DOW J 24 580,91 Hang Seng 24 266,06
FTSE 100 6 045,69 РТС 1 215,69
KASE 2 279,31 Brent 36,55
«Салық заңдарын ұдайы жетілдіру керек»

«Салық заңдарын ұдайы жетілдіру керек»

ТМД мемлекеттерінің ішінде тек Қазақстан ғана қаржылық есептің халықаралық стандарты бойынша жұмыс істейді. 

20 Қыркүйек 2019 11:05 6102

«Салық заңдарын ұдайы жетілдіру керек»

Автор:

Құралай Құдайберген

Салық кодексіне биыл бірқатар өзгеріс пен толықтыру енгізу жоспарлануда. Бұл қандай өзгерістер? inbusiness.kz тілшісі осы және басқа да өзекті мәселелер туралы Uchet компаниялар тобының жетекшісі, қаржы сарапшысы Максим Барышевпен сұхбаттасты.

– Жыл басынан бері салық жүйесіне енгізілген басты өзгеріс – тәуекелдерді бағамдау жүйесі. Соңғы жеті айдың ішінде бұл кәсіпкерлерге қаншалықты пайдалы болды?

– Енді кәсіпкерлерді аяқ астынан келіп тексермейді, оларды тапсырған салықтарының дұрыстығына қарай зерттеп отырады. Мәселен, кәсіп иесі электронды түрде есеп айырысып, оны салық төлеу барысында көрсетпеуі мүмкін. Ал тексеруші органның базасынан бұл мекеменің тәуекелі жоғары болып шығып тұрады. Нәтижесінде  салық органдары тексеріс жүргізу керек екенін түсінеді. Ал салықты уақытылы, дұрыс төлейтін бизнесменді ешкім мазаламайды. Менің ойымша, 2018 жылы Салық кодексіне енгізілген ең пайдалы өзгерістердің бірі осы.

– Президент жолдауында айтылғандай, шағын және микро бизнес өкілдеріне тексерістер мен салық төлеуді үш жылға тоқтату жоспарлануда. Бұл кәсіпкерлерге қаншалықты қолайлы?

– Тексерістер мен салық төлеуді шегеру сынды өзгерістер бұған дейін екі рет болды. Нәтижесінде бизнес саны артты. Яғни тексеріс келген кезде кәсіпкер бизнесін ысырып қойып, салық органдары қызметкерлерімен жүруге тиіс. Ал бұл өзгеріс кәсіпкерге емін-еркін бизнесін дөңгелетуге мүмкіндік береді.

– Бұл ретте орта бизнеспен айналысатындар кәсіптерін бірнешеге бөліп, шағын бизнес иесі атанып, салықтан жалтаруға тырыспай ма?

– Бұл жүйенің механизмдері қазір жасалып жатыр. Шамамен бір-екі айдың ішінде дайын болуға тиіс. Әрине, ірі және орта бизнес иелерінің бөлініп кету қаупі бар. Алайда заңға өзгеріс енгізу барысында мұның барлығы ескерілуі керек деп есептеймін.

– Биыл Салық кодексіне 300-ден аса өзгерістер мен толықтырулар енгізу көзделіп отыр. Соған сәйкес сіз қандай ұсыныс жасар едіңіз?

– Салық органдарында кодексті екіұшты түсіну деректері бар. Себебі заңды жазу бөлек және оны түсіну бөлек. Сондықтан біз кодексті бірізділікке салу бағытында ұсыныстар дайындаудамыз. Келесі бір ұсынысымыз – көлік логистика саласында жұмыс істейтін компанияларға қосылған құн салығын алып тастау. Одан кейін жуырда талқылана бастаған қозғалтқыш көлемі 3 текше сантиметрге дейінгі көліктерді салықтан босату мәселесі. Жалпы біздің елде заңға кез келген адам өзгеріс енгізе алады. Бірінші, ұсынысын жазады. Кейін ол талқыланады. Одан сәтті өткен ұсыныстар заңға енгізіледі. Біздің мемлекет бұл тұрғыдан өте ашық. Салық заңдарын да ұдайы жетілдіру керек. 

– Қосымша құн салығы деп қалдыңыз. Білуімше, еліміздегі 12 % қосымша құн салығы  әлемдегі ең төмен көрсеткіштердің бірі...

– Қазақстанда қосымша құн салығы 12%. Шынымен, әлемдегі ең төмен көрсеткіш. Көрші Ресейдің өзінде ол – 20%. Ал бізде жеке табыс салығы 10%, тіпті кей кәсіп түрлеріне 5%. Ресейде бұл жеке тұлғалардың табыс салығы деп аталады және 13%-ды құрайды.  Сонымен қатар, елімізде салықтық жеңілдіктер қарастырылған арнайы экономикалық аймақтар бар. Осыдан-ақ, Қазақстанда кәсіпкерлерге ыңғайлы бизнес-климат қалыптасқанын түсінуге болады.

– Сарапшылардың пікірінше, шағын және микро бизнестің салық төлемеуі салдарынан бір жылда бюджетке 200 млрд теңге кем түсуі мүмкін. Сіз көлік салығын алып тастау, логистика саласын қосымша құн салығынан босату туралы ұсыныстар жасаймыз деп отырсыз. Бұл өзгерістердің нәтижесінде бюджет айтарлықтай қаржыдан қағылады емес пе?

– Әрине, біз ұсыныс жасаймыз. Бірақ оның барлығы парламентте мақұлданбауы  мүмкін. Сондай-ақ, мемлекет осы соманың орнын толтырудың басқа да жолдарын қарастырып жатыр. Яғни, бірі кемігенімен, бірі артады.

– 2020 жылдан бастап патент бойынша жұмыс істейтіндер саны қысқармақ. Мұның экономикаға кері әсері болмай ма?

– Қазір тек бір Алматы қаласында  15 мың адам патент бойынша жұмыс істеп отыр. Бұл салық режимі бойынша кәсіпкер салықты алдын ала төлеп, салық есебін де алдын ала тапсырады. Ал жеңілдетілген декларация бойынша жұмыс істейтін жеке кәсіпкер жартыжылда бір рет 910 үлгісі бойынша тапсырып, әр ай сайын өзіне зейнетақы төлемін жасауы керек. Бұл мәселені қиындатады. Өйткені патент бойынша жұмыс істеп жүрген адамға өзге режимге өту үшін уақыт керек. Әрі алдын ала салық төлемей, жұмыс барысында төлеуі керек. Нәтижесінде патентке үйреніп қалған адамдар көлеңкелі бизнеске кетіп, бюджетке біраз ақша құйылмай қалуы мүмкін.

– 2019 жылдың соңына дейін кәсіпкерлердің барлығы электронды кассалық аппаратқа өтуге тиіс. Бұл өзгерістің басты артықшылығы бизнестегі ашықтық қағидасы емес пе?

– Иә, бизнесменнің табысы мұнда бірден көрініп отырады. Бұл – өте ыңғайлы. Өйткені электронды кассалық аппараттар бұзылмайды. Оны дербес компьютер немесе телефонға орнатсаңыз болғаны. Кез келген тұтынушыңызға электронды чек бере аласыз. Ол да кәсіпкер жұмысын жеңілдетеді.

– Ал қазір тегін электронды кассалық аппарат алуға болады. Оның ақылы кассалық жүйеден қандай айырмашылығы бар?

– Иә, тегін кассалық жүйе іске қосылды. Оның ақылы кассалық жүйеден айтарлықтай айырмашылығы жоқ. Бірақ ақылы кассалық аппарат алған адамдар сол жабдықты сатып алуға жұмсаған қаржысын салық төлеу барысында қайтарып ала алады. Бұл қалай жүзеге асады? Мысалы, сіз 60 мың теңгеге ақылы кассалық аппарат сатып алдыңыз. 2019 жылдың соңында салық төлеу барысында төлейтін салығыңыздан осы 60 мың теңгені шегеріп тастасаңыз болады. Сонда сіз ақылы аппаратты тегін алған болып шығасыз.

– Мұның барлығы Дүниежүзілік сауда ұйымы аясында, бәсекеге қабілетті болу үшін жасалып жатқан шаралар деп түсінеміз ғой...

– Дәл солай. Бұл, ең алдымен, Дүниежүзілік сауда ұйымында еліміздің бәсекеге қабілетті болуы және әлемнің дамыған 30 мемлекеті қатарына ену үшін жасалуда. 

– Мұны кәсіпкерлерге түсіндіру керек сияқты. Өйткені көпшілігі жаңа өзгерістерді біле бермейді. 

–  Әрине, ол үшін ақпарат тарату, түсіндіру, тренингтер мен семинарлар өткізу маңызды.  Uchet.kz порталы 2006 жылдан бері осы салық жүйесі бойынша тренингтер мен сабақтар өткізіп келеді. 2017 жылы әлемде ең үлкен 35 мың тыңдаушыға вебинарды да өткіздік. Қазір бізде 500-ден аса адам осы Салық кодексі бойынша білім алуда.  Оның себебі неде?  Әлемде қаржылық есептің халықаралық стандарты бар. Бір ерекшелігі ТМД мемлекеттерінің арасында тек Қазақстанның салық жүйесі бұл талаптар бойынша жұмыс істейді. Сондықтан бізді Ресей мен Өзбекстан салық жүйесі бойынша арнайы дәрістер өткізуге шақырады.

– Әңгімелескеніңізге рақмет!

Сұхбаттасқан Құралай Құдайберген

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

1 268 кәсіпкер әкімшілік жауапкершілікке тартылды

Қазақстан кәсіпкерлерінің құқығын қорғау жөніндегі уәкіл кәсіпкерлерді қатаң жазаламауды сұрады. 

08 Сәуір 2020 13:04 2736

1 268 кәсіпкер әкімшілік жауапкершілікке тартылды

Наурыз айының 15-і мен сәуір айының 3-і аралығында төтенше жағдай режимiн бұзғаны үшін 1 268 кәсіпкер әкімшілік құқық бұзушылық кодексінің 476-бабы бойынша жауапкершілікке тартылды. 748 адамға айыппұл салынып, 472 адам әкімшілік қамауға алынды. 48 адамға ескерту жасалды.

Жоғарыдағы бап бойынша төтенше жағдай режимiн бұзған тұлғаларға ескерту жасау, 10 айлық есептiк көрсеткiш мөлшерiнде айыппұл салу немесе  15 тәулікке әкімшілік қамаққа алу сынды тәртіптік шара қолданылуға тиіс. Өздеріңіз көріп отырғандай, құзырлы органдардың өкілдері қатаң шараға жүгінгенді жөн көрген. Яғни «шаш ал десе, бас ал» деп түсінген.

Мысалы, Петропавл қаласының мамандандырылған әкімшілік соты кәсіпкер Н. Бимберин мен Н.Ульманды дүкендерінде жадынама мен бетперде  таратпағаны үшін 5 тәулікке қамау туралы шешім шығарған. 1 сәуірде Ақмола облысы Жақсы аудандық сотының қаулысымен Жақсы ауылының үш кәсіпкеріне дәл осындай шара қолданылған. Кәсіпкерлерге дәмханада дезинфекция жүргізу үшін міндетті үзіліс жарияланбаған, дүкендерде желдету кестесі болмаған деген айып тағылған. Ақтау қаласының әкімшілік соты көпбалалы және әлеуметтің осал тобына жататын отбасыларға көмек көрсетіп, қайырымдылық шарасын ұйымдастырған кәсіпкерді 5 тәулікке қамап тастаған. Полицияның пікірінше, адамдар топталып, бір жерге жиналған, яғни төтенше жағдай режимінің талабын бұзған.

Қазақстан кәсіпкерлерінің құқығын қорғау жөніндегі уәкіл Рустам Жүрсінов жоғарыдағы сорақылықтарды жіпке тізіп, Жоғарғы сот төрағасы Жақып Асанов пен Ішкі істер министрі Ерлан Тұрғымбаевқа хат жолдады.

«Төтенше жағдай кезінде кәсіпкерлердің қамауға алынуы шектеу шараларының әсерін күшейтеді және әлеуметтік-қоғамдық шиеленісті ушықтырады. Бизнеске онсыз да оңай тиіп жатқан жоқ. Бұл жағдай оларды тығырыққа тірейді. Кәсіпкерлерді әкімшілік қамауға алу шарасын 10 айлық есептiк көрсеткiш мөлшерiнде айыппұл салу немесе ескерту жасау шарасымен алмастыруды сұраймыз», – деп жазды Рустам Жүрсінов.

Айта кетейік, бұған дейін Қазақстан кәсіпкерлерінің құқығын қорғау жөніндегі уәкіл Премьер-министрдің бірінші орынбасары - қаржы министрі Әлихан Смаиловқа да хат жолдады. Бұл туралы Рустам Жүрсінов: «Біз төтенше жағдай кезінде кәсіпкерлердің статистикалық есеп беру мерзімін шегеруді сұрадық. Бұл ұсынысымыз мақұлданған жоқ, алайда кәсіпкерлер әкімшілік жауапкершілікке тартылмайтын болды. Дәл қазіргі сәтте осының өзі кәсіпкерлер үшін жағымды жаңалық болып тұр», – деді.

Абылай Бейбарыс

2.5 млрд теңге заңсыз қолма-қолға ақшаға айналдырылған

Жалған кәсіпкерлерді анықтау тәсілін өзгерту ұсынылды.  

09 Наурыз 2020 12:22 2508

2.5 млрд теңге заңсыз қолма-қолға ақшаға айналдырылған

Кәсіпкерлер құқығын қорғау жөніндегі уәкіл Рустам Жүрсінов елордада кәсіпкерлермен кездесу өткізді. Кездесуге себеп болған мәселе – кәсіпкерлердің серіктестерімен жасасқан кейбір мәмлелерін салық салу органдары жарамсыз деп тану жөнінде талап қойып, сотқа жаппай арыз түсіре бастаған. Мемлекеттік кірістер комитетінің мәліметінше, 2018 жылмен салыстырғанда былтырғы жылы осындай талап арыздар саны 5 есе өскен.

«Жалған кәсіпкерлік туралы 215 бапты алып тастаған кезде кәсіпкерлер қуанды. Өйткені «жалған кәсіпорын» атанған компанияның барлық мәмілелері жойылады. Бірақ мәселе шешілген жоқ. Қаржы министрлігі мәліметі бойынша, қаражатты қолма-қол ақшаға айналдыру операциялары жылдан жылға өсіп барады. Қазір осындай ақша айналымы 2.5 млрд теңгеден асты. Бұл – үлкен мәселе. Заң бұзушылықтардың алдын алу үшін Мемлекеттік кірістер комитеті қолданатын құралдардың бірі – мәмілелерді жарамсыз деп тану. Сол себепті, салық органдарының кәсіпкерлер үстінен сотқа арыздануы артып келе жатыр. Әсіресе өткен жылы кәсіпкерлердің мәмілелерін жарамсыз деп тану туралы арыз саны 5 есе өскен», – деді Рустам Жүрсінов.

Ал кәсіпкерлер өзге бизнес субъектілерінің заң бұзғаны үшін адал еңбектеніп жүрген іскер адамдарға қосымша салық есептелгеніне шағымдануда. Қарағандыдан келген кәсіпкерлердің айтуынша, Мемлекеттік кірістер комитеті істің анық-қанығына бармай, тек болжам жасау арқылы ғана сотқа арыз талап түсірген.

«Салық салу органдары тексеріс жасамай, тек болжаммен ғана сотқа арыздануда. Соның салдарынан ауыртпалық кәсіпкерге түсуде. Кәсіпкерлер келісімшарттарын, шот-фактураларын, құжаттарын жинап, өзінің кінәсіз екенін дәлелдеуіне тура келуде. Статистикалық мәлімет айта кетейін, Қарағанды облысында 2017 жылы сотқа 117 арыз жіберілсе, 2019 жылы бұл көрсеткіш 17 есе өсіп, кәсіпкерлердің үстінен осындай 1972 арыз түскен. Мыңнан астам кәсіпкер банкротқа ұшырап жатыр. Қарағандыда бизнес ахуал тоқырауға түсті», – деп шағымданды кездесу кезінде Ботагөз есімді қарағандылық кәсіпкер.

Қаржы министрлігі Мемлекеттік кірістер комитеті төрағасының орынбасары Жайдар Іңкәрбаев салық органы тарапынан талап арыздардың көбею себебі жалған кәсіпкерліктің қылмыстық істен азаматтық сот ісіне өтуіне байланысты екенін еске салды.

«Бұған дейін қылмыстық кодекстің жалған кәсіпкерлік туралы 215 бабы қылмыстық заңнамадан шығарылып, азаматтық сот ісіне өткен еді. Осылайша, азаматтық арыз талаптар саны өсті. Қазір біз тек сотқа беру арқылы ғана мәмілелердің жарамсыздығын тани аламыз. Әр мәмілеге жеке арыз беруіміз керек. Демек арыз саны еселеп өсе береді. Азаматтық сот ісі кезінде адал салық төлеушілер де зардап шегуі мүмкін. Жалған кәсіпкерлік қылмыстық іске жатқан кезде компаниялардың байланысын, қаражатты қолма-қол ақшаға айналдыруын, телефонмен сөйлескен сөзін және т.б. әрекеттерді шұғыл түрде тергеуге мүмкіндік болған. Ал азаматтық сот ісін жүргізу кезінде кәсіпкердің кінәсін анықтау қиынырақ», – деді салық салу органының өкілі.

Бизнес-омбудсмен Рустам Жүрсінов еңбегін адал атқарып жүрген іскер адамдарды қоғау үшін нақты қандай шара қолданылып жатқанына тоқталды.

«Адал еңбек етуші бизнесмендер де салық органдарының назарына ілініп жатыр. Сол себепті, кәсіпкерлердің құқығын қорғау жөніндегі уәкіл ретінде тиісті мемлекеттік орган өкілдерімен кездестім. Әр қала мен облыс орталығындағы мемлекеттік кірістер органының алаңында «мәмілелерді жарамсыз деп тану туралы талаптарды алдын ала қарау жөніндегі комиссия» құру қажет екені айтылды. Сотқа арыз берер алдында істі комиссия қарауы керек. Комиссия мүшелері кәсіпорынның шынымен де жұмыс істегенін немесе істемегенін анықтайды. Ал қабылданатын шешімдердің әділеттілігін қамтамасыз ету үшін комиссия құрамына өңірлік кәсіпкерлер палатасы, прокуратура, мемлекеттік кіріс органдары өкілдері мен кәсіпкерлерді қосуды ұсындық. Бұл өзіндік сүзгі болады. Соның арқасында адал кәсіпкерлердің үстінен талап арыз түсірудің алдын аламыз», – деді кәсіпкерлер құқығын қорғау жөніндегі уәкіл.

Нұржан Көшкін

inbusiness.kz-ті қараңыз, оқыңыз :

Жаңалықтарға жазылу: