/img/tv1.svg
RU KZ
DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 376,04 Brent 36,55
Күлден алтын өндіруге болады

Күлден алтын өндіруге болады

Ғалымдар көмір жағудың жаңа әдісін ұсынды.

16:19 27 Ақпан 2020 6927

Күлден алтын өндіруге болады

Автор:

Нұржан Көшкін

Назарбаев университеті NURIS инновациялық кластерінің ұйымдастыруымен «Қазақстанның көмірмен жылу энергетикасы: мәселелері, шешімдері, болашақтағы дамуы» атты ғылыми-тәжірибелік конференция өтті. Жиын барысында ғалымдар «лас» энергия көзі саналатын көмірді таза энергияға айналдырып қана қоймай, қалдықтарын да іске жарату жолдарын сөз етті.

Көмір саласын зерттеу институтының директоры, химия ғылымдарының докторы, академик Болат Ермағамбет қазіргі кезде еліміздің энергетика саласында көмірдің алып отырған үлесі зор екеніне тоқталып өтті.

«Бүгінгі конференцияда көптеген маңызды мәселелер қарастырылып жатыр. Соның бірі – көмір жағудың жаңа әдістері және одан қалатын қалдықтарды өңдеу. Елімізде көмірдің үлесі өте зор. Қазіргі кезде энергетика саласының 70%-ы көмір арқылы қамтамасыз етілуде. Алайда біз отынның бұл түрін дұрыс пайдаланып отырған жоқпыз. Бүгінгі күні көмір өткен ғасырдың елу бесінші, тіпті отызыншы жылғы Совет Одағынан қалған технологияларымен жағылып жатыр. Көмірді заманға сай дұрыс өңдеп әрі жағудың жаңа әдістерін енгізер болсақ, ол өте таза энергетика көзіне айналады», - дейді ғалым.
Болат Ермағамбет көмірден қазба байлық пен таза энергетика алу жолын түсіндірді. Ол үшін жаңа үлгідегі қазандықтар орнату керек.

«Шынына келгенде, көмір де химиялық шикізат. Одан сан түрлі пайдалы заттар алуға болады. Мысалы, көмірдің құрамында өте маңызды сирек кездесетін металдар бар. Ол бағалы металдар көмір жанған кезде түтінімен ұшып кетеді де, қоршаған ортаға зиянын тигізеді. Ел аумағында Екібастұздағы аса ірі ГРЭС-1, ГРЭС-2 немесе әр облыс орталығында орналасқан көмір жағатын жылу станциялары бар. Егер осы конференцияда айтылып жатқан көмір жағудың жаңа әдістерін өндіріске енгізсек, ауа да, қоршаған орта да тазарады әрі көмірден пайдалы қазба байлық алуға болады. Ол үшін жағар алдында көмірді дайындау процесінен өткізіп, арнайы реакторда жағу технологиясын қолдану керек. Жылу электр станцияларында күніне эшелонмен 20 мыңнан 50 мың тоннаға дейін көмір жағылады. Осындай үлкен мөлшердегі көмір жағу үшін арнайы қазандықтар орнату қажет. Сонда ғана таза энергетика аламыз», – деді ол.

Ғалым күлдің құрамында көптеген пайдалы металдар, оның ішінде алтын да болатынына тоқталды. 

«Жалпы, кірпіш, цемент тәрізді құрылыс материалдарын көмір қалдығынан алуға болатынын барлығы біледі. Одан басқа, көмірде Менделеев кестесінің барлық элементі кездесетіні айтылуда. Шынымен де, көмірдің құрамында сирек металдар өте көп. Айталық, скандий деп аталатын элемент бар. Оның бір келісі нарықта 20 000 долларға саудаланады. Көмір құрамында алтын да бар. Бір тоннадан 0,2 грамм алтын өндіруге болады. Мысалы, Америкада тау кені жынысының бір тоннасынан 0,2 грамм алтын табылса, өндіріп алады. Ал біз алтынды далаға тастап жатырмыз», – деді ол.

Химия ғылымдарының докторы Б. Ермағамбет көмірді экспорттау кезінде құрамындағы бағалы заттарға да мән беру керектігін ескертті.

«Экономикаға қатысты басқа да мәселелерді айта кету керек. Екібастұз көмірі ғана емес, экспортқа кетіп жатқан Шұбаркөл көмірінің де, басқасының да құрамы бағалы элементтерге бай. Экспортқа шығарған кезде біз көмірдің жану кезіндегі жылуы туралы ғана айтамыз. Шыны керек, кетіп жатқан көмірдің құрамында бағалы заттар өте көп. Көмір жанып, жылуын бергеннен кейін, қалған күлден арнайы технологияларды қолданып, бағалы заттарды өндіріп алу қажет. Мысалы, Екібастұз қаласының маңында жүздеген миллион тонна көмірдің күлі жатыр. Оны «күлқож үйіндісі» деп атайды. Осы күлқожды өңдеп, иттрий, неодим, скандий, алтын және басқа да сирек кездесетін металдар алуға болады. Оларды өндіру әдістерін ғылыми-зерттеу институтында жасап жатырмыз», – деді институт директоры.

Болат Ермағамбет Екібастұздың бағасы арзан 1 тонна көмірін өңдеп, 1 млн 300 мың теңгенің өнімін алуға болатынын мәлім етті.

Нұржан Көшкін

Мемлекет көмірдің бағасын реттемейді

Көмір саудасымен айналысатын субьектілерге 358 млн теңге айыппұл салынды. 

31 Қазан 2019 17:25 1710

Мемлекет көмірдің бағасын реттемейді

Елімізде бүгінге дейін 89 млн тонна көмір өндірілді. Оның 61 млн тоннасы ішкі нарыққа ұсынылды. Энергия өндіретін кәсіпорындарға 46 млн, өндірістік кәсіпорындарға 5,6 млн тонна көмір жеткізілді. Ал коммуналдық-тұрмыстық қажеттілікке, яғни аудандық ауруханалар мен мәдениет үйлерін және мектептерді жылытуға 9,2 млн тонна көмір бөлінді. Үкіметте өткен баспасөз мәслихатында индустриялық даму және өнеркәсіптік қауіпсіздік комитетінің төрағасы Қанат Байытов осылай деді. 

Оның айтуынша, 2019-2020 жылғы жылыту маусымында шамамен 10,5 млн тонна көмір пайдаланылады. Оның 2,7 млн тоннасы коммуналдық-тұрмыстық қажеттілікке, 7,7 млн тоннасы халыққа беріледі. 
«Осыған дейін өндірілген көмірдің 89%-ын «Шұбаркөл көмір» (28%), «Қаражыра» (25%), «Майкөбе» (25%) және «Богатырь көмір» ЖШС-ға (11%) тиесілі болды», – деді Қанат Байытов.

Бұдан кейін ол көмірдің бағасын туралы сөз қозғады. 

«Көмірдің бағасы оның сапасы мен өндірушісіне, тасымал қашықтығына  байланысты бекітіледі. Орта есеппен алғанда бір тонна көмір 7 мың теңгемен 19 мың теңгенің арасында саудаланып жатыр», – деді комитет төрағасы.

Оның сөзінше Нұр-Сұлтанда 8  компания қаланың 11 бөлігінде көмір сатады.

Көмірдің тоннасы 12 мың теңгеден саудаланады. Бұл сомаға тасымал құны кірмейді.  

«24-30 қазан аралығында елордаға 141 вагонмен 9 770 тонна көмір келді. 72 вагон көмір - «Майкөбеден», 34 вагон көмір – «Шұбаркөлден»,  35 вагон көмір – «Қаражырадан» келді. «Шұбаркөл» көмірі – 12 050,  «Қаражыра» көмірі – 12 700, «Богатырь көмір» өнімі – 9 500 және «Майкөбе» көмірі – 13 мың теңгеден сатылып жатыр»,– деді Қанат Байытов.

Бәсекелестікті қорғау және дамыту комитеті төрағасының орынбасары Ерлан Әлжановтың айтуынша, мемлекет көмірдің бағасын ретемейді. Бағаны нарық субьектілері белгілейді. 

«2017-2018 жылғы жылыту маусымында антимонополиялық орган «Қаражыра», «Шұбаркөл», «Майкөбе» компанияларын сонымен қатар бөлшек және көтерме саудамен айналысатын 96 жеткізушіні 21 рет тексерді. 

Нәтижесінде бағаны заңсыз өсіруге қатысты 12 факті анықталды. 50 субьекті әкімшілік жауапқа тартылды. Оларға 358 млн теңге айыппұл салынды. 

Қанат Махамбет 

Газдың бағасы көмірден қымбат болмайды – депутат

Заңнамаға газ мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізіледі.

18 Қыркүйек 2019 13:58 6274

Газдың бағасы көмірден қымбат болмайды – депутат

Экология мәселелері және табиғатты пайдалану комитетінің төрағасы Глеб Щегельский парламент мәжілісінің жалпы отырысында «ҚР кейбір заңнамалық актілеріне газ және газбен жабдықтау мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» ҚР Заң жобасы бойынша қорытынды әзірлеу жөнінде баяндама жасады.

Баяндамасында экология мәселелері және табиғатты пайдалану комитетінің төрағасы осы заң жобасында ұсынылатын өзгерістер мен толықтырулар табиғи газды Қазақстанның ішкі нарығында тиімді пайдалану мақсатында әзірленетіндігін жеткізді. Сондай-ақ, Глеб Щегельский заң жобасы жоғары қосылған құны бар өнімдер өндіру кезінде газ пайдаланушы стратегиялық маңызы бар жобаларға газ бағасын тиімді түрде реттеу бойынша қарым-қатынастар жасауға мүмкіндік беретіндігін айтты.

Мәжіліс депутаты, бұрынғы энергетика министрі Бақтықожа Ізмұхамбетов inbusiness.kz тілшісіне газ және газбен жабдықтау мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы ойымен бөлісті.

«Газбен қамту – күнделікті туындап отырған мәселер бойынша қаралып отырған заң. Ең басты мәселередің бірі – жаңадан іске қосылып жатқан инновациялық жобалар, шағын және орта бизнес, үлкен өндірістік мекемелердің алғашқы кезеңінде экономикасының аяққа тұрып, қалыптасып кетуі үшін кейбір жағдайларда жеңілдіктер қарастырылуы. Екінші жағынан, әлеуметтік мәселер, газды пайдалану жөніндегі қауіпсіздік тәрізді газға байланысты көптеген сұрақтарды жинақталып, заңға толықтырулар мен өзгерістер енгізіледі»,– деді Бақтықожа Ізмұхамбетов.

Бұрынғы энергетика министрі журналистерге газ бен көмір бағасы туралы ойын білдіріп өтті.

«Ресей мен Қазақстан арасындағы Байқоңырды газбен қамту жөніндегі келісімге байланысты бір заңды қарап жатырмыз. Мұнайдың сұйытылған газының бағасы табиғи газдан бірнеше есе қымбат болып шықты. Ал көп жерлерде көмірдің бағасы газдан қымбат. Бір қарағанда, көмірдің бағасы арзан секілді, ал алты ай қыс болатын астанадағы жеке үйде адамдар 10-12 тонна, үлкенірек үйлер одан да көбірек көмір жағуы мүмкін. Есептей келе белгілі болды – пайдаланатын газдың бағасы көмірден қымбат болмайды. Ол қате түсінік»,– деді депутат.

Газ бағасын бүкіл Қазақстан бойынша ортақ ету мүмкіндігі жайында қойылған сұраққа Бақтықожа Ізмұхамбетов ондай баға саясатымен келіспейтіндігін білдірді.

«Әр өңірдің бағасы әр-түрлі. Мысалы, Шымкенттің жүзімі мен Маңғыстаудың жүзімінің бағасы бірдей емес қой. Әр аймақтың өз артықшылықтары мен қиыншылықтары бар. Тарифті барлық аймақтарда бірдей етуге болмайды»,– деді депутат.

Нұржан Көшкін