/img/tv1.svg
RU KZ
Hang Seng 23 372,43 KASE 2 155,58
РТС 955,34 FTSE 100 5 510,33
DOW J 21 641,19 Өнеркәсібі 1 552,50
ЕАЭО елдері доллардан бас тарта бастады

ЕАЭО елдері доллардан бас тарта бастады

2016 жылдың қорытындысы бойынша одаққа мүше елдердің сыртқы саудадағы өзара есеп айырысуының 75%-дан артығы ұлттық валютада жасалған, ал оның басым бөлігі рубльге тиесілі.

23 Қаңтар 2018 11:59 3839

ЕАЭО елдері доллардан бас тарта бастады

Автор:

Султан Биманов

Соңғы үш жылда Еуразиялық экономикалық одаққа қатысушы елдердің  сыртқы сауда бойынша өзара есеп айырысудағы ұлттық валютаның үлесі 62,7%-дан 75,3%-ға өскен. Аbctv.kz  танысқан  Еуразиялық даму банкісі жанындағы интеграциялық зерттеу орталығының «ЕАЭО аясындағы өзара есеп айырысудағы ұлттық валюта: кедергілер мен келешегі» баяндамасында осындай қорытынды жасалған.

Нәтижесінде негізгі салмақ америкалық долларға түсті. Егер 2013 жылы ЕАЭО елдерінің барлық сыртқы саудасының үштен бір бөлігі доллармен жасалған болса, 2017 жылға қарай бұл көрсеткіш 19,3%-ға дейін түскен деп отыр Еуразиялық экономикалық комиссия (ЕЭК).  Америкалық долларды ресейлік рубль ығыстырған. Ресейлік рубльдің ЕАЭО-ның сыртқы саудадағы өзара есеп айырысудағы үлесі осы кезеңде 61,8%-дан  74,1%-ға жеткен.

«Ресейді есептемегенде, ЕАЭО-ға мүше мемлекеттер арасында сауда мен қызметке төлем жасауда доллар басым валюта болып отыр. Негізінен Беларусь елінің Ресейден басқа елдермен есеп айырысудағы үлесінің шамамен 50%-ы, ал Қазақстан мен Қырғызстанның есеп айырысуының 80%-ға жуығы долларға тиесілі», – деп жазылған ЕАДБ баяндамасында.

ЕАЭО елдері арасында түсімдер мен аударымдарда рубльді қолдану үлесі шектік мәнінен асып, тиісінше 60% және 70% болған.

«Зерттеу жүргізу барысында рубль негізінен шағын аударымдар жасау үшін қолданылғанын атап кеткен жөн. Ал үлкен ақша аударымдары доллармен жасалған, – деп баяндама авторлары Ресей орталық банкіне сілтеме жасады. – Бұл рубльдің құнын сақтауы резервтік валюталарға қарағанда әзірге әлсіз екенін көрсетеді».  

ЕАЭО-ның Қазақстанның сыртқы саудасындағы ұлттық валюта үлесі 2013-2016 жылдары 18%-дан 22%-ға өскен. Бұл көрсеткіштің өсуіне импорт құрылымындағы есептердің долларсыздануы үлес қосқан болатын. Қазақстанның импортқа жасалған барлық шығынының 29%-ы одақ елдерінің валютасымен жасалады.

2017 жылы Қазақстандық экспорт үшін жасалған валюталық түсімдер құрылымы доллармен 79%, рубльмен 13%, еуро және теңге бойынша 3%, басқа валютада 2% болған. Импортқа жіберілген шығынның 55%-ы доллармен, 27%-ы рубльмен, 14% -ы еуромен, 2% -ы теңгеде және 1%-ы басқа валютада болған.

Баяндама авторлары ЕАЭО елдерінің экономикасын әртараптандырудың өсуінен өзара есеп айырысудағы ұлттық валюта үлесі одан әрі өсетін болады деп болжам жасап отыр. Олардың ойынша Беларусь елінің сыртқы саудадағы долларлық есеп айырысу үлесі шамалы ғана болып отырған валюта құрамы осының нақты көрінісі бола алады.

Дегенмен де ЕАЭО-ның өзара есеп айырысуындағы рубльдің үлесі басым болғанына қарамастан, ЕАДБ сауалнамасы көрсетіп отырғандай, сарапшы-стратегтер қандай да бір валюталық одақ құру туралы шешім қабылдау әлі ерте, сондықтан «өзара өсу» қағидасын ұстанған дұрыс екенін айтты.

«Валюталық бірігу «экономикалық базистік» біргуден кейін болуы керек. Тіпті ЕАЭО-дағы жалпы тауар нарығы әлі қалыптаспаған, тауар айналымында маңызды рөл атқаратын номенкулатура бойынша көптеген алып тастаулар мен шектеулер бар. Жалпы капитал нарығы енді ғана дамып келеді. Еңбек нарығы дамудың бастапқы кезеңінде. Мұндай жағдайда кез келген валюталық бірігуі  оқиғасы ортақ нарықты дамытуды жылдамдатпайды, керісінше, қосымша қауіп төндіруі мүмкін», – деп баяндамада келтірілген

Сауалнамаға қатысқан сарапшылардың кейбірі өнеркәсіп, АӨК және инфрақұрылым сияқты салалардағы «жобалық-инвестициялық тәсіл» ЕАЭО-ның бірігуінің жаңа драйвері болуы мүмкін деп отыр. Сауалнамаға қатысушылардың 52%-ы стратегиялық инвестжобалар өзара есеп айырысудағы ұлттық валютаның рөлін күшейту факторы рейтингісінде көшбастап тұрғанын атап кеткен.

«Егер «ЛУКОЙЛ»-дың «Теңізшевройл» ЖШС-ның миноритарлық пакетіне салым жасағанын есептемесек, ЕАЭО елдерінің өзара трансшекаралық инвестициялық қоржынының көлемі шамалы ғана. 2015 жылдың соңына қарай жинақталған өзара қоржындық инвестициялар көлемі тек 0,5 млрд долларға ғана жеткен. Өзара инвестиция жасаудың мұндай деңгейі елеулі өзгеріс жасай алмасы анық, тіпті ЕАЭО елдерінің ұлттық валютасына деген болжамдық сұранысты да жасай алмайды», – деп толықтырады баяндама авторлары.

Олар ЕАЭО елдерінің ұлттық валютасының үлесі табиғи факторлармен, яғни біріккен экономиканың даму деңгейі, шикізатты қолдану және шаруашылық байланыстардың әртараптану деңгейінің төмендігімен, ЕАЭО және басқа елдер кеңістігінде трансшекаралық қаржылық-инвестициялық процестердің даму деңгейінің жеткіліксіз болуынан анықталған бірқатар шектік мәнге жеткен шығар деп отыр.

Сауалнамаға қатысқан жекелеген сарапшылар өзара есеп айырысудағы ұлттық валютаның одан әрі өсуі рубльдің рөлінің артуын, сондай-ақ одақтың басқа да ұлттық валюталары есебінен артуын  көрсетеді деп отыр. 

Баяндама авторлары мұндай мақсаттың болуы – ЕАЭО-ның ішкі өзара есеп айырысудағы ұлттық валюта үлесі одақ елдерінің экономикалық дамуына зиян келтіреді деп болжауда.

 «Керісінше, ЕАЭО ұлттық валюталарын қолданатын экономикалық агенттердің транзакциялық шығындарын төмендетуге әкелетін, сондай-ақ олардың рөлін, эконмиканың тиімділігін арттыруға, біріккен процестерді дамытуға бағытталған іс шараларды іске асыру дұрыс болады», – деп қорытындылады баяндама авторлары.

Гүлназ Ермағанбетова, Сұ лтан Биманов

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Долларсыздандырудың кесірінен халықаралық резерв ортайып қалды

Қазақстанның халықаралық резерві 2014 жылдан бері алғаш рет «минусқа» кетті.

05 Маусым 2019 16:01 1639

Долларсыздандырудың кесірінен халықаралық резерв ортайып қалды

Сәуір айындағы көрсеткіш бойынша Қазақстанның жалпы халықаралық резервтері 13,6%-ға азайып, 27,1 млрд АҚШ долларына дейін түсіп кетті. 

Былтыр осы уақытта көрсеткіш 31 млрд доллардың үстінде болған. Ал 2017 жылы 30 млрд долларға жетер-жетпес болған еді. Жалпы 2014 жылдан бері халықаралық резерв тұрақты көбейіп келе жатқанымен, биыл, міне, осылайша 2014 жылдан бергі минимумға түсіп, кері кетіп отыр.

Бұл тұрғыда Ұлттық банктің монетарлық операциялар департаменті директорының орынбасары Иван Сердюк қордың кеміп қалғанын Ұлттық банктегі корреспонденттік шоттарда шетел валютасының азаюымен, сыртқы міндеттемелерді өтеумен, соның ішінде Үкіметтің сыртқы қарыздарын жабумен түсіндіреді.

Алтынвалюта резервіндегі корреспонденттік шоттардың көлемі әрқилы болуы мүмкін деп мәлімдеді Ұлттық банктің өзі. Өйткені бас банк мәліметінше, банктер мен өзге де ұйымдар ақша аударымын Ұлттық банк пен өзге де шетелдік банктердің шоты арқылы жүзеге асырып отыр. Сонымен қатар, салымшылардың доллардан бас тартып, қаражатты ұлттық валютаға айналдыруы да Ұлттық банктің корреспонденттік шоттарындағы шетел валютасының ортаюына ықпал еткен болуға тиіс. 

Жалпы 2019 жылдың сәуір айындағы мәлімет бойынша, халықаралық резерв құрамында 55,9%-ы алтынға тиесілі. Былтыр алтынның халықаралық резервтегі үлесі 42,5% ғана болған еді. Ал қалғаны еркін конвертацияланатын валютада (ЕКВ) жатыр.

Бұл үрдіс сонау 2011 жылдан бері жалғасып келеді. Ұлттық банк халықаралық резервті негізінен алтынмен жинауға көшкен. Мәселен, 2014 жылы халықаралық резервтегі алтын құны 6,3 млрд доллар, ал ЕКВ 22,1 млрд доллар болса, уақыт өте келе алтынның үлесі артып, ЕКВ керісінше азая берді. Қазір халықаралық резервтің 55,9%-ы алтын болса, қалған 44,1%-ы ЕКВ.

Соның ішінде Ұлттық банк алтынды отандық өндірушілерден сатып алып жатыр. 2011 жылдан бері алтын қоры үш есеге көбейген екен. Бас банк 254 тонна аффинирленген алтын сатып алыпты. Тек биылдың өзінде көрсеткіш 19,2 тоннаға жетті. Сарапшылардың пікірінше, геосаясат пен әлемдік экономикадағы аумалы-төкпелі уақытта қорды алтынмен жинау тиімдірек.

Ал Ұлттық қордың активі сәуірде 59,3 млрд АҚШ долларын құрады. Бұл былтырғыдан 2,1% көп. Былтыр Ұлттық қордың азайғаны белгілі. Оның себебі банктердің банкроты мен соларды құтқару үшін 2 трлн теңгенің бөлінуі екені анық. Жалпы, биыл аздап көбейді демесеңіз, Ұлттық қордың қаражаты да 2014 жылдан бері тұрақты азайып, сол кездегі 73,6 млрд АҚШ долларынан қазіргі 59,3 млрд АҚШ долларына төмендеп отыр.

Аслан Қажен

Долларсыздандыру саясаты ұзаққа бара алмады

Депозит пен кредит нарығы қайтадан долларланып жатыр.

29 Қаңтар 2019 09:47 2475

Долларсыздандыру саясаты ұзаққа бара алмады

Ұлттық банктің хабарлауынша, резиденттердің депозиттік ұйымдардағы депозиттерінің көлемі 2018 жылғы желтоқсанның соңында алдыңғы аймен салыстырғанда 4,1%-ға ұлғайып, 18 553,2 млрд теңгені құрады. Заңды тұлғалардың депозиттері 9 896,5 млрд теңгеге дейін 4,6%-ға, жеке тұлғалардың депозиттері 8 656,8 млрд теңгеге дейін 3,6%-ға өсті.

Ұлттық валютадағы депозиттердің көлемі бір айда 9 569,0 млрд теңгеге дейін 6,1%- ға өсті, шетел валютасындағы депозиттердің көлемі 8 984,2 млрд теңгеге дейін 2,1%-ға ұлғайды. Долларлану деңгейі 2018 жылғы желтоқсанның соңында 48,4%-ды құрады. Естеріңізге сала кетейік, 2017 жылғы желтоқсанда аталған көрсеткіш 47,7% болған еді.

«Заңды тұлғалардың ұлттық валютадағы депозиттері 2018 жылғы желтоқсанда 5 017,3 млрд теңгеге дейін 6,4%-ға өсті, шетел валютасындағы депозиттері 4 879,2 млрд теңгеге дейін 2,8%-ға ұлғайды», делінген Ұлттық банктің ресми сайтында.  

Бас банктің мәліметінше, жеке тұлғалардың теңгедегі депозиттері 4 551,7 млрд теңгеге дейін 5,8%-ға дейін, шетел валютасындағы депозиттері 4 105,1 млрд теңгеге дейін 1,4%-ға ұлғайды.

Мерзімді депозиттердің көлемі бір айда 5,6%-ға ұлғайып, 12 570,4 млрд теңгені құрады. Олардың құрылымындағы ұлттық валютадағы салымдар 6 224,1 млрд теңге, шетел валютасындағы салымдар 6 346,3 млрд теңгені құрады.

Банктік емес заңды тұлғалардың ұлттық валютамен мерзімді депозиттері бойынша орташа алынған сыйақы мөлшерлемесі 7,1%-ды (2017 жылғы желтоқсанда – 8%), жеке тұлғалардың депозиттері бойынша 10,4% -ды (11,7%) құрады.

Кредит нарығына келер болсақ, банктердің экономиканы кредиттеу көлемі 2018 жылғы желтоқсанның соңында қарашамен салыстырғанда 1,8% ұлғайып, 13 091,8 млрд теңгені құрады. Заңды тұлғаларға берілген кредиттердің көлемі 7 789,1 млрд теңгеге дейін 2,5%-ға, жеке тұлғаларға берілген кредиттердің көлемі 5 302,6 млрд теңгеге дейін 0,7%-ға ұлғайды.

«Қайта құрылымдаудан өткен және лицензиядан айырылған банктердің кредиттік портфелін есепке алмағанда, экономиканы кредиттеудің жылдық өсуі 7,4%-ды немесе 883,5 млрд теңгені құрайды», деп жазады бас банк.

Ұлттық валютамен кредиттердің көлемі бір айда 10 094,3 млрд теңгеге дейін 1,2%- ға ұлғайды. Олардың құрылымында заңды тұлғаларға берілген кредиттер 1,5%-ға, ал жеке тұлғаларға берілген кредиттер 0,8%-ға ұлғайды.

Шетел валютасымен берілген кредиттердің көлемі 2 997,4 млрд теңгеге дейін 3,9%-ға ұлғайды. Олардың құрылымында заңды тұлғаларға берілген кредиттер 4,4%-ға ұлғайды, ал жеке тұлғаларға берілген кредиттер 3,7%-ға азайды. Теңгемен берілген кредиттердің үлес салмағы 2018 жылғы желтоқсанның соңында 77,1%-ды құрады. 2017 жылғы желтоқсанда бұл көрсетікш 73,7% болған еді.

Ұзақ мерзімді кредиттердің көлемі бір айда 11 104,2 млрд теңгеге дейін 1,3%-ға, ал қысқа мерзімді кредиттердің көлемі 1 987,6 млрд теңгеге дейін 4,7%-ға ұлғайды.

Шағын кәсіпкерлік субъектілерін кредиттеу бір айда 2,4%-ға төмендеді.

Салалар бойынша алғанда банктердің экономикаға кредиттерінің ең қомақты сомасы өнеркәсіп (жалпы көлемдегі үлесі – 15,5%), сауда (13,8%), құрылыс (5,8%), көлік (4,5%) және ауыл шаруашылығы (3,7%) сияқты салаларға тиесілі.

«2018 жылғы желтоқсанда банктік емес заңды тұлғаларға ұлттық валютамен берілген кредиттер бойынша орташа алынған сыйақы мөлшерлемесі 11,7% (2017 жылғы желтоқсанда – 13,2%), жеке тұлғаларға берілген кредиттер бойынша 17,2% (19,2%) болды», деп жазады бас банктің баспасөз қызметі.

Бауыржан Мұқан

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: