыңғай ақпараттық жүйесі әзірленуде.

«Ғылымды қаржыландыру екі есеге дейін ұлғайды. Ғылымға ЖІӨ-нің 1%-ын жұмсау қарастырылуда. 2021-2023 жылдарға ғылымның басым бағыттары айқындалды. Шағын гранттар, шұғыл гранттар және коллоборацияға гранттар бөлінеді. Жас ғалымдардың жобалары бойынша байқаулар өткізілуде. Ғылымды цифрландыру да маңызды. Бүгінгі күні «Қазақстан ғылымы» бірыңғай ақпараттық жүйесі жасалып жатыр. Ғылыми дәйексөздің қазақстандық индексі, отандық ғалымдар базасы болады. Бұған қаржы бар. Жас ғалымдар кеңесі және басқа ғалымдар осы жұмысты бізбен бірге бастауда», – деп мәлім етті Асхат Аймағамбетов.

Докторанттарға диссертациясын қорғау үшін төртінші жыл беріліп, академиялық адалдық мәселесі де күшейтілді. Ғылыммен айналысушылар үшін ғылыми жоба ұсынысы – Research proposal енгізілген. Айта кетсек, бүгінгі күні елімізде 1045 доктор PhD, 4241 ғылым кандидаты 4 827 магистрант бар. Ғылым инфрақұрылымын жақсарту үшін 2020 жылы – 1 млрд, 2021 және 2022 жылдары 4 млрд теңгеден бөлінбек.

«Біреулер Совет үкіметі кезіндегі білім жүйесін енгізуді ұсынады, енді бірі Финляндия еліндегідей заманауи білім жүйесі керек дейді. Осы сынды пікірлер бар екенін білеміз. Дегенмен басқа бір мемлекеттің білім жүйесін ала салмай, біздің елдің, менталитеттің, балаларымыздың ерекшелігін ескеруіміз керек. Кейбір келісетін жерде келісу де өте маңызды. Халықтың үнін естімеу тиімді емес. Бірлесе жұмыс істеуіміз керек. Сондықтан барлық деңгейдегі әріптестеріміз бірге екенімізді сезінуі тиіс», – деп сөзін түйіндеді Білім және ғылым министрі.

Нұржан Көшкін

«Біз ұрпақты азаптап, мучить етіп жатырмыз» - Бекболат Тілеухан

Білім жүйесі құрдымға беттеп барады. 

21 Қазан 2019 17:06 5044

«Біз ұрпақты азаптап, мучить етіп жатырмыз» - Бекболат Тілеухан

Бұған дейін білім саласындағы сорақылық талай рет айтылып, көрсетілсе де,  «мәу» деген министрлік болмапты. Мәжілісте өткен үкімет сағатында депутат Бекболат Тілеухан осылай деді.

«Біз ұрпақты азаптап, мучить етіп жатырмыз. Бала азапқа ұшырап жатыр. Есепті баланың өзі емес, әке-шешесі шығара алмай отыратын білім жүйесі барып тұрған қаскөй жүйе. Сорақылыққа жауап беретін ешкім болған жоқ. Министрлік мұны баспаға айтады, баспа мемлекеттік стандарттан көреді. Мемлекеттік стандарт оқулық орталығына сілтейді. Оқулық орталығы авторлық топқа жабады. Қысқасы қайсының құйрығын ұстарыңды білмейсің. Ақыр соңында извините за выражение «Жол екіге айырылса, қаңғыбас ит көтінен шаншылады» деген сияқты шоңқиясыз да қаласыз», – деді депутат.

Оның сөзінше, 2007 жылдан бері білім беру мекемелеріне триллионға жуық қаржыға пәндік модификацияға қатысты кабинеттер жасақталған. Бірақ бұл жерде істейтін маман табылмаған.

«Ананың барлығы мелшиіп, ақша ұстап тұрғанын көргенде адамның іші удай ашиды», – деді Бекболат Тілеухан.

Бұдан кейін ол «Өрлеу» біліктілікті арттыру ұлттық орталығы акционерлік қоғамының қызметін тілге тиек етті.

«Педагогтарды қайта даярлайтын ұлттық орталықтың кадрларын толығымен айырбастау керек. Акционерлік қоғамды бәсекеге қабілетті ортаға беру керек.  Әйтеуір, сол жерде қаптаған кәрі-құртаң мен кемпір-сампырдың жүргенін көремін. Жастар қайда, «Болашақпен» оқығандар неге жоқ?», – деп қынжылды халық қалаулысы.

Сөз арасында ол 12 жылдық білім жүйесіне деген көзқарасын білдірді.

«Кеңес кезінде 10 жыл оқыдық. Ешкімнен кем болған жоқпыз. Ленин 7 жыл гимназияда, Абай 4 жыл Ахмет Риза медресесінде оқыды. Ломоносов 11 жасында мектепке барды. Бұлардың ешқайсысы ешкімнен кем болған жоқ. Тоғыз жарым жасында мектепке барған Ақселеу Сейдімбектен асқан қазақта ғалым бар ма, жоқ па, біле бермеймін. Бүгінгі білім жүйесі құрдымға беттеп бара жатыр. Бұл – пропасть. Құрдымға қарай кетіп бара жатырмыз. Қай жағынан келсек те сын көтермейді. Жалпы жүйені, оқулық шығару жүйесін, мұғалім даярлау жүйесін, бәрін түбегейлі қайта қарау керек. Мына түрімізбен шегіне берсек, ұрпақ миақы болады», – деді Бекболат Тілеухан.

Осыдан соң халық қалаулысы білім және ғылым министрі Асхат Аймағамбетовке қандай жағдайда депутаттық мандатын тапсыруға айтты. 

«Асхат, жақсы жігітсің, азаматсың! Енді, осы мәселелерге қажыр-қайратпен кірісейікші. Тап осы мәселе шешілетін болса, депутаттық мандатымды беріп, көмекші әрі хатшы болып баруға дайынмын», – деді Бекболат Тілеухан.

Қанат Махамбет

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: